Mańyzy zor úsh zań
Otyrysty ashqan M.Áshimbaev aldymen Memleket basshysynyń «Ana tili» gazetine jarııalanǵan baǵdarlamalyq suhbatynda aıtylǵan basym baǵyttardyń mańyzyna nazar aýdardy.
«Taıaýda «Ana tili» gazetinde Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń kólemdi suhbaty jarııalandy. О́ńirlerde azamattarmen kezdesken kezde ózderińiz de sol suhbattyń negizgi oılaryn halyqpen birge talqyladyńyzdar. Memleket basshysy suhbatta 2024 jyly ár sala boıynsha atqarylǵan jumysty qorytyndylap, aldaǵy basym baǵyttardy belgilep berdi. Sondaı-aq byltyr Parlament qabyldaǵan zańdardyń mańyzdylyǵy da erekshe atalyp ótti. Azamattardy alańdatqan máselelerge qatysty osyndaı ashyqtyq pen dıalog «Zań men tártip» qaǵıdatyna taban tiregen Ádiletti Qazaqstannyń jarqyn kórinisi ekeni sózsiz. Prezıdentimizdiń bastamasymen qolǵa alynǵan reformalardy zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý biz úshin negizgi basymdyq bolyp qala beredi. Bıyl depýtattar elimizdi odan ári damytýǵa arnalǵan birqatar mańyzdy zańdy qaraıdy. Sol normalardy sapaly pysyqtap, ýaqtyly qabyldaýymyz qajet», dep Senat tóraǵasy áriptesterin Memleket basshysy júktegen mindetterdi iske asyrý jolynda kúsh biriktirýge shaqyrdy.
Otyrys barysynda depýtattar halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne elimizdiń quqyqtyq ınfraqurylymyn jaqsartýǵa arnalǵan úsh zańdy qarady.
Senatorlar atap ótkendeı, otyrys barysynda maquldanǵan «Eýropa Qaıta Qurý jáne Damý Bankin qurý týraly kelisimniń 1-babyna bank operasııalaryn geografııalyq qamtýdy Saharadan ońtústikke qaraı ornalasqan Afrıka elderi men Irakqa shekteýli túrde jáne birtindep qoldanýdy júzege asyrýǵa múmkindik beretin túzetýlerdi ratıfıkasııalaý týraly» zań bank operasııalarynyń geografııalyq aýqymyn keńeıtýdi kózdeıdi. Bizdiń elimiz úshin Afrıkany bank operasııalary aımaǵyna qosý mıllıardtaǵan halqy bar elderdiń jobalarymen baılanys ornatýda jáne ınvestısııalardy júzege asyrýda jańa múmkindikterge jol ashady. Bank qyzmetin bulaı keńeıtý onyń qazirgi operasııalyq elderin qoldaý qabiletin tómendetpeıdi, banktiń AAA deńgeıindegi kredıttik reıtıngine qaýip tóndirmeıdi jáne kapıtalǵa qosymsha jarnalardy talap etpeıdi dep kútilip otyr.
Otyrys kezinde qaralyp, maquldanǵan «Eýropa Qaıta Qurý jáne Damý Bankin qurý týraly kelisimniń 12-babynyń 1-tarmaǵyna jaı operasııalarǵa jarǵylyq kapıtaldy shekteýdiń kúshin joıý maqsatyndaǵy túzetýlerdi ratıfıkasııalaý týraly» zań EQDB Dırektorlar keńesine bank kapıtalynyń jetkiliktiligi normatıvteri týraly jedel sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi. Bul kredıttik qyzmettiń ıkemdiligin arttyrady jáne elimizdiń negizgi jobalaryn tıimdi qarjylandyrýdy qamtamasyz etedi.
Kelesi «Memlekettik (mýnısıpaldyq) satyp alýdy júzege asyrý kezinde bank kepildikterin ózara taný týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań EAEO-nyń ózge elderinde banktik kepildikterdi paıdalaný úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Bul otandyq jetkizýshilerdiń EAEO elderindegi memlekettik satyp alýlarǵa qatysýyn jeńildetýge múmkindik beredi.
