Tasqynǵa daıarlyqty kúsheıtý qajet

Ertis boıyna kóktem erte keledi

Aýa raıyn boljaýshylar Arqa dalasyna bıyl kóktem erte keledi dep habarlady. «Qazgıdromet» RMK fılıalynyń dırektory Galına Shpaktyń aqparatyna súıensek, aqpannyń ekinshi jartysynda ylǵal mol túsedi. Aýanyń temperatýrasy aqpan, naýryz aılarynda jyldaǵydan 2 gradýsqa joǵary bolmaqshy. Topyraqta qalǵan kúzgi ylǵaldyń kólemi 60%-ǵa artsa, qardaǵy sýdyń qory da normadan 7%-ǵa asyp tur.

Byltyrǵydan tómen jalǵyz ǵana kórsetkish – topyraqtyń ortasha qatý tereńdigi, ol ótken jylmen salys­tyr­ǵanda 41%-ǵa az. Aımaqqa negizgi qaýip kórshiles Aqmola, Qaraǵandy oblystarynan keledi. Atalǵan óńirlerde jınalyp qalǵan qardyń kólemi byltyrǵydan 1,5 ese artyq. Osyǵan baılanysty negiz­gi kúshter men quraldar tobyn Aqto­ǵaı, Baıanaýyl aýdandaryna jiberý qarastyrylǵan. Qazir oblysta jedel shtab qurylǵan.

– Byltyr kóktemdegi aýyrtpalyqty eskere otyryp, jaz ben kúzde 18,89 km qor­ǵanys bógetteri turǵyzyldy. 4,8 km bur­ma arnalary jóndelip, keı­biri qaı­ta salyndy. Avtomobıl, temir­joldardyń astyna 24 sý ótkizý qury­lys­tary ornatylyp, aýystyryldy. Arnalar men ózenderdiń ýchaskelerinde 7,8 km tereńdetý júrgizildi. Injenerlik jumystar josparymen 31 is-shara iske asyryldy. Jergilikti atqarýshy organdar sý tasqyny kezeńine 5 973 ton­na ınertti materıal, 35 myń dana­dan astam qap, 68,6 tonna janar-jaǵarmaı ázirlep, jarylys jumys­taryna 7 shart jasasty. Sonymen qatar memleket­tik materıaldyq rezervten qoz­ǵalt­qy­shynyń qýattylyǵy 100 kVt, sekýndyna 625 lıtr sý aıdaıtyn eki jyl­jymaly sorǵy stansasy (AEM 500/10) berildi, – dedi oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bastyǵy Rýstambek Ámirın.

Yqtımal sý tasqynymen kúresýge 2 327 adam, 699 ınjenerlik, arnaıy tehnıkalar, 23 júzý quraly, 355 motopompa daıyndalyp qoıǵan. Qajet bolǵan jaǵdaıda Ertis ózeni boıynda, oǵan kiretin ózenderde jarylys jumystaryn júrgizýge Aqqýly, Maı, Jelezın, Ertis, Tereńkól, Aqtoǵaı aýdandarynda, Aqsý qalasynda 7 shart jasalǵan.

– Búginde Shyǵys Qazaqstandaǵy Shúlbi sýqoımasyndaǵy sýdyń kólemi – 81,5% (ótken jylmen salystyrǵanda 3,5%-ǵa artyq). Osyǵan baılanysty Pavlodar, Aqsý qalalarynyń ákimdikteri qysqa merzimde Ertis ózeniniń jaǵasyn nyǵaıtý jumystaryna kirisýi qajet, –  dedi departament bastyǵy.

«Daıyndyǵymyz myǵym»

Sý tasqynynyń aldyn alý is-shara­laryna oblystaǵy bıýdjetterden 603,4 mln teńge bólý kózdelip otyr. Qarajat qaptar, ınertti materıaldar, motor sorǵylary, shlangtar men qubyrshek, janar-jaǵarmaı materıaldaryn satyp alý, erigen sýdy sorý, tyrmalaý, qar shyǵarýǵa, t.b. jaratylady.

