foto: Jambylinfo.kz
Saýalda 2024 jyly elimizge zańsyz nemese «sur» shema arqyly ákelingen mobıldi qurylǵylardyń úlesi búkil naryqtyń 64 paıyzyn quraıtyny aıtylǵan. Sonyń saldarynan memleket tek qosylǵan qun salyǵynan 100 mıllıard teńgege jýyq shyǵynǵa ushyraǵan.
«Qurylǵylar elge kedendik rásimdeýsiz ákelinedi nemese túpnusqalardyń ornyna arzan, jalǵan ónimderdi satady. Gadjetter resmı túrde ákelinýi múmkin, biraq qujattarda olar baǵany tómendetedi, qymbat flagmandyq smartfondar bıýdjettik modelder retinde resimdeledi. Alaıaqtar resmı qurylǵynyń biregeı nómirin kóshiredi jáne ony zańdy etip kórsetedi. Bir kodta 5-6 zańsyz qurylǵy tirkelýi múmkin. Jańa telefondy kod boıynsha teksergende, «ol 10 jyl buryn jasalǵan» degen áńgimeler jıi estiledi. Shekaradan ótý kezinde basqa bireýdiń tólqujattary nemese jalǵan tólqujattar salyq tólemeı-aq kóbirek telefondardy alý úshin qoldanylady», dedi depýtat.
Sonymen qatar, Ekaterına Smyshlıaevanyń aıtýynsha, sońǵy kezderi kompanııalar aldymen salyq tólep, keıin taýaryn shetelge eksporttap, tólegen aqshasyn qaıtaryp beretin jaǵdaılar jıi oryn alǵan. Alaıda, shyn máninde, gadjetter el ishinde qalyp, zańsyz satylyp jatyr.
«Qańtar aıynda sıfrlyq damý mınıstrligi osy salany retke keltirý boıynsha alǵashqy qadamdar jasady. Paıdalanýshynyń JSN/BSN-men baılanystyra otyryp, IMEI boıynsha abonenttik qurylǵylardy tirkeýdi, tirkelmegen qurylǵylardy buǵattaýdy jáne bastapqy qosylǵan kezde tirkeý merzimderin reglamentteıtin buıryqqa qol qoıyldy. Alaıda, salalyq tapsyrys deńgeıindegi retteý bul máseleni tolyqtaı sheshpeıdi. Kedendik tirkeýge qatań zańnamalyq shekteý jasamaı, bul mehanızm tek tutynýshynyń ómirin qıyndatady, al zańsyz ımporttaýshylar jazasyz qalady. Atap aıtqanda, buıryq pen IMEI-di kedendik derektermen salystyrý rettelmeıdi. Zańdy qurylǵylardyń zańsyz qurylǵylardan aıyrmashylyǵyn anyqtaý tártibi joq, sondaı-aq qaıtalama naryq pen qaıta eksporttaý shemalary eskerilmegen», dep tolyqtyrdy májilismen.
Joǵaryda aıtylǵandarǵa baılanysty Smyshlıaeva ımporttyń jáne salyq tóleýdiń zańdylyǵyn tekserý úshin IMEI-di kedendik derektermen biriktirýdi, sondaı-aq zııatkerlik menshik obektileriniń kedendik tizilimimen avtomatty túrde salystyrýdy qamtamasyz etýdi usyndy.
«Kedendik rásimderden resmı túrde ótken ımporttalǵan qurylǵylardyń «aq tizimin» quryp, ony satyp alý kezinde qurylǵyny tekserý úshin ár tutynýshyǵa qol jetimdi etý qajet. Buǵan qosa lımıt engizý kerek. Mysaly, jylyna eki qurylǵydan asyrmaýdy mindettegen jón. Jeke paıdalanýǵa arnalǵan qurylǵylardy ákelýdiń belgilengen normalarynan asqan kezde mindetti deklarasııalaý qajet. Qurylǵylardy avtomatty túrde tekserýdi qamtamasyz etkennen keıin ǵana baılanys operatorynyń jelisindegi zańsyz telefondardyń buǵattalýyn turaqty negizde qamtamasyz etý durys bolady. Bul rette erejeler shyqqanǵa deıin elge ákelingen qurylǵylar qyzmet etý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin zańdastyrylýy nemese aınalymnan shyǵarylýy tıis. О́ıtkeni, azamattar olardy túpnusqalyǵyn teksermeı satyp alady. Usynylǵan sharalar zańsyz ımportty azaıtady, tutynýshyny qorǵaıdy jáne ımporttaýshylarǵa ádil salyq salýǵa múmkindik beredi», dedi Ekaterına Smyshlıaeva.
