Elimizden munaı men gazdy tasymaldaý qazirgi rejim boıynsha jalǵasady. О́ıtkeni ol barlyq taraptyń múddesine saı keledi. Onyń úshten birinen astamy QHR-ǵa, jartysyna jýyǵy EO-ǵa, qalǵany ishki qajettilikterge ketedi. Múmkin bolatyn shekteýlerge baılanysty qazir janar-jaǵarmaı baǵasyn kóterý máselesi talqylanyp jatyr. Qytaı ekonomıkasy ósiminiń baıaýlaýyna jáne joǵaryda sıpattalǵan sanksııalarǵa baılanysty Reseıden Qytaıǵa Qazaqstan aýmaǵy arqyly jańa munaı jáne gaz qubyrlaryn salý qıynǵa soǵady.
Jańa jyldan bastap Úkimettiń jańa qaýlysy arqyly bızneske salynatyn salyq júktemesi artady. Mobıldi aýdarymdy baqylaý kóptegen shaǵyn kásipkerlik nysannyń jumysyn qıyndatýy múmkin. Jańa Salyq kodeksi de bıyl qabyldanbaq. Ashyq NQA saıtyndaǵy qujattar paketinde fıskaldyq bólýdi esepteý, ıaǵnı kimnen, qansha salyq, alymdar men mindetti tólemderdi alý jáne olardy ne úshin jáne qalaı jumsaý týraly esep joq.
Nesıeniń paıyzdyq mólsherlemesi ekonomıkanyń tabystylyǵynan da joǵary – jylyna 23-56% aralyǵynda. Nesıeleýdiń shekti mólsherlemesin 44%-ǵa tómendetý de jaǵdaıdy ózgerte almaıdy. О́ıtkeni aýyl sharýashylyǵynyń tabystylyǵy 8%-dan, ónerkásiptiki 14%-dan joǵary emes. Bankterdiń 33%-dan 45%-ǵa deıingi nesıe usynystary saýdamen aınalysatyn kásipkerlerge arnalǵan, bul sózsiz baǵaǵa áser etedi. Taýarlarǵa ústeme baǵa kóterme saýda úshin keminde 40% jáne bólshek saýda úshin keminde 30% qalatyndyqtan, naqty baǵa bir jyl ishinde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderi boıynsha keminde 30%-dy quraıdy. О́tken jyly 10%-dan astam devalvasııa kezinde 9% ınflıasııa, 68% ımportqa táýeldilik týraly málimdemeler orynsyz jáne negizsiz bolyp kórinedi. Nátıjesinde, tómengi aılyq jalaqyny 85 myń teńge deńgeıinde saqtaý sheshimi qabyldandy. Bul kezde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasy 16%-dan 70%-ǵa ósip ketti. Bólke nan 120-dan 140 teńgege, 10 dana jumyrtqa 400 teńgeden 600 teńgege qymbattady.
Bul problemalardy sheshý úshin Úkimet júıeli sharalar qabyldaýǵa tıis. Úkimettiń sharalary ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý úshin olıgarhtar baqylaýyndaǵy qurylymdarǵa bıýdjet qarajatyn baǵyttaýǵa negizdelgen. Mundaı sharalar ótken jyldary nátıje bere qoımady. Aldaǵy ýaqytta da nátıjeli bolady deý qıyn.
Úkimet tez arada myna áreketterdi jasaýy tıis dep oılaımyz. Fıskaldyq bólýdi esepteý jáne jeke tulǵalardan alynatyn salyq júktemesin qazirgi 23%-dan tómendetý. Taýar óndirisi, qyzmet, jumystan alynatyn qosylǵan qun salyǵyn joıyp, ımportqa salynatyn QQS-ty 16%-ǵa kóterý kerek. Bul azamattar men kásiporyndardyń tabysyn kóleńkeden shyǵarýǵa múmkindik beredi. Tıisinshe taza tabys boıynsha 10% jáne taza tabys boıynsha 3% mólsherlemeleri bar jalpyǵa birdeı belgilengen jáne ońaılatylǵan nysanda barlyǵyna ortaq 2 salyq rejimi qalady. О́ndiriske salyq júktemesin qazirgi 32%-dan 12,5%-ǵa tómendetkennen keıin kásipkerlerge azyq-túlikti de, ınjenerlik tehnıkany da, basqa ónimderdi de óndirý ońaı bola bastaıdy. Sebebi kórshi elderdegi salyq júktemesi joǵary, olardyń kásipkerleri óndiristerin jappaı bizdiń elge kóshirýge kirisedi. Nátıjesinde, eldegi jaldamaly jumysshy sany qazirgi 4 mln-nan 9 mln-ǵa jýyq adamǵa (tıisinshe jalaqy qory 4 trln-nan 20 trln teńgege) ósedi. Bul óz kezeginde tólem qabiletsizdik táýekelin tómendetip, nesıe mólsherlemesiniń tómendeýine de yqpal jasaıdy. Al mólsherlemeniń tómendeýi qalada ǵana emes, aýyldarda da óndiristiń órkendeýine jol ashady. Bul eki birdeı máseleni sheshedi – aýyldan qalaǵa jappaı aǵylý azaıady jáne ımport kólemi tómendeıdi.
2025 jyl – múmkindikter jyly. Kópshilik ózgeristerdi kútip otyr.