Aımaqta qar erip, ózen-kólder kóte­ril­gen ýaqytta 52 eldi mekendi sý basý qaýpi bar. Sý basý qaýpine neǵur­lym beıim aýyldyq jerlerdegi táýekel­der­di tómendetý maqsatynda Atameken kentinde, Kenjekól aýyly men Aqsý qalasy mańynda qorǵanys úıindilerin nyǵaıtý júrgizilgen. О́tken jyly sý tasqyny kezinde eń kóp zardap shekken Aqtoǵaı aýdanynyń Jalaýly aýylynda jalpy syıymdylyǵy 200 myń tekshe metr bolatyn 3 qazanshuńqyr qazylyp, uzyndyǵy 2,3 km, bıiktigi 3 metr­ge deıin topyraq úıindileri salyndy. Baıanaýyl aýdanynyń Qanysh Sátbaev, Uzynbulaq, Jańajol, Jańatilek aýyldarynda lımandy sýarý júıelerin rekonstrýksııa­laý jónindegi jobalar iske asyrylyp jatyr. Jobalar Aıdos, Qarasý, Ashy ózenderinen keletin tasqyn sýlardy jınaqtaýǵa, olardy lımandy sýarmaly jerlerge bólýge baǵyttalǵan. Sonyń nátıjesinde Baıanaýyldaǵy 17 eldi mekendi sý basý qaýpi azaıady.

– О́tken jyldardyń qateligi oblysqa sabaq boldy. Keıbir jerlerde kóktemgi sý basýdyń qaýip-qaterin azaıtýǵa qatysty keshendi túrde jumystar júrgizilip jatyr. Jalpy quny 6,5 mlrd teńge qara­jatqa birqatar ınvestısııalyq joba­lar tyńǵylyqty júzege asyryldy. Atap aıtqanda, Sileti ózeniniń oblys shekarasyndaǵy arnasyn tazartyp, túbin tereńdetý, jaǵalaýdy nyǵaıtý, Bashmachnoe aýylynda jaǵalaýdy beki­tý jumystary sátimen oryndaldy. Qazir aý­maǵymyzda ornalasqan 23 gıdroteh­nıkalyq qurylys (sýqoımalary, bóget­ter, t.b.) turaqty monıtorıngte tur. Av­to­joldarda ornalasqan 1 278 sý ótki­zý qubyry bar. Qalalar men aýdan­dar­dyń ákimderine 20 aqpanǵa deıin qar shyǵarý jumystaryn júrgizý, 1 naýryzǵa deıin «QazAvtoJol» fılıa­lymen birlesip, joldardaǵy sý ótkizý qubyrlaryn ashý jóninde sharalar qabyldaý tapsyryldy. О́ńirimiz «Jasyl aımaqqa» jatqyzylǵanyna qaramastan, daıyndyǵymyz joǵary deńgeıde bolýy kerek. Baıanaýyl, Aqtoǵaı, Pavlodar, Maı aýdandary erekshe nazarda bolady. Aýdan ákimderi sý basatyn tarıhı oryndardy zerdelep, aýa raıyna, sý aıdyndarynyń tolýyna monıtorıng júrgizip, halyqty, ınfraqurylymdy qorǵaý maqsatynda barlyq aldyn alý sharalaryn qabyldaýy qajet. Jalpy, daıyndyǵymyz myǵym, – dedi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Serik Batyrǵujınov.

Aýdandardaǵy ahýal qalaı?

Mamandardyń sózine qulaq túrsek, bıyl negizgi qaýip Aqtoǵaı, Baıanaýyl, Pavlodar aýdandarynda týyndaýy múm­kin. Endeshe, atalǵan aýdandardyń daıyndyǵy kóńilden shyǵa ma? Baıanaýyl aýdanynyń ákimi Ardaq Kisentaevtyń aıtýynsha, taýlar men dalada jınalǵan qar qorynan bólek, birneshe sýqoımasy ornalasqan Qaraǵandy oblysynan da mol sý keledi.

– Sý tasqynyna jedel den qoıý maqsatynda kólik quraldary men qural-jabdyqtar, janarmaı qory, ınertti materıaldar daıyndaldy. Aýdannyń avtojoldarynda 378 sý ótkizetin qubyr ashylady. Aýyldyq aýmaqtardan qazirge deıin 2 625 tonna qar shyǵaryldy. Baıanaýyldaǵy sý tasqyny jaǵdaıynyń kúrdelenýi negizinen Ashysý ózenimen baılanysty. Qoldaǵy málimetterge súıensek, Qaraǵandydaǵy «Qaratoqa» sýqoı­masynyń jobalyq kólemi 3 mln sharshy metr bolsa, qazir oǵan 1 mln sharshy metrdeı sý jınalǵan. 4,2 mln tekshe metr sý syıatyn «Aqjar» sýqoımasy qazirgi kúni 71%-ǵa tolǵan. Bul jaǵdaı bizdi alańdatady, – dedi A.Kisentaev.

