Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde farmasevtıkalyq preparattar óndirý kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıǵan. Mysaly, dári-dármek shyǵarý 22,5%-ǵa, aqshaǵa shaqqanda 113,5 mlrd teńgege deıin, basqa farmasevtıkalyq preparattar 10,9%-ǵa, ıaǵnı 9 mlrd teńgege deıin ósti. Soǵan qaramastan otandyq óndiristiń úlesi – ultaraqtaı ǵana. Energyprom dereginshe, byltyrǵy satý qorytyndysy boıynsha otandyq dári-dármek suranystyń 18% paıyzyn ǵana japty.
Onyń ústine dári-dármek shyǵarýda jergilikti shıkizat is júzinde paıdalanylmaıdy, al ákelingen komponentterdiń sapasyna tıisti talaptar qoıylmaıdy.
Munyń qatarynda jyldyq dınamıkada udaıy qymbattap, qaltany tesken dári baǵasy da jaǵdaıdy kúrdelendirip jiberdi. Jekelegen farmasevtıkalyq preparattardyń baǵasy eldegi ınflıasııa deńgeıinen edáýir joǵary. Mysaly, asetılsalısıl qyshqyly bir jylda 48,9%-ǵa, belsendirilgen kómir 31%-ǵa, «Hılak forte» probıotıgi 25%-ǵa, «Flemoksın Solıýtab» antıbıotıgi 21,5%-ǵa qymbattady.
Júıelik olqylyqtar, kontrabanda, sertıfıkattalmaǵan dárilik zattardyń naryqqa dendep kirýi tutastaı alǵanda farmakologııa salasyna qurylymdyq ózgerister qajettigin, ókiletti organdar arasynda ózara is-qımyldy kúsheıtýdiń ózektiligin aıǵaqtap otyr. Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetinen alynǵan sońǵy málimetterge sáıkes, bir jylda farmasevtıka salasyndaǵy qylmystar sany eki eseden astam ósken. О́tken jyly farmasevtıkalyq qyzmet normalaryna qatysty, dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń aınalymy salasynda 1,2 myń buzýshylyq tirkeldi. 1,1 myń adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Bul aldyńǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda buryn-sońdy bolmaǵan, azamattardyń qaýipsizdigi men medısınalyq qyzmetterdiń tıimdiligine nuqsan keltiretin deńgeı (130%). Sol sekildi medısınalyq, farmasevtıkalyq qyzmetpen aınalysýǵa ruqsat berý qujattaryn alý kezinde kórineý jalǵan málimetter men aqparat berýge qatysty 29 ákimshilik quqyq buzýshylyq tirkeldi. Kontrafaktilik dári-dármek salyqtar men kedendik alymdardan túsetin bıýdjet túsimderiniń kólemin de aıtarlyqtaı azaıtady. Farmasevtıka salasyn ashyq túrde jaılaǵan úrdis naryqqa teris áser etip qana qoımaı, adamdardyń ómirine, ult densaýlyǵyna eleýli qaýip tóndiredi.
О́tken jyly halyqty dári-dármekpen, medısınalyq buıymdarmen qamtamasyz etý bóliginde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men onyń vedomstvolyq baǵynysty uıymdary qyzmetiniń tıimdiligine júrgizilgen aýdıt qorytyndysy otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń tómen deńgeıine, sapany baqylaýdaǵy, baǵany belgileýdegi olqylyqtarǵa qatysty 36 júıelik kemshilikterdi anyqtady. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy baǵdarlamalyq qujattardyń iske asyrylýyn taldaý farmasevtıka salasyn damytýda keshendi tásildiń joqtyǵyn kórsetedi. Qoldaý sharalary otandyq farmasevtıkalyq óndiristi damytýdyń basym baǵyttary eskerilmeı, jergiliktendirý deńgeıine qaramaı qabyldanady. Budan bólek, biryńǵaı dıstrıbıýtor júıesinde satyp alýdy sapasyz josparlaý medısınalyq uıymdardyń 2,8 mlrd teńge somaǵa satyp alynǵan preparattardan bas tartýyna ákeldi. Nátıjesinde, 279,5 mln teńgeniń preparattary jaramdylyq merziminiń ótýine baılanysty turyp qalyp, keıinnen olardyń bir bóligi esepten shyǵarylǵan. Baǵalardy memlekettik retteý tıisti dárejede júrgizilmeıdi. Shekti baǵalardy qalyptastyrý «paıyzǵa paıyz» qaǵıdatyna sáıkes ústeme baǵany belgileýge negizdelgendikten, bul normatıvtik túrde preparattardyń qunyn óndirýshi zaýyt baǵasynan 172%-ǵa deıin arttyrýǵa sebep boldy.
Sonymen birge memlekettik aýdıt baǵa belgileý tetiginiń kemshilikteri «SK-Farmasııa» JShS-nyń jekelegen dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy naryqtyq baǵadan 40%-365% joǵary baǵamen satyp alýyna ákelip soqqanyn anyqtady (bul 8 mlrd teńgeden asyp otyr). Satyp alý rásimderin júrgizý kezinde ashyqtyq qaǵıdatyna qaıshy keletin buzýshylyqtar anyqtaldy. Sóıtip, 3 mlrd teńge somasyna tirkelgen balamalary bolsa da, «ST-KZ» sertıfıkatymen jergilikti qamtýdy rastaýsyz bir kózden alý tásilimen 182 mlrd teńgeden astam dári-dármekti satyp alý júzege asyryldy.
Jekelegen ónim berýshilerdiń dári-dármekti saqtaý naryǵyn monopolızasııalaýy, biryńǵaı dıstrıbıýterde óziniń logıstıkalyq ınfraqurylymynyń bolmaýy logıstıkaǵa jumsalatyn shyǵystardyń 1,5 ese (sońǵy eki jylda 6,8 mlrd teńgeden 10,2 mlrd teńgege deıin) ósýine áser etti. Sondaı-aq Aqmola, Atyraý, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystarynyń densaýlyq saqtaý uıymdaryna arnalǵan dári-dármek pen medısınalyq buıymdardy saqtaý jedel qoımalarynyń bolmaýy logıstıka shyǵyndaryn ulǵaıtyp, tótenshe jaǵdaılar kezinde dárilik zattarmen qamtamasyz etýge teris áser etýi múmkin. Tarıf belgileý saıasatynyń oılastyrylmaýy, logıstıka, esepke alý, shyǵystardy baqylaý úderisterindegi avtomattandyrý deńgeıiniń tómendigi 17,2 mlrd teńge ekonomıkalyq shyǵyndarǵa, 538 mln teńge soma qarajatty artyq tóleýge ákep soqqan, onyń 220 mln teńgesi qalpyna keltirildi.
Naryqty kontrafaktiden tazartýǵa ótken jylǵy shildeden bastap elimizde engizilgen barlyq dárilik preparattardy mindetti tańbalaý kómektesýge tıis. Tańbalaý dári-dármektiń dáldigi men sapasyna kepildik berip, júıede taýardyń búkil jolyn kórsetedi. Shara yqpaly sonymen qatar bıýdjet túsimderiniń azaıýy, jergilikti kásipkerler úshin múmkindiktiń tarylýy syndy jaǵymsyz saldarmen kúresýde baıqalmaq. Sońynda tańbalaý júıesi memlekettik medısınalyq baǵdarlamalar men MÁMS sheńberinde paıdalanylatyndardy qosa alǵanda, dári-dármektiń zańsyz saýdasyn toqtatýǵa, halyq densaýlyǵyn qorǵaý men dári-dármek baǵasyn retteýge yqpal etetinine úmit zor.
