Men jolserigime renjip qaldym. Biraq munymdy oǵan bildirmedim. Jasy menen úlken ári ashyq-jarqyn kisi eken. Dittegen jerimizge jetkende jyly qoshtastyq. Álgi kisiniń reń-basy, túr-túsi áli kúnge jadymda. О́zi qazaqy aýylda ósip, eseıgende oqý izdep qalaǵa kelipti. Kelgen shaharynda muǵalimdikke oqyp, sol mamandyqpen zeınetke shyǵypty. О́zi taza qazaqtildi. Al men oǵan nege renjidim?
Basqany bylaı qoıǵanda, úlkender tarapynan, kitaptardan neshe túrli maqaldar men mátelder, turaqty sóz tirkesterin estip, oqyp, qulaǵymyzdyń quryshyn qandyryp, sanamyzdy baıytyp, ony qoldanyp ósken biz jasy ulǵaıǵan jan kezdesip, onymen áńgimelesý múmkindigi týa qalsa, júregimizde az-kem qýanysh oty jylt ete qalatyny bar. Bul qýanysh oty álgi jasamys kisiden bir ulaǵatty sóz kútpesek te qazaq tiliniń qunaryn sezindire biletin, maqal-mátelder, turaqty sóz tirkesteri keńinen qoldanyla otyryp baıandalatyn áńgime estip qalý úmitinen týyndaıtyn. Al meniń jolserigim sózsheń bolǵanymen tili jutań eken. Kóńilim tolmady. Uzaq jyl muǵalim bolǵan kisiniń tili sonsha «kedeı» bolady dep oılamaısyń. Áńgime barysynda men oǵan basqasyn aıtpaıyn, kádimgi «ıt ólgen jer» degen turaqty sóz tirkesiniń neni meńzep turǵanyn túsindirip berýime týra keldi. «Áńgime buzaý emizer, buzaý taıaq jegizer» degen máteldi menen birinshi ret estigen sekildi. Tańǵaldym. Buryn estimeýi múmkin emes qoı negizi. О́zi muǵalim, pálenbaı jyl mektepte dáris oqyǵan. Basqa mamandyq ıesi bolsa bir sári... Basqa salada qyzmet etse de tili qazaqsha shyqqan, qazaqy ortada ósken kez kelgen adamnyń bárin bolmasa da qarapaıym, jıi qoldanylatyn maqal-mátelderdi, turaqty sóz tirkesterin bilmeýi yńǵaısyz sekildi kórinedi, shynynda.
Álgi kisi sekildi tili jutań zamandastarymyzdyń az emes ekenin sońǵy kezderi aıqyn ańǵaryp júrmiz. Orystildi bolsa meıli, túsineıik, al taza qazaqtildi zamandastarymyzǵa ne joryq?
Osydan biraz buryn bir zamandasymyzǵa «kóre almaý», «ishi kúıý», «zyǵyrdany qaınaý» syndy qarapaıym sózderdiń maǵynasyn túsindirip bergenimdi qaıtesiń. Taǵy bir baýyrymyzǵa «taqa bir», «aıdamal», «náıeti», «kúderin úzý», «dilgir», «bójek» sııaqty t.b. sózderdi qazaqshaǵa «aýdaryp» bergenim bar.
Mundaı mysaldardy kóptep aıtýǵa bolady. Ana tilimizge tán qarapaıym sózderdi jastardy aıtpaǵanda, egde tartqan kisilerdiń aýzynan «tappaı» bara jatqanymyz alańdatpaı qoımaıdy. Bul maqaldatyp, máteldetip, turaqty sóz tirkesterin keńinen qoldanyp sóıleıtin úlkender jaǵyn úlgi etýi tıis býynnyń estigen-uqqanyn umytyp bara jatqanyn nemese kitap oqýdan alystaı túskenin bildirse kerek.
Bilim oshaqtaryna jıi at basyn buryp turamyz. Ustazdar, bilim alýshylar tilderiniń jutańdyǵyn zerttemeı-aq sezip qoıasyń. Qazaqtyń baı tiliniń eń mańyzdy, mándi, qunarly, maıly, jilikti, ekpindi, esti, áserli, ádemi sózderi kitaptarda, durysy arhıvterde ǵana saqtalyp, jalpy qoldanystan shyǵyp qalmasa eken dep tileısiń. Bul máselede utylsaq, kiná ózimizde ǵana bolady, basqada emes.
Keshegi aǵa býyn maqaldatyp, turaqty sóz tirkesterin qospaı sóılemeıtin. Al biz olardaı bolmadyq. Maqal-mátelderdiń, turaqty sóz tirkesteriniń, qazaqtyń keremet sózderiniń ornyna aǵylshynsha, oryssha, qosyp sóıleıtin bolyp aldyq. Bizdiń sıqymyz osy.
Qazaqtyń qarshadaı bir qyzy shyr-shyr etedi: «qazaq «jumys jasaıdy» demeıdi, «jumys isteıdi» deıdi, «qazaq «kóretin bolamyz», «baratyn bolamyz» dep aıtpaıdy, onyń ornyna «kóremiz», «baramyz» deıdi, «bolyp tabylady» degendi «tizgindeı» almadyq...». Shyryldaýy oryndy. Iá, jastar ósip keledi, ultqa jany ashıtyn. Solarǵa qarap qýanasyń.
Qunarly ana tilimizdi qunttap qoldaný árbir qazaq balasynyń paryzy. Bul tek qazaqtyń sharýasy, basqa eshkimdiki emes. Ásirese, minbeler men baspasóz, tele-radıolarda, áleýmettik jelilerde sóz ustap júrgen jamaǵat pen bilim, tárbıe beretin oryndarda qyzmet etetin aǵaıynnyń, ata-analardyń «qulaǵyna altyn syrǵa». Qynjyltatyn dúnıe kóp... Túsinistikpen qaraýǵa tyrysasyń. Desek te tizgindi bos tastaýǵa, arqany keńge salýǵa quqymyz joq.
