Aýyl mektebindegi sıfrlandyrý ahýaly

Oqý-aǵartý mınıstr­li­giniń esebine súıensek, Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha bilim berýdi sıfrlandyrý úderisin je­del­detý boıynsha keshendi ju­mys júrgizildi. 2024 jyly ınternet jyldamdyǵy mektepterdiń 19%-dan 90%-ǵa deıin ulǵaıdy. Mektepterde sapaly ınternet kórsetkishi úsh esege artty. Oqýlyqtar 100% sıfrlyq formatqa aýystyrylyp, 11 plat­formaǵa ornalastyryldy. 967 mektep úshin 1 621 zamanaýı pándik kabınet satyp alyndy. 1 myń aýyl mektebi jańǵyrtyldy. Sonymen qatar bilim salasyn sıfrlandyrý maqsatynda, «TopIQ», «Bilimclass», «Áleýmettik ámııan», «Aýyl mek­tebi – sapa alańy» res­pýblıkalyq jobalary júzege asyrylyp jatyr. Resmı derekte bári sátti oryn­dalǵan. Alaıda sóz ben istiń arasy alshaq jatyr. «Bul jaı ǵana alshaqtyq emes, áleýmettik teń­siz­dik. Sondyqtan Úki­met «sıfrlyq alshaq­­tyqty retteý» jumys­taryn jandandyrýy qajet», degen edi Prezıdent. Biraq shal­ǵaıdaǵy aýyl­dardy aıt­paǵanda, Astananyń túk­pirindegi aýyldardyń ózi sıfr­lyq qarqynǵa ilesetindeı jaǵdaı­da emes. Bul sózimizdi aýyl muǵalim­deriniń ózderi de qýattap otyr. 

Birdeı jaǵdaı – birdeı talap

Aýyl muǵalimi Gúljan Tó­leý­­diń piki­rinshe, sıfrlyq bi­lim jo­balarynyń kópshiligi oqý úde­­risin ońtaılandyrýǵa baǵyt­talǵany­men, olardyń aýyl mek­tepterine qoljetimdiligi jetkilikti deń­geıde qarastyrylmaǵan. Jobalar óte jaqsy oılastyrylǵan, biraq ony iske asyrý úshin aýyl mektepterin­de qa­jetti ınfraqurylym men jaǵ­daı joq. Mysaly, zamanaýı sıfrlyq platformalardy tıimdi paıdalaný úshin turaqty ınter­net, ınteraktıvti taqtalar, kompıý­terler men basqa da tehnologııa­lar qajet. Alaıda aýyl mektepterinde mundaı resýrstar jetispeıdi. Bul másele muǵalimderge de, oqý­shy­larǵa da qolbaılaý bolady. Sondaı-aq ınformatıka páni muǵa­limi sıfrlyq jobalardy engizý kezinde olardyń uzaq merzimdiligi men aýyl jaǵdaıyna beıim­delýi mańyzdy ekenin atap ótti. Qazirgi ýaqytta aýyl mektepteri jańa tehnologııalardy tolyq paıdalana almaıdy. Sebebi qurylǵylar jetispeıdi, al ınternet turaqsyz.

«TopIQ – sıfrlyq oqýlyq re­tinde jasalǵan platforma. Biz qazir osy elektrondyq oqýlyq­qa kósh­tik. Ol alǵashyn­da aqyly bol­­ǵan­dyqtan, muǵalimder óz qar­­jy­laryna satyp alyp qol­da­­nyp júrdi. Keıin Oqý-aǵartý mı­nıstr­ligi platformany barlyq mek­tepke tegin qoljetimdi etti. Jap­paı qoldanysqa engizý úshin óńir­lerde tanystyrý semınar­la­ry uıymdastyryldy. Bul plat­fo­rmanyń eń úlken artyqshy­­ly­­ǵy – muǵalimniń ýaqytyn únem­de­ýin­­de. Sabaq materıalda­ryn, tapsyr­malardy, tipti qysqamer­zimdi ­josparlardy da TopIQ ar­qyly ońaı daıyndaýǵa bola­dy. Mu­ǵalimderge bul óte qolaıly qural. Endigi másele ony paıdalaný úshin árbir oqýshyda kompıýter, planshet ne telefon bolýy qajet. Aýylda ondaı jaǵdaı joq. Oqýshylar túgili muǵalimderde teh­nologııalyq qurylǵylar jetis­peıdi. Osy tusta qala mektebi biz­den ozyp otyr. Onda sıfrlyq plat­formalardy qoldaný úshin bar­lyq jaǵdaı jasalǵan. Ár kabınet­te ınteraktıvti taqtalar, kompıýterler bar», deıdi ol.

Sonymen qatar qazirgi kezde elimizdiń 15 óńirindegi 250 mektepte «Áleýmettik ámııan» joba­sy júzege asyrylyp jatyr. Joba ata-analarǵa «eGov Mobile» arqy­ly balalarynyń tamaqtanýyn baqy­laýǵa jáne tólemderdi sıfr­lyq vaýcherlermen júrgizýge múm­kindik beredi. G. Tóleýdiń aıtýynsha, bul jobada da olqylyqtar bar. «Bizge oqý jylynyń basynda «Áleýmettik ámııan» jobasyn iske qosatynymyzdy aıtty. Son­dyq­tan ata-analarǵa túsindirý ju­mystaryn júrgizdik. Joba boıynsha balalar ashanadan tamaq ishýi úshin ata-analar onlaın tólem jasap, oqýshylarǵa QR kod jiberýge tıis. Ony jibermese bala tamaq ishe almaıdy. Al ashanada Wi-Fi ustamaıdy. Mektep tolyq ınter­netpen qamtamasyz etilmegen. Al keı­bir oqýshylardyń telefony tarıfke qosylmaǵan. Mysaly, túsindirý jumysy barysynda bir ata-ana kelip: «men balama aı sa­ıyn tarıf qosyp bere almaı­myn, oǵan jaǵdaıym kelmeıdi» degen sha­ǵymyn jetkizdi. Tipti, telefo­ny joq balalar da bar. Sondyq­tan sıfr­lyq jobalardy jasamas buryn atalǵan máselelerdi eskerý qajet. Qýanyshymyzǵa oraı jobany júzege asyratyn tehnıkalyq qurylǵylar jetpeı qalyp, jobaǵa qosyl­madyq», deıdi aýyl muǵalimi.

