Saltanatty is-sharanyń alǵashqy quttyqtaý sózin alashtanýshy ǵalym, akademık Dıhan Qamzabekuly jetkizdi. Baıanǵalı Álimjanovtyń dramatýrgııa men balalar ádebıetine qosqan úlesin aıryqsha atap ótip, shyǵarmashylyq álemine sholý jasady. Sondaı-aq akademık Amantaı Shárippen birge aqyndy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Kúltegin» medalimen marapattady.
Folklortanýshy ǵalym, professor Serik Negımov Baıanǵalı Álmjanovtyń jyrshylyq óneri hám onyń epıkalyq qýaty haqynda baıandama jasady. «О́leń jyrdyń kók nóseri Baıanǵalı Qyrǵyz halqynyń «Manas» eposyn jatqa zaýlatyp, asqan sheberlikpen, asqaq shabytpen qulshyna, shalqyta oryndaıdy. Al onyń jady – úlken muraǵat dersiń. Sanasyndaǵy aqparat aǵyny muhıttaı keń. Ol epos tabıǵatyn tereń uǵynyp, názik qabyldaǵany sondaı – óń-álpetiniń qubylystary, kózqarasy, daýys máneri, saryny tańǵajaıyp bir sulýlyqqa bólenip, qubylyp, túrlenip otyrady», dedi Serik Negımov.
Artynsha kórermenderdiń suraýymen kesh qonaǵy «Manas» jyrynan úzindi aıtyp berdi. Eki kózin tars jumyp, maqamǵa elitip ózgeshe bir hálge túsken manasshy ózimen birge tyńdaýshysynda rýhanı álemge alyp ketkendeı áser qaldyrdy. Zal siltideı tynyp, jyr aıaqtalǵanda gúr etip qol soqty.
Kelesi sóz alǵan ǵalym, professor Raqymjan Turysbek aqynnyń 2022 jyly jaryq kórgen «Pandemııa» poemasy týraly sóz qozǵady. «Aqynnyń «Pandemııa» atalatyn poemasy –qaıǵyly ýaqyttyń kórkem beınesi, dárigerlerdiń erlikke toly kúresi men tájtajal qurbandaryna qoıylǵan máńgilik eskertkish. Bul shyǵarma eshqashan ózektiligin joımaıdy», dedi Raqymjan Turysbek.
Kesh sońynda Baıanǵalı Álimjanov ǵylymı kitaphana qoryna 30 tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn, basqa da birneshe kitaptaryn syıǵa tartty. Ǵylymı kitaphana dırektory B.Orazalıev qalamgerdi mereıtoıymen quttyqtap, shyǵarmashylyq tabys tiledi. Biz oraıy kelgende aqyn, jyrshynyń zamandasy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Bolat Qorǵanbekovtiń myna bir lepesin usynǵandy jón kórdik:
«Bizdiń jastyq shaǵymyzda sóz ónerine ıkemi bar jastardyń kóbi sol kezdegi S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka jáne fılologııa fakýltetterine oqýǵa túsetin. Olar bir-birine úıirsektep top qurap júretin, Jazýshylar odaǵyna jıi barǵyshtaıtyn.
Men oqyǵan kezde gazet-jýrnal betine shyǵyp, aqyn, jazýshy atanyp úlgergen Aıt-Man (Svetqalı) Nurjan, Janat Áskerbekqyzy, Nurlan Qamı jáne men, jubymyz jazylmaı odaqqa birge baryp, biraz aqyn-jazýshylarmen múmkindiginshe aralas-quralas boldyq. Solardyń ishinde Jumataı Jaqypbaev pen Baıanǵalı Álimjanovty bólip aıtamyn. Jumaǵańnyń sońynan ergen qalamger-jastar kóbirek bolyp, ol uıym deńgeıinde baǵalanyp, «Qaǵanat» dep atalǵany qazirgi ádebıet súıer qaýymǵa belgili. Al Baıanǵalı aǵamyzdyń sońyna ilesip, onyń aınalasyna toptasqan jastar asa kóp bola qoımaǵanymyzben, únemi barys-keliste júrdik. Baıaǵańnyń úıinde shúıirkelesip, dastarqanynda kóbirek bas qosatyn ini-qaryndastary Meıirhan Aqdáýlet, Ábýbákir Qaıran, Svetqalı, Nurlan, Janat jáne men boldym.
