Múmkindigi mol megapolıs

2022 jylǵy qyrkúıekte qala­ny damytýdyń 2030 jylǵa deıingi baǵ­darlamasy qabyldandy. Onyń basty maqsaty – Almatyny tur­ǵyn­darǵa jaıly ári qaýipsiz qalaǵa aınaldyrý.

«Bıyl Alma­tyda 2023 jylǵy rekordtyq ekonomıkalyq ósim eskerilip, ekonomıkalyq damýdyń joǵary qarqyny 9,7% deńgeıinde saqtalyp otyr. 2024 jyldyń 11 aıynyń qorytyndysy bo­ıynsha qalanyń qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkatory 6,6%-ǵa deıin jedeldedi. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Almaty eko­nomıkasynyń ósýi 5,5% deń­geıin­de bolady, 2025 jyly ósim 6,4%-ǵa deıin artady», dedi E.Dosaev.

E.Dosaevtyń aıtýynsha, megapolıs shıkizattyq emes sektorǵa ınvestısııalar tartý jóninen elimizde kósh bastap tur. Bıylǵy 11 aıda negizgi kapıtalǵa 1,5 trln teńge ınvestısııa tartyldy. Investısııalardyń neǵurlym ósýi mynadaı salalarda baıqa­lady:

• О́ńdeý ónerkásibi: ósim 2 ese, úlesi – 6,8%;
• Bilim: + 61,1%, úlesi – 5,3%;
• Elektrmen, jylýmen jabdyqtaý: + 54,7%, úlesi – 3,8%;
• Kólik: + 32,5%, úlesi – 15,6%;
• Densaýlyq saqtaý: + 26,3%, úlesi – 4,3%;
• Sýmen jabdyqtaý, sý burý: + 21%, úlesi – 2,0%.

2024 jyly 2 trln teńge ınves­­tısııa tartý, 2025 jyly bul somany 2,3 trln teńgege deıin arttyrý josparlanyp otyr.

Brıfıngte qala ákimi Erbolat Dosaev atmosferalyq aýanyń jaı-kúıin jaqsartýǵa qatysty atqarylyp jatqan jumystar týraly baıandady.

«Bul másele ákim­diktiń kún tártibindegi mańyzdy máse­lelerdiń biri bolyp qala beredi. Búgingi tańda lastaýshy zattar shyǵaryndylarynyń 60%-y avtokólikterge tıesili. Bizdiń jumysymyz qala turǵyndaryn qo­ǵamdyq kólikke kóshýge ynta­lan­dyrýǵa, onyń tıimdiligin qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy sharalardyń nátıjesinde 2024 jyly qoǵamdyq kólikterdegi saparlar rekordtyq deńgeıge jetti, ósim 33%-dy qurady. 2024 jyly ekologııalandyrý maqsatynda 770 gaz avtobýsy satyp alyndy, onyń ishinde 170-i – jeke avtoparkter, 115 elektrobýs, onyń ishinde 15-i – jekemenshik avtobýstar. Sonyń arqasynda avtobýstardyń ortasha qyzmet etý merzimi 6 jyldan 2,5 jylǵa deıin qysqardy. 112 trolleıbýs satyp alý trolleıbýs parkin 100% jańartýǵa múmkindik berdi», dedi Almaty ákimi.

Qoǵamdyq kólikterdegi jolaýshylar aǵyny 33%-ǵa artyp, kúnine 1,6 mln tranzaksııaǵa jetken. Kelesi jyly 800 gazben júretin avtobýs satyp alynady. Onyń 200-i – jekemenshik, 260-y – elektr avtobýsy, onyń 60-y – jeke tasymaldaýshylar, bul ortasha paıdalaný merzimin 2 jylǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi. «Qala Almaty aglomerasııasynyń ortalyǵy retinde tyǵyz kólik baılanysyn qamtamasyz etýge asa múddeli. Osy jyly 20 jańa qala mańyndaǵy marshrýttardy uıymdastyrdyq. 2025 jyly qoǵamdyq kólik úshin jańa tarıftik mázir, «Bus/km» qaǵıdatyna kóshýmen sýbsıdııalaýdyń jańa qaǵıdalaryn engizý josparlanyp otyr», dedi E.Dosaev.

