Tanym • 07 Aqpan, 2025

«Kári jezdeler» haqyndaǵy feleton

421 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qanshama jannyń taǵdyryn talqandady. Mundaı derekter haqynda sol kezdegi gazetter de az jazbaǵan. Máselen, «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») gazetiniń 1943 jyldyń 7 qyrkúıegindegi №184 sanynda belgili aqyn Asqar Toqmaǵambetovtiń «Kári jezde» atty feletony jaryq kóripti. Ol feletonda eri joq qoǵamda qorazdanǵan shaldar kelinshekterdi de mise tutpaı, jas qyzdarǵa úılenip jatqany synalǵan.

«Kári jezdeler» haqyndaǵy feleton

Soǵys bireýge – qaıǵy, bireýge – «jaıly» bolǵany anyq. Tepse temir úzetin jas jigitter maıdanǵa alynyp, kóbi sheıit ketti. Elde jetimder men jesirler kóbeıdi. Sum soǵystyń kesirinen úrip aýyzǵa salǵandaı jap-jas kelinshekter shal-shaýqannyń etegin ustaýǵa májbúr boldy. Biz sóz etip otyrǵan feletonda tipti esik kórmegen jas qyzdar da «kári jezdelerdiń» qurbanyna aınalǵany aıtylady.

Avtor joly túsip Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanyna barǵanyn, ujymshar basshylarynyń bas­qosýymen jıyn ótkenin, bastyq­tardyń báriniń jasy egde ekenin, solar­dyń birin otyrǵandar:

«Bolsań da alpystaǵy kári jezde

Qartaıatyn túriń joq áli jezde,

Saqal-murtyń sapsıyp jas qyz alyp,

Sonda shyqqan múıiziń qane, jezde?» dep qaǵytqanyn jazady.

Asqar Toqmaǵambetov «Áńgimeniń syryn alǵashqyda bilmesek te, keıin bildik. Sózden sóz týyp, Dánekeń jónindegi ázildiń beti ashyldy. Ol týraly bir óleń de tabyldy. Mazmuny mynandaı eken» dep bir óleń jarııalaǵan. Onda avtor:

«Saqal-murtpen qosyla shash ta alyndy,

«Endi esime alaıyn jas shaǵymdy» –

Degen oıǵa kirdi de, qyz kórinse

Baıaǵydaı bastady qas qaǵýdy», deı kelip, Dánekeńniń ústine shaıy kóılek tiktirip, qaltasyna átir salyp, qolyna saǵat taǵyp, jas jigitteı sylanyp shyǵa kelgenin, jas qyzǵa quda túsip úılengenin mysal etedi.

El aýzyndaǵy álgi óleń «Qybyn tapty, aldady, qyzǵa úılendi» deı kelip:

«Sóıtip, bizdiń Dánekeń dándegen shal,

Jasadym-aý demeıdi bir jasqa obal.

Arsyzdyqpen kezeńdi paıdalanyp,

Saltty buzǵan shyǵyp júr

Dándibaılar!»

dep támamdalady.

Árıne, aıtqan aýyzǵa jeńil bol­ǵanymen, bul feletonnan zaman­nyń ashy zary estiledi. Berdibek Soq­paqbaevtyń «О́lgender qaıtyp kelmeıdi» romanynda da Nuráli degen ujymshar basshysyna maıdan jaıly bolyp, jas kelinshektiń basyn shyr aınal­dyryp, toqaldyqqa alyp, tósek jańǵyrtpaýshy ma edi? Halyqtyń basyna qaıǵy bulty úıirilgende qara basynyń qamyn kúıtteıtin Dándibaılar qaı zamanda da bolǵan. О́kinishtisi sol, biz shal-shaýqanǵa ómirin qor etip júrgen qazirgi zamandaǵy qyzdardyń taǵdyry haqynda aıtýdy hám jazýdy umyt qaldyrǵandaımyz.

Kári jezdeler áli de kárine minip júrgen joq pa osy?