Naqtyraq aıtqanda, Prezıdent 2 qańtarda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine esirtki, psıhotroptyq zattardyń, sol tektesterdiń, prekýrsorlardyń jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy.
Bul qujat byltyr 15 naýryzda Prezıdenttiń Ulttyq quryltaıda bergen tapsyrmalaryn oryndaýǵa baǵyttalǵan. Onyń ereksheligi – esirtki óndirý men ótkizýdi uıymdastyrýshylarǵa jaýapkershilikti qatańdatý, al esirtkini jasyryn ornalastyrýshylarǵa qoldanylatyn sharalardy jumsartýdy qarastyrady.
Aqorda taratqan málimetke qaraǵanda, zań esirtki óndirisi úshin ǵana emes, osy qylmystyq áreket úshin laýazymdy adamdardyń da jaýapkershiligin edáýir qatańdatqan. Endi bul qylmysqa qatysy bar tulǵalardy múlkin tárkilep, 15 jyldan 20 jylǵa deıin nemese ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrýy múmkin.
«Sonymen qatar zańda esirtkini jasyryn ornalastyrýshylardyń jazasy azdap jumsartyldy. Máselen, alǵash ret mundaı qylmys jasaǵany úshin qylmysyn aýyrlatatyn mán-jaılar bolmasa, múlkin tárkilep, 5 jyldan 8 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen (buryn múlkin tárkileı otyryp, 5 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyratyn). Jaza atalǵan qylmysqa tartylatyndardyń, ıaǵnı esirtkini jasyryn ornalastyrýshylardyń kóbi jasóspirimder men jastar bolǵandyqtan jumsartyldy. Olardyń esirtkini ózderi daıyndamaıtyny, kóbine esirtkiniń zańsyz aınalymyn uıymdastyrýshylardyń qylmystyq tuzaǵyna túsetini eskerildi. Alaıda qylmystyq áreketti birneshe ret qaıtalasa, ony múlkin tárkileı otyryp, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi qatań jaza kútedi», delingen habarlamada.
Sondaı-aq zańda bilim berý uıymdarynda nemese kámeletke tolmaǵan adamǵa qylmystyq top qataryndaǵy esirtki taratýshy tulǵalardy jazalaıtyn qatań úkim saqtalǵan. Olardyń múlki tárkilenedi jáne 15 jyldan 20 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrylady. Sonymen qatar laýazymdy tulǵalardyń esirtki taratqany úshin qylmystyq jaýapkershiligi qatańdatylǵan. Buryn olardyń múlki tárkilenip, 10 jyldan 15 jylǵa deıingi merzimge abaqtyǵa qamalsa, endi múlki tárkilene otyryp, 15 jyldan 20 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady.
Zańda esirtkiniń jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyldyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda basqa da sharalar qabyldandy. Máselen, qylmystyq top arqyly asa iri mólsherde quramynda esirtki zattary bar jáne ósirýge tyıym salynǵan ósimdikterdi zańsyz ósirgeni úshin zań júzinde jaýapkershilik belgilendi.
Prekýrsorlar men kúshti áser etetin zattardyń, sondaı-aq esirtki, prekýrsorlar, ýly jáne kúshti áser etetin zattardy óndirýge paıdalanylatyn zattardyń, quraldar men jabdyqtardyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi. Buǵan qosa zańda esirtki tektester, psıhotroptyq zattar, sondaı-aq prekýrsorlar men kúshti áser etetin zattardy qoldaný erejelerin buzǵany úshin jaýapkershilik belgilendi.
Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń aıtýynsha, Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda esirtkini jasyryn ornalastyrýshylar úshin jazany saralaý jaıynda usynysty belgili quqyq qorǵaýshy Aıman Omarova kótergen. Prezıdent bul bastamany qoldap, nátıjesinde zańnamaǵa tıisti ózgerister enip otyr. Munyń tıimdi tustaryn atap ótken E.Qarın Ulttyq quryltaı bastamalaryn iske asyrý sheńberinde osymen toǵyzynshy zań qabyldanyp otyrǵanyn jetkizdi. Atap aıtar bolsaq:
«1. Áıel quqyǵy men bala qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri týraly zań.
- Oıyn bıznesi men oıynqumarlyqqa qarsy kúres máseleleri jónindegi zańnamalyq ózgerister.
- Elektrondy tutyný júıelerin (veıpter) ákelý, óndirý, satý men taratýǵa zańnamalyq tyıym.
- Vandalızm úshin jazany zańnamalyq qatańdatý jáne tabıǵı, mádenı jáne tarıhı nysandardy qorǵaýdy arttyrý.
- Onomastıka men geraldıka salasyndaǵy prosedýralar reglamenti men jumysty ortalyqtandyrýdy zańnamalyq jetildirý.
- «Aıbyn» ordeniniń dárejelerine aty ańyzǵa aınalǵan batyrlardyń esimderin berý.
- Biryńǵaı sımvolıka standarty boıynsha túzetýler.
- Memlekettik marapattar júıesine jańa qurmetti ataqtardy engizý boıynsha túzetýler», dep jazdy E.Qarın.
Senat depýtaty Bıbigúl Jeksenbaıdyń aıtýynsha, buǵan deıin esirtkimen kúreste kóbinese «shortandar» shet qalyp, «shabaqtar» qolǵa túsetin bolsa, jańa zań qabyldanǵannan keıin jaǵdaı jaqsy baǵytqa qaraı ózgermek.
«Jyl saıyn nashaqorlyqqa ushyraǵan adamdar, esirtki bıznesine ańdamaı ilinip ketip jatqan jastar, uıymdasqan qylmysqa shyrmalǵan elder qatary da ósip jatyr. Esirtki máselesi uıymdasqan qylmyspen, sybaılas jemqorlyqpen, ekonomıkalyq qylmyspen jáne terrorızmmen tyǵyz baılanysty ekeni de belgili. Sondyqtan álemdegi ólim jazasyna kesilgenderdiń árbir ekinshisi (42%) osy esirtki saýdasyna baılanysty eken. Sıngapýr, Qytaı, Iran, Saýd Arabııasy, Kýveıt sııaqty elderde esirtki saýdasy úshin ólim jazasy saqtalǵan», dep atap ótti ol.
Senator zań kúshine engen soń esirtki qylmysy úshin sottalǵan myńǵa jýyq adam shartty túrde merziminen buryn bosatylýy múmkin ekenin, alaıda esirtki saýdasyna qaıtadan aralasqan adamdar úshin jaza asa qatal bolatyny da zańda bekitilgenin eskertti.
Májilis depýtaty Edil Jańbyrshın áleýmettik jelidegi paraqshasynda bul zańdy qabyldaý ońaıǵa soqpaǵanyn atap ótti.
«Prezıdent Ákimshiligi, Parlament, Úkimet músheleri, ǵalymdar, mamandar, sarapshylar, úkimettik emes uıymdar, qoǵam belsendileri, ata-analar belsendi atsalysty. Zań ádil jaýapkershilikti taǵaıyndady dep esepteımin. Sonymen qatar Ishki ister mınıstrliginiń esirtkimen kúres basshylyǵynda biraz kadrlyq aýys-túıister de bolǵanyn jaqsy bilesizder. Esirtki «gıdrasyn» ininde qurtý kerek!» dedi depýtat.
