Eń birinshi mańyzdy qadam – bilim alý. Naryqty zerttep, qarjylyq saýatty damytý qajet. О́zim birneshe tegin ári aqyly kýrsty oqý barysynda «kúrdeli paıyz» uǵymymen tanystym. Bul meniń ınvestısııaǵa degen oıymdy kúrt ózgertti, sebebi bul qaǵıdatty uǵynǵan soń qarjylyq erkindikke qol jetkizýge múmkindik baryn túsindim. Eınshteın «kúrdeli paıyzdy» álemniń segizinshi keremeti degen. Mysaly, siz 10 000 dollar ınvestısııalaýǵa bel býdyńyz jáne aı saıyn ony 100 dollarǵa tolyqtyryp otyrdyńyz delik. Qor naryǵy shamamen 7-9%-ǵa ósetinin eskerip, biz bul salym jyl saıyn 7%-ǵa ósetinin kórsettik. Kúrdeli paıyzdyń basty ereksheligi – paıyz ústine paıyz qosyla beredi. Bul úderis uzaq merzimde kapıtalyńyzdy kóbeıtedi. Baıqasańyz, kúrdeli paıyz 4-5 jyldan keıin jaqsy óse bastaıdy.
Kúrdeli paıyzdyń artyqshylyǵyn túsingen soń, kóp oılanbastan brokerlerdi zertteýge kiristim: komıssııasy, platformasy, lısenzııasy men pikiri mańyzdy boldy. Sóıtip, elimizdegi senimdi halyqaralyq brokerdi tańdap, ınvestısııalyq shot ashtym. Maǵan ınvestısııalyq keńesshi bekitildi, al men ony suraqtyń astyna aldym. Aksııa men oblıgasııanyń mánin, qor naryǵynyń jumysyn, saýda úderisterin surap, alǵashqy bilimimdi jınaqtadym.
Aksııany tańdaý kezinde amerıkalyq qarjyger, ınvestor «Fıdelıtı Magellan» qorynyń negizin qalaýshy Pıter Lınchtiń «О́ziń túsinetin, ónimin paıdalanatyn kompanııany ǵana satyp al» degen erejesin ustandym Shotymdy 2 000 dollarǵa tolyqtyryp, «Apple» aksııalaryn satyp aldym. Osy ýaqytqa deıin bir qatelik jiberdim, aqshamdy joǵalttym dep aıta almaımyn. Sebebi ár aksııany satyp almas buryn, «muny nege satyp alyp jatyrmyn» degen suraqqa jaýabym boldy.
Men úshin alǵashqy jarty jyl jalpy qor naryǵynyń negizderin túsinýge ketti: quraldar qalaı jumys isteıdi, qandaı strategııalar maǵan sáıkes keledi, eń bastysy – emosııalardy qalaı basqarý kerek degendi úırendim. Naryq qatty quldyrap jatqanda keı ınvestorlar dúrbeleńge erip, qaǵazdaryn arzan baǵamen satyp jiberýi múmkin. Sol kezde men salqynqandylyq tanytyp, dúrbeleńge nazar aýdarmaýǵa tyrystym. ETF-ke ınvestısııa saldym, ol osy ýaqyt ishinde shamamen valıýtamen (dollarmen) 12% ósim kórsetti. Bul árıne bizdegi depozıttermen salystyrǵanda áldeqaıda tıimdi. Bizde depozıtter valıýtamen (dollarmen) 1% kiris beredi. Taǵy bir tabysty mámilem – «Apple» qaǵazdaryn 173 dollarǵa alyp, jarty jyldan keıin 199 dollarǵa satýym boldy. Sóıtip, 8 000 myń dollardyń ústinen 1 myń dollardan artyq tabys taptym.
Dollar baǵamynyń ósýi men ınflıasııa jaǵdaıynda adamdardyń kóbi jyljymaıtyn múlikke aqsha salýdy qup kóredi. Alaıda qor naryǵy da kóptegen múmkindik usynady. Bul salym jaýapkershilik pen táýekeldi talap etedi, biraq durys strategııa arqyly uzaq merzimdi tabysqa jetýge bolady. Degenmen qor naryǵy táýekelderdiń ajyramas bóligi ekenin esten shyǵarmaǵan jón. Naryq kórsetkishteri árdaıym óse bermeıdi, keıde quldyrap ketedi. Eshbir sarapshy nemese qarjy uıymy tabysqa tolyq kepildik bere almaıdy. Soǵan qaramastan, eger naryqtyń qalaı jumys isteıtinin jaqsy túsinseńiz, uzaq merzimdi strategııańyzdy saýatty qura alasyz.
Eń bastysy – tez baıyp ketemin degen ıllıýzııaǵa berilmeý kerek. Alaıaqtar kóbine «jyldam, ári kepildi tabys» usynady, biraq mundaı ýádeler shyndyqqa janaspaıdy. Sondyqtan qarjy quraldarynyń mánin uǵyp, kompanııa esepterin taldap, ekonomıkalyq jańalyqtardy únemi saraptap otyrý táýekelderdi tómendetpek. Bilimińiz ben zertteý qabiletińiz artqan saıyn, siz jalǵan usynystardy ońaı ajyratasyz jáne qarjylyq ál-aýqatyńyzdy saqtaı alasyz. Qarjysyn basqarǵan ómirin basqara alady demekshi, qor naryǵynda alǵan bilimińiz sizdi ekonomıkany, saıasatty tereń túsinip, boljam jasaýǵa, taldaý júrgizýge úıretedi. Eń bastysy, ár qadamdy sanaly túrde jasap, bilimdi úzdiksiz jetildirip otyrý kerek.
