Sýretti túsirgen – Valerıı BÝGAEV
Ertis-Baıan óńirindegi úsh qalada – Pavlodar, Ekibastuz, Aqsýda jylý jelileri meılinshe tozyp tur. Qazyna qarajaty esebinen jyl saıyn tam-tumdap jóndeý júrgizilgenimen, jeke fırmalar men tulǵalar júıeniń jaǵdaıyna asa alańdamaıdy. Tozýdyń jyl saıyn ulǵaıýyna bul da úlken sebepker. Keıingi úsh jylda Pavlodar qalasyndaǵy keń aýqymdy jańartý jumysyna qaramastan, mundaǵy tozý kórsetkishi nebári 7%-ǵa ǵana jaqsarǵan (2022 jyly – 89%). Aımaqtaǵy jylýmen jabdyqtaý jelileriniń uzyndyǵy 1438 kılometrdi qurasa, basym bóligi Pavlodar qalasyna tıesili – 828,1 km.
О́ńirlik energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń málimetine súıensek, eń kúrdeli másele Ekibastuz qalasynda, jylýmen jabdyqtaý jelileriniń jalpy tozýy – 79,7%. Pavlodar qalasynda bul kórsetkish 81,8% bolsa, Aqsýda 54,5%-dy qurap otyr. Cý jetkizetin qubyrlardyń tozýy – 47,1%. Bul rette jańartýdy eń kóp qajet etetini – oblys ortalyǵy, mundaǵy sý qubyrlarynyń 70,2%-y kónergen.
– Bıyl jalpy uzyndyǵy 30 km jylýmen jabdyqtaý jelilerin qaıta jańartý, salý boıynsha 8 jobaǵa jobalaý-smetalyq qujattama, onyń ishinde Pavlodar qalasy boıynsha 15,1 mlrd teńge somasyna jylýmen jabdyqtaý jelilerin (12 km) salý, qaıta jańartý boıynsha 3 joba, Ekibastuz boıynsha 11,3 mlrd teńgege 3 joba (5,5 km), Aqsý boıynsha 5,5 mlrd teńge somasyna 2 joba (12,5 km) ázirlengen. Sondaı-aq sýmen jabdyqtaý boıynsha 4,5 mlrd teńge somasyna 2,4 km jelini qaıta jańartýǵa qatysty 5 jobaǵa jobalaý-smetalyq qujattama daıyn, – deıdi óńirlik energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Erjan Imanzaıypov.
Eske sala ketelik, 2022 jyldyń sońynda Arqada saqyldaǵan sary aıaz tabandap turyp alyp, 27 qarasha kúni Ekibastuz JEO-da úlken apat boldy. Qala turǵyndary jylýsyz qaldy. Qysty kómirli qalanyń jurty páterlerinde búrseń qaǵyp ótkizdi. Keıingi eki jylda qazynadan mıllıardtap qarajat bólinip, qaýsap turǵan jylý jelileri jóndeldi, jergilikti JEO-nyń jabdyqtary jańardy. Byltyr jyl ortasynda olıgarhtar Klebanov pen Kan Ekibastuz jylý ortalyǵyn qala bıligine ótkizdi. Jalpy, quny 3,7 mlrd teńge turatyn múlikterdi Ekibastuz qalasy ákimdigi óz balansyna qabyldap alǵanymen, keıin ortalyqty «Samuryq-Energoǵa» senimgerlik basqarýǵa berdi. Aksıonerlik qoǵam stansany «Energy Solution Center» JShS enshiles kompanııasy arqyly basqaryp otyr. Bıylǵy qys Ekibastuz qalasynyń turǵyndary úshin alańsyz ótip jatyr.
О́kinishke qaraı, 50 myńnan astam adam turatyn Aqsý qalasyndaǵy jylý-energııa ortalyǵy jıi syr berip tur. Jergilikti ferroqorytpa zaýytynyń aýmaǵynda ornalasqan eski ortalyqtyń jelilik sorǵylary 2024 jylǵy jeltoqsan aıynda eki márte toqtap qaldy. 2019 jyly jańadan salynyp, áli kúnge qańtarylyp turǵan jańa qazandyqtyń qashan iske qosylary ázirge belgisiz. Keıingi jyldary Aqsýda jańadan turǵyn úıler men áleýmettik nysandar kóptep salynyp jatqany sebepti, jylý tapshylyǵy aıqyn sezile bastady. Eski qazandyqtyń qýaty shahardy jylytýǵa áreń jetip otyr. Aldaǵy sáýir aıynda jańa qazandyqta synaq jumystary júrgiziledi. Eger barlyǵy sátti shyqsa, komıssııa nysandy qabyldaýy yqtımal. Biraq bul jerde taǵy bir kiltıpannyń basy qyltıyp tur. Jańa qazandyqtan shyǵatyn jylýdyń baǵasy úsh esege jýyq qymbattap ketýi múmkin.
– Aqsý qalasyn jylytýǵa arnalǵan jańa qazandyqtyń qurylysynda áý basta ınjenerlik qatelik ketkenin buǵan deıin de aıtqanbyz. Qazandyqtan shyǵatyn jylýdyń temperatýrasy 110 gradýs, qysymy sharshy santımetrine 9,5 kg bolýy kerek. Alǵashqy synaqtarda bul normany baǵyndyrý qıynǵa túsip, kemshilikterdi joıý uzaqqa sozyldy. Endigi jerde odan shyǵatyn jylýdyń tym qymbatqa túsetini belgili bolyp otyr. Eger bıyl qazandyq iske qosylar bolsa, qaladaǵy jylý tarıfi birden 2,5 ese ósip shyǵa keletin edi. Bul jaǵdaıdy boldyrmas úshin bıýdjettik mekemelerge arnalǵan tarıfti 5 ese, jeke tutynýshylarǵa 20% arttyrýdy usynyp otyrmyz. Tek osylaısha ǵana qala turǵyndaryna aýyrtpalyq túsirmeımiz, – deıdi óńir basshysy Asaıyn Baıhanov.
Oblys ákimdiginiń dereginshe, qazirgi qarqynmen barlyq jylý qubyrlaryn jańalap shyǵýǵa 17 jyldaı ýaqyt ketedi. Jylý júıesiniń mamandary qarajatty kóbirek bólip, jańartylatyn qubyrlardyń sanyn eselep arttyrý kerek deıdi. Áıtpese jelilerdi tozý kórsetkishin retteý qol jetpes armandaı bolyp qala bermekshi.
Pavlodar oblysy