Dastarqan basynda Baıaǵań dombyra alyp, boıyna bitken túrli ónerlerin ret-retimen kórsetedi, «Manastan» úzindiler aıtady. «Manastaǵy» arǵy-bergi ómir shyndyǵynyń jınaqtalǵan mysaldaryn aıtyp, tańǵaldyrady. Áli aıtys óneriniń damı qoımaǵan kezi, sýyryp salyp óleń aıtatyn aqyndardy ol kezge deıin tym az kórgenbiz. Tańsyq óner bolatyn. Meıirhan aǵamyzǵa, basqalarymyzǵa arnap ázil-qaljyń aralas shýmaqtardy tyńnan sýyryp, túıdek-túıdegimen aǵytady. Onyń aıtys óneriniń qaıta jandanyp, qalyptasýynda eńbegi zor ekenin qazir dúıim jurt biledi. Al biz Baıaǵańnyń sýyryp salmalyǵyna buǵan deıin kýá bolǵandarmyz. Sondaı-aq jyrshylyq ónerine de molynan qanyqqanbyz. Dúıim jurt Maǵjannyń atyn áli bilmeıtin kezde onyń «Batyr Baıanyn» jatqa aıtatyn. Bul da halyqtyń qalǵyp bara jatqan sanasyn serpigen kóne sarynnyń uly kúmbiriniń biri boldy. Osyndaı kúmbir ol kezde kóp emes edi. Oıanǵan sana jastardy Jeltoqsan kóterilisine alyp keldi. Aıtpaqshy, Jeltoqsan demekshi, Baıaǵańnyń bul oqıǵaǵa qatysy eske túsip otyr.
Osy oqıǵadan soń, biraz ýaqytqa deıin ultaralyq qaqtyǵystar jıi-jıi boı kórsetip jatty. Qazaqtar múlde az turatyn qalanyń shetki aýdandarynda qazaq ulty ókilderi jıi soqqyǵa jyǵyldy. Ásirese ózge ult ókilderi tyǵyz ornalasqan sol kezde «Týrchatnık», «Tatarka» dep atalatyn jerlerde osyndaı oqıǵalar jıilep ketti. Mundaı jaǵdaılardy qalt jibermeı, ultshylyq retinde tez anyqtap, tez aıyptaıtyn keńestik júıe qazaqtarǵa kelgende jumǵan aýyzdaryn ashpaı qala berdi. Jeltoqsannyń 19-20 kúnderi Rozybakıev kóshesiniń 259-úıindegi Svetqalıdyń páterinde onyń jary Bıbaısha, Nurlan, Janat jáne men jaý qorshaýynda qalǵandaı kúıde bolǵanymyz esimde. Joǵarydaǵy Svetqalıdyń páterinen qarap, qolyna taıaq ustaǵan ózge ult ókilderin baqylap, «páterimizge kirip kelmesin» degen saqtyqpen ıne ushynda otyrǵandaı bolǵanbyz. 20-synan 21-ne qaraǵan túni kúıip turǵan «Týrchatnıktegi» Baıanǵalı aǵamyzdyń úıine janymyzdy shúberekke túıip barǵanbyz. О́zi qaıratty, boksshy Baıaǵań men karate ónerin jasyryn úırenip, ábden myqty meńgergen Ábýbákir Qaırandy arqa tutqanymyz ǵoı. Onda da qaptap júrgen jasaýyldardy kórip, asqan saqtyqpen syrtqa shyǵyp kelip júrgenimiz esimizde.
Mundaı ultaralyq qaqtyǵys kópke deıin sozyldy. Arada 3 aı ótkende Baıanǵalı aǵamyz sondaı bir sodyrlardyń soqqysyna jyǵyldy. Umytpasam 1987 naýryz aıynyń bas jaǵy. Jaıshylyqta eki-úsh jigitke des bermeıtin qarýly, sportshy Baıanǵalı aǵamyzǵa qarasy kóp buzaqy jabylǵan.
Biz ulttyq rýhtyń qaıta oıanýy men oǵan múmkindik bermeı, qaıta tunshyqtyrýǵa tyrysqan totalıtarlyq júıeniń ashyq jáne jasyryn túrdegi zorlyq-zombylyǵynyń da kýási boldyq. Sondaı qıyn kúnderde arqa tutqan azýly aǵamyzdyń biri jáne biregeıi – Baıanǵalı Álimjanov edi. Ol biz tanyǵan jigit shaǵymyzdan beri sózimen de, isimen de ult bolashaǵyna talmaı qyzmet etýmen keledi».
