Ekonomıkany turaqtandyrý tetikteri

Bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtý kerek

Petropavlda ótken Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń bıznes qoǵamdastyqpen kezdesýi­ne kásipkerliktiń ártúrli sala­larynyń 60-qa jýyq ókili, sonyń ishinde iri aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri men ónerkásiptik kásiporyndardyń basshylary, sondaı-aq ShOB, mıkrobıznes jáne jeke kásipkerlik ókilderi qatysty. Úkimet basshysy salyq júıesindegi kez kelgen ózgeristerdiń, eń aldymen bıznes­ke qatysy baryn, alaıda mem­leket turaqty ınvestısııa­lyq ahýaldy qamtamasyz etýge múddeli ekenin jetkizdi.

– Qazirgi ýaqytta bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtý baǵytynda jumys isteý qajet. Osyǵan deıin damý bıýdjetiniń deńgeıi tómen boldy. Salyq mólsherlemelerin tómendetý jáne kóptegen jeńil­dikti engizý týraly buryn qabyl­danǵan sheshimder mem­leket­tik shyǵystardyń kiris­terden aıtar­lyqtaı asyp túsetin bıýdjettiń teńgerimsizdigine ákeldi, – dep atap ótti O.Bektenov.

Bıýdjetti teńdestirýdiń ssenarııleri shekteýli. Onyń bir nusqasy – Ulttyq qordy tapshylyqty jabýǵa paıdalaný, biraq bul tásil onyń tez túgesilýine alyp keledi. Balama jol – áleýmettik shyǵystardy qysqartý, olar memlekettik bıýdjettiń 60%-yn quraıdy. Degenmen, Premer-mınıstr atap ótkendeı, Qazaqstan áleý­mettik memleket jáne óz mindettemelerin oryndaıtyn bolady. «Ońtaıly nusqa – bıýdjettiń kiris bóligimen jumys isteý, ıaǵnı salyq mól­sherlemelerin túzetý jáne salyq rejimderin qaıta qaraý» degen Oljas Bektenov Úkimet osy tásildi ustanatynyn aıtty. Úkimet jetekshisi qara­jat­tyń ekonomıkaǵa qaıta quıy­latynyn, bıznesti qoldaýǵa jáne ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalatynyn atap ótti. Olar memlekettik apparatty keńeıtýge baǵyttalmaıdy.

– Bizdiń mindetimiz – bıznes pen ekonomıkanyń turaqty ósýi úshin jaǵdaı jasaý. Bıýdjettiń qosymsha kiristeri bıznestiń ózi usy­natyn jobalardy qar­jy­lan­dyrýǵa jumsalady. Zama­naýı ınfraqurylymsyz, energııa kózderi, jylý jáne elektr jeli­lerisiz bıznes damymaıdy. Energııa kózderiniń tapshylyǵy kóbinese jańa jobalardy iske asyrýǵa kedergi bolady, –  dedi O.Bektenov.

Derbes salyq reformasy

Qarjy vıse-mınıstri Dáýren Temirbekov О́ńirlik kásipkerler palatasynyń alańynda Aqmola oblysynyń bıznes-qoǵamdas­tyq ókil­derimen kezdesti. Jıyn­da salyq reformalary, onyń ishinde QQS mólsherlemesin arttyrý máselesi talqylandy. D.Temirbekov QQS saralanǵan mólsherlemeleri boıynsha Úkimettiń usynystaryn jetkizdi. Qosylǵan qun salyǵynyń jalpy mólsherlemesin 16% deńgeıinde belgileý usynylyp otyr. Al aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshilerdi salyqtan toly­ǵymen bosatý josparlanǵan. Birqatar salalarǵa 10% ara­lyq mólsherleme engiziledi. Osy­laısha, Úkimet usynǵan QQS mól­sherlemesin saralaý: 16%, 10%, 0%, salyqtan bosatýdy qamtıdy.

– QQS ósimi úı mańyndaǵy dúkenderge, meıramhanalarǵa, sulýlyq salondaryna jáne basqa da bólshek saýda oryndaryna áser etpeıdi, – dep túsindirdi Ult­tyq ekonomıka mınıstrligi salyq jáne keden saıasaty depar­tamenti­niń dırektory Erlan Saǵynaev.

