Sharýa túbi – kenish
Indýstrııalandyrý – elimizdiń ekonomıkasyn serpindi damytyp, básekege barynsha qabiletti 30 eldiń qataryna qosatyn birden-bir jáne biregeı jol. Bul baǵytta oblysymyzda da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ıgilikti ister qolǵa alynyp, júzege asyrylýda. Munyń ózi ishki jáne syrtqy naryqty básekege qabiletti sapaly taýarlarmen tolyqtyrýǵa keń jol ashýda. Búginde údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda oblysymyzdyń aýmaǵynda jalpy quny 596 mıllıard teńgeni quraıtyn 41 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Olar tolyq qýatynda jumys istegende 8,3 myń jańa jumys oryndary ashylady. Baǵdarlamany iske asyrý qolǵa alynǵaly beri oblysta Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen 41 jobanyń 30-ǵa jýyǵy el ıgiligine berilip, jańadan 4 myńnan astam jumys orny quryldy.
Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen osyndaı nysannyń biri – Baızaq aýdanyndaǵy Myrzataı aýyldyq okrýgindegi jylyna 3500 tonna broıler etin óndiretin «Áýlıeata Fenıks» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń «Qus fabrıkasyn qaıta jaraqtandyrý» jobasy. О́ndiris orny iske qosylǵan kezde oblystyń ishki naryǵyndaǵy qus etine degen suranystyń 60 paıyzyn óteıtin bolady.
Men uzaq ýaqyttan beri kásipkerlikpen aınalysyp kelemin. Halqymyzda «Saýda túbi – borysh, sharýa túbi – kenish» degen sóz tekke aıtylmasa kerek. Alypsatarlyqpen alysqa bara almaısyń. О́ndirisin órkendetken el ǵana órkenıet kóshine ilese alady. О́timdi ónim óndirý úshin áýeli naryqty muqııat zerttedik. 2012 jyly Baızaq aýdanynyń Myrzataı aýyldyq okrýgindegi burynǵy qırap, qańqasy qalǵan qus fabrıkasyn satyp aldyq. Sóıtip, 2013 jyldyń sońynda et baǵytyndaǵy broıler taýyǵyn ósiretin fabrıka salýdy bastadyq. Áýeli kásiporynnyń aýlasyn qorshap, taýyqhanalar soǵyp, tóbesin japtyq. Álbette, alyp qurylysty salyp, paıdalanýǵa berý úshin qyrýar qarajat kerek. Qolǵa alǵan isimizdi baıandy etý úshin memleket kómegine súıendik.
Bizdiń kásipkerlerdiń elimizde osy salany órkendetýge úlken qoldaý, kómek kórsetip júrgen Elbasymyz Nursultan Nazarbaevqa degen alǵysymyz sheksiz. Prezıdenttiń bastamasymen shaǵyn jáne orta bıznesti órkendetýge orasan ákelik qamqorlyq kórsetilýde. Memleket óz isin ashyp, ónim óndiremin degen azamattarǵa úlken qarjylaı qoldaý jasaýda. Búginde biz qolǵa alǵan joba aımaqtyq úılestirý keńesinde qoldaýǵa ıe boldy. Nysannyń jobalyq-smetalyq quny – 2 mıllıard teńge. Qazir bizge nesıeni «QazAgroQarjy» AQ 6 paıyzdyq ósimmen berýde. Osy tusta «Bıznestiń jol kartasy-2020» shyn mánisinde TMD-da balamasy joq baǵdarlama ekenin aıta ketý qajet. Onyń aıasynda bizge berilgen 547 mıllıon teńgege óndiristik ınfraqurylymdy júrgizýde úlken sharýa eńserilýde. Bul qarjyǵa osynda sý, elektr jáne gaz júıesi tartyldy. Baǵdarlama sheńberinde tazartý qurylǵysy salynady. О́ndiristik shyǵyndardy azaıtý jáne ónimniń ózindik qunyn tómendetý úshin ózimizde qurama jem ázirleıtin seh salyndy. Onda saǵatyna 5 tonna qurama jem shyǵarylady. О́zimizden artylǵan ónimdi syrtqa satamyz.