Almaty ekonomıkasynyń basty draıveri – shaǵyn jáne orta bıznes. «Qazir bul salada jumyspen qamtylǵandardyń jalpy sanynyń 85 paıyzdan astamy nemese 942 myńǵa jýyq qala turǵyny jumys isteıdi. Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, damytý maqsatynda bıyl bıýdjetten 1,8 myń jańa jobany qoldaýǵa 53 mlrd teńge bólindi, kelesi jylǵa 71 mlrd teńge josparlanǵan. Bul taǵy 2 myń jańa jobany qoldaýǵa múmkindik beredi. Bizdiń maqsatymyz – shaǵyn jáne orta bıznestiń qala ekonomıkasyna qosqan úlesin 2024 jylǵy 60%-dan 2030 jylǵa qaraı 75%-ǵa deıin arttyrý», dedi ákim.

2022–2024 jyldary qala tur­ǵyn­darynyń ótinishimen 39,1 mlrd teńgeniń 938 jobasy júzege asyryldy. Jobalardyń barlyǵy «Halyqtyq qatysý bıýdjeti» baǵdarlamasy arqyly júzege asyryldy. «Biz osy jobalardy júzege asyrýǵa jyl saıynǵy lımıtti 17 mlrd teńge deńgeıinde belgiledik. Sondaı-aq alǵash ret buryn iske asyrylǵan jobalaryn ustaýǵa ár aýdanǵa 200 mln teńge bólinedi», dedi E.Dosaev.

2022 jyldan bastap «Halyqtyq qatysý bıýdjeti» baǵdarlamasyn qarjylandyrý 2,6 ese, berilgen jobalar sany 5,7 ese artqan. Bıyl «Halyqtyq qatysý bıýdjeti» aıasynda aýdan ákimdikteri 364 jobany júzege asyrdy. Kelesi jyly Almatyny abattandyrý boıynsha 17 mlrd teńgeniń 300-den asa jobasyn júzege asyrý josparlanǵan. Jobalardyń basym bóligi Alataý (50), Almaly (45) aýdandarynda atqarylady.

Qaladaǵy ortalyq stadıon 21 myń adamǵa arnalǵan. Jańǵyr­tylǵan soń ondaǵy oryndar sany shamamen 10 myńǵa artyp, 32,5 myńǵa jetedi. Ákimniń aıtýynsha, 1958 jyly salynǵan stadıon barlyq standartqa saı, eýropalyq deńgeıde de, álemdik deńgeıde de túrli kýboktardy ótkizýge bolatyndaı etip jańǵyrtylady. Sonymen qatar ákim qurylys júrgizilýine baılanysty stadıon­nyń jabylatynyn aıtty. Sta­dıondy jańǵyrtý jumystary alda­ǵy jyldan bastalady. О́ıtkeni 1 qańtardan bastap «Memlekettik satyp alý týraly» zańǵa ózgeris engizilip, merdigerlerge qoıylatyn talap qatańdatylady. Jańǵyrtý jónindegi keshendi jos­par da­ıyn tur.

Almaty metrosyna qatysty suraqtarǵa jaýap bergen ákim metro jelisin eki baǵytta sozý maqsatynda tıisti sharalar qaras­tyrylyp jatqanyn má­limdedi. «Atap aıtqanda, Qalqaman men Barlyq stansalaryna, shyǵys baǵytta áýejaıǵa deıin metro jelisin uzartýdy kózdep otyrmyz. Birinshi baǵyttyń jalpy uzyndyǵy 5,3 shaqyrymdy, «Jibek joly» stansasynan áýejaıǵa deıingi qashyqtyq 14 shaqyrymdy quraıdy. Sonda jalpy 19,5 km metro jelisin salýymyz kerek. Qazirgi tańda bul jumystarǵa ketetin qarajatty qaryzǵa alý úshin sheteldik kredıtorlarmen, halyqaralyq qar­jy uıym­da­rymen kelissózder júr­­gi­zip jatyrmyz», dedi ákim.