Al Aqmola oblysy Týrıstik qaýymdastyǵynyń basshysy, týrızm jáne ekologııa salalyq keńesi­niń tóraǵasy Qaırat Sul­tanov salyqty kóterýden bas­qa, bıýdjet shyǵystarynyń qury­lymyn synı turǵydan qaıta qaraý mańyzdy deıdi.

– О́tken jyly engizilgen qatań bıýdjettik erejelerdiń saqtalýyna baqylaýdy kúsheı­tý qajet, el ekonomıkasynyń ishinde rezervterdi izdeý qajet. Eńbekaqy tóleý qoryna salyq júktemesiniń 10%-ǵa tómendeýi QQS mólsherlemesin kóterý esebinen ótemaqymen qatar júr­meýge tıis, ol derbes salyq reformasy bolýy kerek, – deıdi ol. 

Aqmola oblysy Kásipker­ler palatasynyń dırektory Erqanat Musylmanbek qosylǵan qun salyǵynda mólsherleme men shekti tirkeý máselesi aqylǵa qonymdy túrde qabyldanýy kerek deıdi.

– Aqmola bıznes-qoǵamdas­tyǵynyń pikiri eskeriledi dep úmittenemiz, biz áriptesterimiz­diń barlyq usynysyn UKP Orta­lyq apparaty arqyly qarjy mı­nıstrligine jazbasha túrde joldaımyz. QQS mólsherlemesi men shekti tirkeý máselesi bilikti sarapshylardyń, kásipkerler men depýtattardyń pikirin eskere otyryp, aqylǵa qonymdy túrde qabyldanýy kerek, – dep tolyqtyrdy ol.

Eń tómengi mólsherleme

Shymkent qalasynyń Kásipker­ler palatasynda bıznes ókilderi Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Baýyrjan Qudaıbergenovpen kezdesti. Jıynda aldaǵy salyq refor­malary, sonyń ishinde QQS mól­sherlemesin arttyrý máseleleri talqylandy.

 – Elimizdegi QQS – eń tómen mólsherlemelerdiń biri. QQS tabystyń mańyzdy kózi ekenine qaramastan, 2022 jyly onyń úlesine IJО́-niń tek 4%-y ǵana tıesili boldy, bul salystyrmaly kiris deńgeıi 7% bolatyn elder boıynsha ortasha kórsetkishten áldeqaıda tómen. QQS-ty nyǵaı­tý kiristi arttyryp qana qoımaı, munaıdan túsetin qubylma­ly kiristerge táýeldilikti azaıtady jáne elimizdiń ınfraqury­lym men ındýstrııany damytý baǵdarlamasyn qarjylandyrýǵa kómektesedi, –  dedi vıse-mınıstr.

Shymkent qalasy О́KP О́ńir­lik keńesiniń múshesi, «Kere­met-Ońtústik «bóbekjaı baǵy» basshysy Dıana Qaramanova áleýmettik mekemelerdi QQS-dan bosatýdy nemese qyzmetterdiń qoljetimdi bolýy úshin salyq­tyq jeńildikter berýdi usyndy. Al Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynyń jeke klınıkalar qaýymdastyǵynyń» basshysy Ánýarbek Maımaqov medı­sınadaǵy joǵary mól­sherleme medısınalyq kómekke qol jetkizýdi qıyndatýy múmkin ekenin aıtty. Salalyq keńes múshesi Dáýlet Qanashaev Salyq jáne Kásipkerlik kodeksterine ózgerister engizý kezinde jeńil ónerkásiptiń erekshelikterin eskerýdiń mańyzyn atap ótti.

Bıznesti qoldaıtyn ózgeris

Shyǵys Qazaqstan oblysyn­da qarjy vıse-mınıstri Erjan Birjanov kásipkerlermen kez­desip, salyq reformasyndaǵy óz­geristerdi túsindirdi. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, QQS bo­ıynsha esepke qoıý shegin 80 mln teńgeden 15 mln teńgege deıin tómendetý, sondaı-aq arnaıy salyqtyq rejimderdi reformalaý qajet. Al arnaıy salyqtyq rejim men bólshek salyqty transformasııalaý josparlanyp otyr.