Zamanaýı úlgidegi jabdyqtar Gollandııadan jetkiziledi. Ol iske qosylǵanda qaldyqsyz tehnologııamen jumys isteımiz. Qustyń ishek-qarny, júni kádege asyrylyp, un óndiriledi. Un azyq retinde taýyqtarǵa beriledi. Sańǵyryǵynan organıkalyq tyńaıtqysh shyǵarylady. Fabrıkany kelesi jyly jaz aılarynda iske qosý kózdelýde. Ol tolyq qýatynda istegende jańadan 100-den astam jumys orny ashylady. Jumysqa onyń mańynda ornalasqan Myrzataı, Dıhan, Eńbek jáne Jetibaı aýyldarynyń azamattary tartylady.
Qus fabrıkasynyń aýmaǵy 500 gektarǵa jýyq aýmaqty alyp jatyr. Munyń ózi bizge keleshekte óndiris qýaty men ónim óndirýdi arttyrýǵa úlken múmkindik beredi. Kásiporyn jobalyq qýatyn ıgergennen keıin biraz ýaqyttan soń ony keńeıtip, jylyna 20 myń tonna qus etin óndiretin bolamyz. Munyń ózi oblysymyzdyń taǵamnyń osy túrine degen ishki naryqtaǵy suranysyn tolyq qamtamasyz ete alady. Bizge qazirdiń ózinde elimizdiń birqatar qalalarynan jáne Reseıdiń kásipkerleri broıler etin satyp alýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Al bizdiń basty maqsatymyz áýeli oblystaǵy ishki naryqty qamtamasyz etý bolyp tabylady.
Farıda JÚNISOVA,
«Áýlıeata Fenıks»
JShS dırektory.
Jambyl oblysy,
Baızaq aýdany.
Sýretti túsirgen
Altynbek QARTABAI.
Qaplanbek qaıta qýattandy
Shymkentte Qaplanbek sharap zaýytynyń alǵashqy dúkeni ashyldy. Arǵy atasy araq qoı, onyń nesi tańsyq dersiz. Solaı-aq bolsyn. Biraq, jónimen ishse Omar Haııam rýbaıattarynan tastamaıtyn sharaptyń emdik qasıeti mol ekenin de aıtpasqa bolmas. Al Qaplanbek sharap zaýytynyń ataǵy Keńes Odaǵy kezinde jer jaryp turǵan. Qaplanbektiń sharap markalary halyqaralyq jarystarda shashasyna shań juqpaı aldyńǵy oryndardy ıelenetin.
О́tkende «Evrazııa» arnasynda alkogoldi ishimdikterge baılanysty arnaıy habar jasaldy. Sonyń bir ıininde araq-sharap dúkenderindegi qaltaly azamattarǵa arnalǵan múıistegi vıskı, konıak, araq, sharaptar baǵasy aıtylǵan. Taza fransýz konıagi bizdiń teńgege shaqqanda 400-500 myń aralyǵynda satylady eken. Jáne satyp alýshylary da joq emes. «Eki-úsh márte ózim de dámin kórdim, keremet», deıdi saýda belgisiniń atqarýshy dırektory. Grýzın sharabynyń da maqtaýly markasyn maqtap jatty. Aǵzaǵa óte paıdaly dep. Sonda esimizge Qaplanbektiń ataqty sharaptary túsken. Vınzaýytta talaı ret bolǵanbyz. Jerasty patshalyǵyndaı qoımasy bar. Shildeniń shilińgirinde munda sap-salqyn. Árqaısysy bir vagonǵa júk bolarlyq alyp bóshkelerdi kóresiz. Keshegi ekinshi dúnıejúzilik soǵysta kúıreı jeńilgen Germanııanyń sharap zaýyttarynan ákelingen. Ol da eshteńe emes. Bir qaltarysta tór bólmeni kóresiz. Aıqysh-uıqysh qulyp salynǵan. Ar jaǵynda qyryq-elý jyldardan bergi shańǵa kómilgen, órmekshiler toryn aıamaı-aq qurǵan, shóp-shalam basqan qattaýly sharaptardy kórersiz. Qaplanbek sharap zaýytynyń ónimderi. Aldynyń qyryq-elý jyldyq tarıhy bar. Osylar ǵoı sheteldegi sharap markalarynyń saıysyna tússe báıgeni qıdaı sypyryp ákeletini.