E.Dosaev jobalardy júzege asyrýdaǵy aǵymdaǵy qıyndyq­tardy eske saldy. Mysaly, «Sary­arqa», «Baýyrjan Momysh­uly» metro stansa­la­rynyń qurylysy 3,5 jyldan 7 jylǵa deıin sozyldy. «Qalqaman» stansasyna qatysty (1,9 km) jumystar 2020 jyldan bas­tap júrgizilip keledi, 2026 jyly aıaqtalady. Ákim sonymen birge tehnologııalyq turǵyda metro salýǵa septesetin elderden qaryz alýǵa basymdyq berilýi múmkin ekenin de aıtty. Qazirdiń ózinde IFC, EQDB, ADB, Qytaıdyń Exim banki, Azııa qaıta qurý jáne damý banki sııaqty barlyq halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen kelis­sózder júrgizilip jatyr. Alaıda nesıe berýshi áli sheshilmegen. «Biz usynylyp otyrǵan eń jaqsy sharttardy tańdaımyz. Aldyn ala maquldanǵan qaryz somasy – 1 mlrd dollarǵa deıin. Múmkin biz ádettegideı qarjylyq donor­lar­men konsorsıým jasaýymyz múmkin. Eger olar kelisse, táýekel­­der­di bólisip, bizge qolaıly jaǵ­daılar usyna alady», dedi E.Dosaev.

Almaty metrosyn salýǵa qansha qarjy ketetini 2025 jyldyń naýryz aıyna deıin anyqtalady. Qajetti aqparat Almaty ákim­di­giniń, Qarjy mınıstrliginiń resmı saıttarynda jarııalanady.

Qala bıligine aıtylar synnyń basym kópshiligi bir jylǵa jetpeı qýrap qalatyn kóshetterge baılanysty. Almaty ákimi qalany baq-qalaǵa aınaldyrý josparda bar ekenin atap ótti. Bıyl osy bastama aıasynda 643 myńǵa jýyq kóshet otyr­ǵyzyldy, biraq eń bastysy – jasyl jelekterdi otyrǵyzý, kútý otyrǵyzý erejelerine ózge­rister engizý kerek. Negizgi jańa­lyq­tardyń biri – kóshetterdiń kóle­­mine qoıylatyn talaptar. Endi qalada kishkentaı aǵashtar otyr­­ǵyzylmaıdy. Kóshetterdiń eń tómen­gi bıiktigi 2-2,5 metrdi qu­raýǵa tıis. 2025 jyly qala bıiktigi 4-ten 6 metr­ge de­ıingi iri ólshemdi aǵashtardy otyr­ǵyzý tájirıbesin bastaýdy jos­parlap otyr. Bul ósimdikterdiń ba­rynsha joǵary ómir súrýin qam­tamasyz etýi, jaıly qalalyq ortany qurýdy jedeldetýi kerek. Sondaı-aq sýarýǵa qoıylatyn ta­laptar da ózgerdi. Endi aǵash otyr­­ǵyzý kezinde mindetti túrde avtosýarý nemese tamshylatyp sýarý bolýǵa tıis. Keıingi eki jylda Almatyda 500 km-ge jýyq sýarý jelisi salyndy. 2025 jyly taǵy 290 km salý jos­parlanyp otyr. Bul qoǵamdyq aımaqtardaǵy aǵash­tardy turaqty sýarýdy qamta­masyz etýge, olar­dyń ómir súrýin art­tyrýǵa múm­kin­dik beredi.

Almaty qalasynda jasyl je­lek­­terdi qorǵaý, kútý qaǵı­da­la­rymen sýarý júıesin mindetti túrde júrgizý jónindegi norma engizildi. 2 jyl ishinde 500 shaqyrym avtomattandyrylǵan sýarý, tamshylatyp sýarý jelileri ornatyldy. 2025 jyly taǵy 290 shaqyrym osyndaı jeliler ornatylady (somasy 4,1 mlrd teńge).

Almaty ákimi brıfıng sońynda ákim retinde de, azamat retinde de qala turǵyndarynyń kez kelgen aýdanda ózin jaıly sezinýi úshin qoljetimdi múmkindikterdiń bárin jumyldyratynyn aıtty.