Qazir jeńildetilgen deklarasııa júıesi jyldyq kirisi 180 mln teńgege deıingi, jumysshy­lar sany 30 adamǵa deıingi kásipker­ler úshin 2% mólsherlemeni qarastyrady. Buǵan qosa, for­mal­dy túrde bólshek salyq jú­ıesi bolǵan, ol jyldyq aınaly­my 2,4 mlrd teńgege deıingi bıznesti qamtyǵan, qyzmetkerler sanyna shekteý qoıylmaǵan jáne más­lıhattardyń sheshimimen 4% mólsherlemesin eki ese tómendetý múmkindigi bolǵan. Endi osy eki rejimdi birtutas jeńildetilgen deklarasııa formatyna biriktirý kózdelip otyr, bul rette kiristiń joǵarǵy shegi saqtalady – ol shamamen 2,4 mlrd teńgeni quraıdy.

Salyqtyq túsimderdi arttyrý máselesi aldaǵy reformanyń negizgi taqyryptarynyń biri bolyp otyr. Úkimet bıýdjetke turaqty kiris kózin qamtamasyz etýdi, Ulttyq qorǵa táýeldilikti tómendetýdi jáne bıznesti damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýdy kózdeıdi. Alaıda bul maqsattarǵa jetý úshin salyq saıasatynyń ınvestısııalyq ózgeristerge, kompanııalardyń básekege qabilettiligine jáne ekonomıkalyq ósimge yqpalyn eskerý qajet. Salyq reformasyn jetildirý barlyq múddeli taraptardyń pikirlerin eskere otyryp júrgiziledi. Salyq júıesin jańǵyrtý – bıznestiń damýyna keri áser etpeıtin­deı ári ekonomıkanyń básekege qabilettiligin saqtaıtyndaı etip júrgizý mańyzdy.

Kásiporyndar múddesi eskerilýi shart

Jambyl oblysynda bolǵan kezdesýde «ÁýlıeAtaTransPass» JShS dırektory, Jambyl oblysy Kásipkerler palatasy О́ńirlik keńesiniń múshesi, Kólik jáne logıstıka salalyq keńesiniń tóraǵa­sy Rashıd Pirmanov jolaýshy­lar tasymaly salasyna qatysty másele kóterdi. Ol áleýmettik mańyzy bar jolaýshy tasymalymen aınalysatyn kásiporyndar úshin QQS mólsherlemesin 0%-ǵa deıin tómendetý múmkindigin qarastyrýdy usyndy. Onyń aıtýyna qaraǵanda, bul qoǵam­dyq kóliktiń qoljetimdiligin saq­taý­ǵa, memleket pen bıznes­tiń múdde­lerin teńestirýge yqpal etedi.

R.Pirmanovtyń piki­rinshe, QQS mól­sherlemesin tómendetý, jańa avtobýstardy ákelý kezinde deldaldardy joıý kólik kom­panııalarynyń qar­jylyq jaǵ­daıyn jaqsar­tady. Bul sharalar marshrýttardy qysqartýdyń aldyn alyp, jolaqy qunyn turaqty deńgeıde ustap turýǵa jáne avtobýs parkin jańar­týǵa múmkindik beredi. Uzaq­­merzimdi perspektıvada bul ózgerister jolaýshylar aǵyny­nyń artýyna, kásiporyndar kirisiniń 5%-dan 20%-ǵa deıin ósýine yqpal etip, qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartady jáne jańa jumys oryndaryn ashady.

Kezdesý aıasynda qatysýshylar salyq saıasatyndaǵy ońtaıly sheshimderdi izdeý úshin memleket pen bıznes arasyndaǵy syndarly dıalogtiń mańyzdyly­ǵyn atap ótti. Reformalar­dyń ashyq­tyǵy jáne kásipkerlerdiń pikirlerin esepke alý shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdyń tıimdi tetikterin ázirleýge múmkindik beredi, bul óz kezeginde elimizdiń ekonomıkalyq damýyna oń áser etedi.