Azamattyq avıasııa máseleleri
«Qaralǵan kelisim Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter arasynda bank kepildikterin ózara taný úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrýdy kózdeıdi. Zańnyń maquldanýy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń memlekettik satyp alýlaryna qatysý úshin bızneske teń múmkindik jasaýǵa, sondaı-aq taraptar arasyndaǵy ekonomıkalyq belsendilikti arttyrýǵa múmkindik beredi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Sonymen qatar palata otyrysynda senatorlar ózekti máselelerge nazar aýdaryp, depýtattyq saýaldaryn joldady. Depýtat Nurtóre Júsip azamattyq avıasııa salasyndaǵy ózekti problemalarǵa toqtalyp, atalǵan saladaǵy kadr daıarlaýdyń sapasyn jaqsartýǵa qatysty birqatar usynys jasady. Naqty aıtqanda, EASA standarttary boıynsha azamattyq avıasııa akademııasyn sertıfıkattaý jáne ýaqyt talaptaryna saı, bilikti mamandar daıarlaý úshin ushqyshsyz avıasııa ortalyǵyn qurý máseleleri týraly sóz boldy.
Ol osy salanyń qaýipsizdigi men básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalar ázirleý jáne iske asyrý úshin Kólik mınıstrligi men Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi ózara tyǵyz is-qımyl jasaý qajettigin atap ótti.
«Áýejaılar ınfraqurylymynyń álsizdigi, bıýdjettik tasymaldaýshylardyń ishki naryqtaǵy usynystarynyń jetkiliksizdigi, janarmaı baǵasynyń jáne ushý bıletteriniń qymbattyǵy sııaqty keshendi problemalar jetkilikti. Osylardyń ishinde eń mańyzdysynyń biri – azamattyq avıasııa salasynda halyqaralyq talaptarǵa saı keletin mamandardy ázirleý máselesi. Sıfrlandyrýdy, jasandy ıntellektini jáne pılotsyz júıelerdi qosa alǵanda, tehnologııalardyń qarqyndy damýy salanyń serpindi ózgeristerine beıimdele alatyn ozyq oıly kadrlardy daıarlaýdy talap etip otyr. Mamandardy daıarlaýdyń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý úshin álemdik standarttar men ozyq tájirıbelerge sáıkes akademııanyń ınfraqurylymyn damytý asa qajet», dedi N.Júsip.
Senator jaǵdaıdy jaqsartý úshin birqatar naqty sharany usyndy. Atap aıtqanda, bul EASA standarttary boıynsha Azamattyq avıasııa akademııasyn sertıfıkattaý jáne ýaqyt talabyna jaýap beretin mamandardy daıarlaý úshin ushqyshsyz avıasııa ortalyǵyn qurý týraly.
«Akademııaǵa mamandandyrylǵan jabdyqtary bar jeke aerodrom salý, oqý-zerthanalyq bazany jańartý jáne keńeıtý boıynsha jobalardy iske asyrý, zamanaýı trenajerlarmen jaraqtandyrý qajet. Avıasııa salasynyń básekege qabilettiligin arttyrý mańyzdy bolyp otyr. Ol úshin nysanaly qarjylandyrý normasyn engizýdi qarastyrý qajet. Mundaı praktıka bizde bolǵan. Biz ǵylymdy qarjylandyrýda eldegi jer qoınaýyn paıdalanýshylardy óndirýge jumsalǵan óz shyǵyndarynyń ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa bólýin mindettegen edik. Akademııanyń eldiń avıasııa salasynyń qaýipsizdigi men básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin kadrlardy daıarlaýdyń strategııalyq ortalyǵy retindegi rólin kúsheıtý úshin oǵan erekshe mártebe berý máselesin qarastyrý qajet dep oılaımyn», dedi senator.
