Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qarjyger Beısenbek Zııabekov mundaı sheshim teńgeni qunsyzdanýdan qorǵap, alypsatarlardyń tábetin tejeýi múmkin deıdi.
«Biraq merzimin uzartyp alsaq, naryqta eki býhgalterııa qurýǵa jol ashyp alamyz. Mysaly, О́zbekstan ondaǵan jyl osy júıege basymdyq berdi, alaıda qazir bas tartty. Sebebi dollardyń qara naryqtaǵy baǵasy eldegi bas banktiń baqylaýynan shyǵyp ketti. Reseı valıýtasynyń qubylýy teńgege qysym jasap jatyr. Ulttyq banktiń shekteý sharasyn kórshi eldegi jaǵdaı túzelgenshe qoldanysta bolatyn ýaqytsha sheshim dep qabyldaýymyz kerek. Sebebi valıýta naryǵynda jaǵdaı óte kúrdeli. Qazirgi baǵam jaqsy boljam aıtýǵa múmkindik bermeı tur. Bul – ázirge shydaýǵa bolatyn, biraq keıin daǵdarysqa sebep bolatyn jaǵdaı. Birinshi kezekte osyndaı sharalardy uzaq ýaqyt paıdalanǵan elderdegi kóleńkeli, qara naryqtyń táýekelin qaperge alýymyz qajet. Ulttyq bank osy qaýlysy arqyly qajet kezde shuǵyl sheshim qabyldaı alatynyn baıqatty», deıdi sarapshy.
Qańtardyń alǵashqy aptasynda dollar 528,71 teńgeden saýdalanǵan edi. Qazir aıyrbastaý pýnktterinde sheteldik valıýta 529,5–530 teńgeden satylyp jatyr. Valıýta naryǵyndaǵy saýda kólemi de jyl basynan beri eń úlken nátıje kórsetti. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń pikirinshe, qazir teńgege áser etip otyrǵan eki faktor bar. Biri – dollardyń kúsheıýi, biri – rýbl dınamıkasy.
«Reseı rýbliniń dınamıkasy baǵdar bolmaýǵa tıis jáne ol naryqtyń shamadan tys reaksııasyna yqpal etýi múmkin. Al bul jergilikti naryqta baǵamnyń qalyptasýyn burmalap, artyq qubylmalylyqqa ákeledi. Qazirgi ýaqytta elimiz naryǵy ártúrli jaǵdaıda jumys isteıdi. Sondyqtan osy jaǵdaılarda rýbldiń dollarǵa qatysty kúrt aýytqýy teńge/dollar aıyrbastaý baǵamynda kórinbeýi kerek. О́ıtkeni ol irgeli ekonomıkalyq shyndyqqa sáıkes kelmeıdi», deıdi.
Ulttyq banktiń valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaıdy turaqty negizde qadaǵalap otyratyny jyldyń alǵashqy aıynan-aq belgili bolyp qaldy. «Irgeli faktorlarǵa negizdelmegen teńgege negizsiz qysym kúsheıgen jaǵdaıda Ulttyq bank altyn-valıýta rezervteri esebinen naryqta valıýtany qosymsha usynýdy qamtamasyz etýge daıyn», dep málimdegen edi Álııa Moldabekova. Bul jerde, árıne, valıýtalyq ıntervensııany meńzep otyr. Táýelsiz sarapshy Aıdar Álibaevtyń aıtýynsha, teńgeni qoldaý saıasaty ekonomıkalyq paketsiz júrgizilse, ony qarjylandyrýǵa jetkilikti qarajat joq bolyp shyqsa, teńgeni odan ári álsiretip, ınflıasııany ýshyqtyrýy múmkin. Taratyp aıtqanda, teńgeni qoldaýǵa jumsalǵan dollar otqa jaǵyp jibergen qaǵazben birdeı.
«Aqshany aınalymnan alyp-salý – bıznestiń bir túri. Bul arqyly elde ekonomıkany qurǵatyp jiberý úderisi júrip jatyr. Syrt qaraǵanda bári durys. Biraq eshqaısysy damýǵa áser etpeıdi. Menińshe, basty nazar ınflıasııanyń deńgeıine emes, ekonomıkanyń qozǵalysyna aýdarylýy kerek. Bizdiń jaǵdaıda uzaq merzimde ıntervensııa qoldanýdyń shyǵyny kóp jáne áseri de sonshalyq uzaq bolmaıdy», deıdi.
Qarjyger Andreı Chebotarevtyń aıtýynsha, aqsha-kredıt saıasatyna degen senim nyǵaıyp, teńgeniń qubylýy tómendeý úshin Ulttyq bank júrgizip otyrǵan saıasat barynsha ashyq bolýǵa tıis.
«Halyq sol kezde valıýta naryǵynyń qalaı jumys isteıtinin, teńge baǵamynyń qaıdan keletinin, qalaı saýdalanatynyn túsinedi. Bizde teńgeni qoldaý saıasatynyń kópke túsiniksiz tusy kóp. Ulttyq bank Ulttyq qordy konvertasııalaý arqyly kýrsty qoldan rettep otyr. Biraq Ulttyq bank ıntervensııasynyń qaı kezde jaǵymdy, qaı kezde jaǵymsyz áser etkeni – Ulttyq bank pen Úkimet úshin zerttelmegen taqyryp. Qarjylyq saıasatymyz ben teńgemizdiń ózge valıýtalarmen qarym-qatynasy eń kúrdeli jáne júıelenbegen. «Intervensııalyq saıasat» óz-ózin aqtady ma?» degen saýalǵa naryq jaýap berýge daıyn emes. Sebebi teńgege tirek bolatyn faktor ázirge ıntervensııamen shektelip tur», deıdi ol.
Sarapshy Murat Temirhanovtyń aıtýynsha, Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov dollar baǵamyn shekteý týraly durys sheshim qabyldap otyr.
«Munaı baǵasy quldyraǵan kezde eldiń tólem balansy birden nasharlap, teńgeniń álsirep qalatyny – qalypty jaǵdaı. Munaı baǵasy qubylmaly bolyp turǵan kezde teńge baǵamynyń bekitilýi Ulttyq bankti eldiń valıýta rezervterin «órteýge» májbúrleıdi. Biz muny 2014–2015 jyldary kórdik, ol kezde Ulttyq bank baǵamdy belgileý úshin 30 mlrd dollar shyǵyndady. Qatań kontrsıkldik bıýdjettik erejeler engizilgennen keıin munaı baǵasy men bıýdjet saıasatyna baılanysty teńgeniń qubylmalylyǵy edáýir azaıady. Menińshe, damyǵan qor jáne valıýta naryǵy qalyptaspaǵan kezeńde teńge baǵamyn kúsheıtý úshin «basqarylatyn qubylmaly baǵam» múmkindigin qarastyrý qajet», dep sózin túıindedi Murat Temirhanov.
ALMATY