Sharap zaýyty bir ashylyp, bir jabylyp turǵan óliara kezeńde Fransııada ótken halyqaralyq jarysqa eki-úsh markasyn jibergen eken. Jabyq konkýrsta Gran-prı men birinshi oryn alǵan. Ony mundaǵylar bilmeıdi. Bir kúni saý etip halyqaralyq sarapshylardyń ókilderi keledi. Jerasty patshalyǵyn aralap kóredi. Shynjyrmen qulyptaýly syıqyrly álemdi baıqastaıdy, kýálikterin kórsetip, biriniń dámin tatýdy ótinedi. Sodan keıin baryp kartalaryn ashqan ǵoı.
Sóıtse, halyqaralyq synda aty jóndep estilmegen Qazaqstannyń ataǵy esterinde emis-emis qalǵan Qaplanbek sharap zaýytynyń qos birdeı sharaby bas júlde alǵannan keıin kúmándanǵan konkýrs alqasy sarapshylardy jibergen eken. Sol qos júlde qazir sharap zaýytynyń tórinde ilýli tur.
Tarıhqa sál sheginińkirep ketkenimiz, ataqty Qaplanbek sharap zaýyty sońǵy jyldary ólimsirep jumys jasap, sońynda jabylyp tynǵan. Eki jyl boldy quryltaıshysy aýysyp, qaıta iske qosylǵaly. Kásipker B.Musahanov lısenzııa alǵan soń baıyrǵy sharap daıyndaýshylardy óndiriske shaqyrdy. Alǵashqy jelilerdi iske qosty. Byltyr turǵyndardan 200 tonna júzim satyp alǵan.
Keshegi keńes zamanynda biz jylyna 20 myń tonna júzim sorttaryn óńdep, ataǵy respýblıka deńgeıinen alysqa málim markalyq ónimderdi shyǵarǵanbyz, – deıdi zaýyttyń bas mamany E.Kúzenbaev. – Elge qurǵaq untaqtardan quıylǵan, paıdasynan góri zııany kóp sharaptar emes, emdik, aǵzaǵa sińimdi sharaptar kerek. Sondyqtan, burynǵy dańqynda jumys jasaý úshin qoldan kelgendi jasap jatyrmyz. Júzim sorttaryn ózimiz ósirýge ákimdikpen kelisip, jer izdep jatyrmyz.
Sharaptyń qanttylyǵy tóbeden tóngen kúnge qatysty. Respýblıkada júzimniń ataqty sorttaryn ósirýde Qaplanbek jeriniń aldyna túseri joq. «Bahýs» joǵary sortty sharaptaryna shıkizatty Qaplanbekten alady.
Búginde zaýyt «Kagor», «Talas», «Jibek joly», «Tamada» portveınderin, jartylaı qurǵaq «Heres», «Rkasıtelı», «Saperavı» sharaptaryn az da bolsa dúken jelisine shyǵardy. Bul shetelden kelgen, qymbat ári qurǵaq untaqtan jasalǵan kúmándi sharaptar emes, taza sortty júzimnen quıylǵan otandyq ónim. Jónimen ishse qymyzdaı qýatty, shubattaı sińimdi. Aqylmen ishkenge naǵyz dárýmen. Zaýyt basshysy óndiris qýatyn arttyrǵannan keıin Astana, Almatydan da dúken jelilerin ashýǵa bekinip otyr.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan».
ShYMKENT.
Kermek sýdy taza sýǵa aınaldyrdy
Zaısan kóliniń soltústik-shyǵys jaǵalaýynda Aqsýat, Jolnusqaý, Amanat aýyldary ornalasqan. Balyqshy aýyldyq okrýgine qarasty bul eldi mekenderdiń turǵyndary negizinen balyq sharýashylyǵymen aınalysady. Jýyqta Kúrshim aýdanyna jumys saparymen barǵanymyzda atalǵan aýyldardyń tynys-tirshiligimen tanysýdyń sáti tústi. Zaısan kóliniń jaǵasynan oryn tepken aýyl kórinisi Aral teńiziniń mańaıyndaǵy eldi mekenderdi eske túsiredi. Jel soqqanda shaǵyl qum úıip tastaıtyndyqtan, turǵyndar aýlasyn qorshamaıdy eken.