Aqtoǵaı aýdanynda 7 eldi meken baqylaýǵa alynǵan. Shuǵa, Shilikti, Ja­laý­ly aýyldaryna qalyń túsken qar­dyń erýi, Sholaqsor aýylyna Aqmola oblysyndaǵy Siletiden keletin sý, Áýelbek, Jańabet, Jambyl aýyldaryna Ertis ózeniniń tasýy qaýip tóndiredi. Jeti aýylda jalpy sany 2043 adam turyp jatyr.

– Byltyr Jalaýly aýylynda onnan astam úıdi tótennen kelgen topan sý basyp qalǵan edi. Eldi mekende 3 qazanshuńqyr salyndy, bıyl keletin mol sýdy sol «quıyp» ala ma degen úmitimiz zor. Shuǵa aýylynyń aýmaǵynda, Basqamys – Qaraqoǵa – Shuǵa – Jolboldy avtojolynda 8 sý ótkizgish qubyr bar. Kóktemgi kezeńde erigen sýdy tómengi ýchaskelerge burý jumystary qosymsha josparlanyp qoıdy. Áýelbek, Jańabet, Jambyl aýyldarynda ótken jyly bıiktigi 2–2,5 metr bolatyn topyraq úıindileri turǵyzyldy. Aýylishilik joldardy qysqy kútip ustaýǵa, onyń ishinde qar shyǵarýǵa aýdandyq bıýdjetten 30,1 mln teńge bólindi. Sondaı-aq shuǵyl shyǵyndarǵa 24,6 mln teńge qarastyrylyp qoıdy, – dedi Aqtoǵaı aýdanynyń ákimi Qarshyǵa Arynov.

Pavlodar aýdanynda da daıyndyqtar pysyqtalyp jatyr. Aýdan basshysy Dıdar Ibraev jaqynda qaýip týyndaýy yq­tımal Rozovka, Rojdestvenka, Efre­mov­ka, Zarıa aýyldary tekserilgenin má­lim etti. Mıchýrın, Jańaqala, Cher­noıar­ka, Sychevka, Karakól, Presnoe aýylda­rynda 3,8 km qorǵanys bógetteri tur­ǵyzylyp, nyǵaıtylǵan. Bıyl mun­daǵy eldi mekenderden 12 myń tonnaǵa jýyq qar shyǵarylady dep boljanyp otyr.

Sý arnasynda komıssııa quryldy

Sátbaev atyndaǵy kanalda sý tasqyny kezeńinde tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý, olardyń saldaryn joıý jónindegi komıssııa quryldy. Mundaǵy óndiristik nysandarǵa qatysty is-sharalar jospary jasalyp, 1 naýryzdan bastap bó­lim­shelerde táýliktik kezekshilik uıym­dastyrý kózdelip otyr. Sý resýrsta­ry jáne ırrıgasııa mınıstrligi «Qazsýshar» RMK Pavlodar fılıalynyń basshysy Arman Ospanovtyń aıtýynsha, arna bo­ıynda 8 tehnıka daıyndalǵan.

– Pavlodar fılıalynyń nysanda­ry men gıdrotehnıkalyq qurylystary­nan eldi mekenderdi sý basý qaýpi joq. Qa­zirde fılıal nysandarynda bógetterdi, kirme joldar men gıdrotehnıkalyq qury­lystardy qardan tazartý jumysta­ry júrgizilip jatyr. Pavlodar, Maı, Aqto­ǵaı aýdandarynda jalpy aýmaǵy 16,7 myń gektar turaqty sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirýge qatysty tórt joba iske asyrylady. Sý sharýashylyǵyn damytýdyń 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyna sáıkes Aqqýly, Maı, Aqtoǵaı aýdandarynda sýarý júıe­lerin (saǵalardy) qaıta qurý josparlanyp otyr, – dedi kásiporyn basshysy.

Pavlodar oblysy