Al endi osy zarǵa zeıin qoıyp jatqan qulaq, kóńil qoıyp jatqan kókirek baryna biz taǵy kúmándanamyz-aý. Marhabat kókemniń janaıqaıy, árıne, kóp-kóp sóz uǵar sanalylarǵa jetip te jatyr. Biraq áldeqashan bastalyp ketken kitapqa, kórkem ádebıetke degen selqos-samarqaýlyqty, yqylassyzdyqty, ony aıtasyz-aý, tipten, óshpendilik pen jaýlyq nıetti, sodan týyndap jatqan joıqyn jaýgershilikti, rýhsyz tobyrdyń joryǵyn toqtatýǵa az ǵana abyzdardyń, at tóbelindeı ǵana keýdesinde sáýlesi barlardyń shamasy keler me?! Tasqa basylǵan qalam sózine enjarlar men rýhsyzdar ózderin kúnderdiń kúninde, qııamettiń qylkópirinde Kitap Kıesi urady-aý dep te qoryqpaıtynyn qaıtersiz?
Osy arada atam qazaqtyń «Qudaıdan qoryqpaǵannan qoryq» degen támsili eske túsedi. Sebebi, kitapty jaqsy kórmeıtinderdi, kitap nyǵmetine bólenbegenderdi Jaratýshy ıemiz de jaqsy kóredi dep aıta almasaq kerek. Jer betin jaıpap tumshalaǵan zulmat qarańǵylyqty, námart nadandyqty seıiltip, adam zatynyń kókiregin jaryqpen nurlandyrý úshin bir Alla áýeli kókten ýahı etip kitap túsirdi emes pe?! Iá, kitap ázelden Allaǵa tán. Biz osyny nege umytamyz? «Dáýit penen qalamdy aıt, Sóz ıesi kálámdi aıt» dep jyraý babalarymyz jyrǵa qosqan Quran shárip úmbetimizdiń alǵashqy kitaby ekendigin jadymyzdan esh shyǵarmaǵanymyz abzal-aý! Sol qasıetti kitapty Jebireıil perishte «Oqy!» buıyrmap pa edi? Osydan da bolar-aý, jalpy kitapqa degen qazaq halqynyń qurmeti baǵzydan-aq bıik bolyp, ejelgi zamandardan qalyptasqany anyq. Bizdiń qazaq kóńilge qonymdy bir jaqsy sóz estise de «kitap sózi» dep iltıpattap turatyny sonyń aıǵaǵy ǵoı.
Máıekti sózdi tógiltip júrgen mııatty Marhabat aǵam-aý, árige barmaı-aq qoıalyq, osy siz ben bizdiń tolqyn kitappen óstik, esimizdi bilgennen kózimizdi kitappen ashtyq emes pe? Shirkin, kitapty otyryp ta, turyp ta, jatyp ta, jastanyp ta oqýshy edik qoı. «Qobylandy batyrdaǵy» Taıbýryldyń shabysyn jatqa aıtýshy edik. «Alpamys batyrdaǵy» Ultanqul men Badamsha saqaý bolyp aıtysýshy edik. Ertóstik pen Kerqula atty Kendebaılar túsimizge kirip, tún balasy tókken kózimizdiń ystyq jasymen jastyqty býlap shyǵýshy edik. Sizdiń jıenińiz sýǵa aǵyzǵan Muhtar Áýezovtiń, Ǵabıt Músirepovtiń, Ábdijámil Nurpeıisovtiń, Saıyn Muratbekovtiń, Sherhan Murtazanyń, Muhtar Maǵaýınniń jáne basqa kóp-kóp jazýshy aǵataılarymyzdyń kitaptaryn oqyp tanydyq qoı mynaý dúrııa dúnııany. «Sen qansha kitap oqydyń? Men 100 kitap oqydym» dep básekelesýshi edik mektepte júrgenniń ózinde. Bireýden bir jaqsy kitap shyǵypty dep estisek, sony taýyp alǵansha baıyz tappaýshy edik. Endi kelip kitapty sýǵa aǵyzdy degen ne sumdyq? Oıpyrmaı, osyndaı kúná arqalaǵan kisápirligimiz úshin jany jánnattan bolǵyr jaryqtyq Ábish Kekilbaev aǵamyzdyń «Shyńyraýyna» qulap, jer astyndaǵy darııamen belgisiz dúnıege ózimiz aǵyp ketsek te, raýa shyǵar. Ne bolmasa jan bitkenge zııansyz, tyshqan murnyn qanatpas zıfa peıildi Tólen Ábdikuly aǵamyzdyń «Oń qoly» bulaı kerketkendi keńirdekten qysyp qylqyndyrsa da obal joq-aý!
Desek te, kitap jurttyń bárine birdeı qadirsiz emes. «On myń kitabym bar» deıtin ondaǵan bilimdi inilerińiz bar men biletin, Marqa-aǵa. Olar sizdiń jıenińiz sııaqty, kitaptaryn sýǵa aǵyzyp jatqan joq, týǵan aýyldaryndaǵy, oqyǵan mektepterindegi kitaphanalarǵa berip jatyr. Úılerindegi sórelerinde kóz jaýyn alyp turǵandarynyń ózi bir kóp-kórim dúnıe. Qadaǵam, Qadyr Myrza Áliniń kitaphanasy túp kóterilip Oraldaǵy óz atyndaǵy Ortalyqqa kóship barǵanyn bilesiz. Myrzataı Joldasbekovten bastap kitapjandy zııalylarymyzdyń kóp kitaptary birneshe myńdaǵan danamen syıǵa tartý aksııasy aıasynda elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanadan oryn tepkenine de qýanyshtymyz. Osy baǵa jetkisiz qundylyqtardyń sýǵa aqpaǵanyna, sol tuma bulaqtaı tunyq syrly kitaptardyń tymyrsyq tuıyqta qalyp qoımaı el ıgiligine, erkindikke shyǵarylǵanyna, Qudaıǵa shúkir, kitap qadirine jetken azamattarymyzdyń bar ekendigine myń táýbe.
Marqa aǵa, Balbulaq basyndaǵy qoradan kitaptaryn sýǵa aǵyzyp, kúná arqalap, ózin qylmysty sezingen Qoıshyman jıenińizge duǵaı sálem. Baýyrymyz kitappen, kıeli kitaptyń tańǵajaıyp álemimen tym erterek qoshtasyp qoıǵan syńaıly. Áli de bolsa oılansyn. Salaýat, sabyrǵa bekinsin. Qoıshymandar sóıtti eken dep Qazaq eli kitappen eshqashan qoshtaspaıdy. Kitaptyń kıesine qylaý túsirmeıdi degeısiz. Muny bizden artyq ózińiz bilesiz, Marqa-aǵa!..
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