Sońǵy jyldary Zaısan jaǵasyndaǵy úılerdi sý shaıý qaýpi týdy. Aqjal tolqyndardyń ekpinimen espe qumnan turatyn jarqabaq opyrylyp qulaı bastaǵan. Úreılengen turǵyndardy qaýipsiz aımaqqa kóshirý maqsatynda Aqsýatta alty úıdiń qurylysy bastaldy. Aýdan bıýdjetiniń qarjysymen salynǵan qurylysty tolyq aıaqtaý úshin oblystyq tótenshe jaǵdaılar rezervinen qosymsha qarjy bólinbek. Sondaı-aq, aýylda 80 oryndyq mektep salyndy. Onyń qurylysyna jergilikti turǵyndar da atsalysyp, kómek kórsetti. Al Amanatta jańadan eki qabatty mektep paıdalanýǵa berilgen. Aǵymdaǵy jyly Jolnusqaýda 50 oryndyq mektep boı kótermek.
Kóne teńiz tabanynda oryn tepken aýyl turǵyndarynyń negizgi máselesi – aýyzsý. Bul másele sheshimin tapty. Aqsýat, Amanat jáne Jolnusqaý aýyldarynyń turǵyndaryn taza aýyzsýmen qamtý úshin tazalaý qondyrǵylary ornatyldy. Aldymen Aqsýat aýylynda sý kózin izdeý jumystary júrgizildi. Ár jerden burǵy salyp kórgen sýshylar 65 metr tereńdikten sý shyǵarady. Alaıda, sýdyń quramy sanıtarlyq talapqa múldem saı kelmegen. Bakterııalyq turǵydan taza bolǵanymen, ammıak, temir, marganes, kúkirt kóp mólsherde tabylǵan sýdyń kermektigi normadan 40 ese kóp edi.
– Sýdyń kózin tapqan soń, ǵalamtordan ony tazalaý júıesin izdestirdik. Reseıdiń Chelıabi qalasynda áskerı-ónerkásiptik keshenge arnalǵan zamanaýı tehnologııa bar eken. Onda sýdyń kermektigin joıýǵa arnalǵan tushytqysh qondyrǵy shyǵarylady. Sýdy tekserýge jibergenimizde, reseılik mamandar ony tazalaýǵa apparattyń qýaty jetetinin aıtty. Atalǵan qondyrǵynyń quny men ornatý shyǵyny 5 mıllıon teńgeni qurady. Hımııalyq tazalaýǵa arnalǵan reagentter men birneshe súzgiden turatyn qondyrǵy arqyly sýdaǵy zııandy zattardyń barlyǵy súziledi. Osylaısha, kermek sý taza aýyzsýǵa aınaldy, – dedi Kúrshim aýdanynyń ákimi Altaıbek Seıitov.
Aqsýat aýylynyń ortalyǵynda jerastyndaǵy qudyqqa arnalǵan keshen salynyp, qondyrǵyny ornalastyrǵan. Saǵatyna 600 tekshe lıtr sý shyǵarýǵa qabiletti qurylǵy tazartylǵan sý qoryn jınaǵan soń avtomatty túrde toqtaıdy. Operator Ardabek Jumaǵulovtyń aıtýynsha, apparattyń súzgileri men reagentteri belgili ýaqyt ótkende aýystyrylyp turady.
Terekti aýylynyń turǵyndary da osyǵan deıin aýyzsýdy toǵannan alyp kelgen edi. Búginde Sankt-Peterbýrg qalasynan jetkizilgen qýatty modýl Terekti turǵyndaryn taza sýmen qamtamasyz ete bastady. Mamandardyń aıtýynsha, alystan andaǵaılap kórinetin sý munarasyna qaraǵanda vakýýmdyq nasostar arzan ári senimdi. Osylaısha, Kúrshim aýdanyna tıesili kól jaǵasyndaǵy aýyldardyń turǵyndary aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etildi.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany.