Aýyl mektepterinde fızıka, hımııa, bılogııa, STEAM syndy kabınetter­diń aty ǵana bolmasa, zaty joq. Osy máse­lede Gúl­jan Oqý-aǵartý mınıstrligi kabı­netterdi jabdyqtap bere almasa, tym bolmasa onlaın zertha­na júıesin qoljetimdi etse deı­di. Ol úshin árıne, aldymen turaq­ty ınternet máselesin sheshý qajet. «Al aýyl mektepterinde zerthanalyq jabdyqtardyń jetis­peýi tájirıbelik sabaqtardyń ótki­zilmeýine sebep bolyp otyr. Bul da bilim sapasyna keri áser etetin mańyzdy másele. Jaqynda men on­laın zerthanalardy paıdalaný múmkindigi bar ekenin bil­dim. Biraq bul zerthanalar­dyń kóbi aǵylshyn tilinde jáne aqyly. Muǵa­limder olardy óz aqshasy­na satyp alýǵa máj­búr. Mınıstr­lik sıfrlandyrý salasynda kóp­tegen jumys at­qa­ryp jatqa­ny ras. Biraq onyń qa­laı júzege asyp jatqan tek­serip jat­qanyn eshkim joq. Tek esep suraıdy. My­saly, jaqynda «Bilimclass» júıesi engi­zildi. Bul muǵalimderge keri baılanys ja­saý­ǵa, daıyn materıaldar men jos­­parlardy qoldanýǵa múm­kin­dik berip, jumysyn jeńil­dete tús­ti. Sonymen qatar muǵa­lim­der­diń qaǵaz qujattardy elek­tron­dyq formatqa kóshirýi ýaqyt­ty únem­deýge septigin tıgizdi. De­gen­men qala men aýyl mektepteri ara­­syndaǵy aıyrmashylyq áli de aıqyn. Aýyl muǵa­limderiniń sıfrlyq saýaty tómen. Al semınarlar uıym­dastyrylǵanymen, bul jet­ki­liksiz. Bárine birdeı jaǵ­daı jasamaı turyp, aýyl muǵa­limderine talap qoıý durys emes dep oılaımyn», deıdi ol.

Aýyldan da ǵalym shyǵady

Aǵylshyn tili muǵalimi Shyryn Halyq aýyl mektebinde de, qala mektebinde de jumys istegen pedagog retinde kóp aıyrmashylyqty baıqaǵanyn aıtady. «Men saba­ǵymdy taqtaǵa jazyp, qa­rapaıym, buryńǵy ádistermen ótkize al­maımyn. Maǵan mindetti túrde sıfr­­lyq quraldar qajet. Aýyl­da jumys istep júrgenimde osy ja­ǵynan kóp qıyn­dyq boldy. Byl­­tyr jumys istegen mek­t­ebim­de eki-aq ınteraktıvti taqta bar bo­­­latyn. Ony paıdalanýdyń ózi – muń. Shynyn aıtqanda, ashyq sabaq ót­­kizýge oǵan basqa muǵa­limder­den ruqsat suraýǵa májbúr bol­­dym. Keıin amal joq ózim proek­tor satyp alyp, noýtbýkke qosyp, sa­baqtarymdy ótkizip júr­dim. Biraq bul ár muǵalimniń qolynan kele bermeıdi. Bári qaltasynan aqsha shyǵaryp satyp ala almaıdy. Al qala mektebine kel­gen soń, jaǵdaı basqa boldy. Onda ár synypta sensorlyq taqta bar, bul sabaq barysyn áldeqaıda jeńildete tústi», deıdi ol.

Shyrynnyń aıtýynsha, Aýyl mek­tep­terin zamanaýı jabdyq­tarmen qam­tamasyz etý – balalarǵa teń múmkindik berýdiń basty joly. Sonda aýyl balalary da jetis­tikterge jeter edi.

«Aýyl mektepterinde sıfr­lyq tehnologııanyń joqtyǵy oqý­shylardyń bilim sapasyna qatty áser etedi. Qajetti quraldar men ınternet bolsa, aýyl balalary da úlken jetistikterge jete alatynyna senemin. Múmkin aýyl oqýshy­larynyń arasynda myqty ǵalym bola alatyn balalar bar shyǵar. Men barynsha olarǵa sıfrlyq teh­nologııalardy meńgertýge tyrysyp júrmin. Sıfrlyq teh­no­lo­gııalardy qoldaný qajetti­ligi týraly bizge jıi aıtylady, kýrstarǵa da jiberdi. Qala­da sıfrlyq quraldardy sa­baqta qoldaný esh qıyndyq týdyr­­maıdy. Biraq aýyl muǵa­limderine mun­daı kýrstar jet­kiliksiz, sebebi ınfra­qurylym máselesi birinshi orynda tur», deıdi Sh. Halyq.