Aqtoǵaıǵa shetelden týrıster jıi keledi. Erteden solaı. Jyl ótken saıyn Beǵazy-Dándibaıdyń mádenı eskertkishterine qyzyǵýshylyq tanytatyn týrıster tipti kóbeıip otyr. Onymen qosa Alash kósemi Álıhan Bókeıhannyń týǵan topyraǵyna táý etetinder de kóp. Arqanyń eń bıik núktesi Aqsorańnyń bıigin baǵyndyrǵysy keletinderdiń de qatary artqan kórinedi.
Týrızm sarapshysy Jazıra Jankına «sheteldik týrıster qazir tamyljyǵan tabıǵat izdep, taý men tas aralaǵannan góri eldiń kóne tarıhyn kóp bilgisi keledi», deıdi.
– Bizge shetelderden týrıst kóp keledi. Ásirese elshiliktermen tyǵyz jumys isteımiz. Eýropalyqtardy etnotýrızm, ekotýrızm qatty qyzyqtyrady. Qaraǵandy oblysynda alystan kelgen meımandardy aparýǵa bolatyn jer kóp. Ásirese Aqtoǵaı aýdanyndaǵy Beǵazy-Dándibaıdy izdep keletin meıman sany jyl saıyn ósýde. Saıahatshylar bul jerdiń tarıhyn ınternetten oqyp alady da, kórýge qushtarlyǵy artady. Tıisinshe bizge júginedi. О́zim jol bastap talaı meımandy Aqtoǵaı eliniń ǵajap jerleri, tarıhı mekenderimen tanystyryp, alǵysyn arqalap qaıtqanmyn. Buryn Aqtoǵaıdyń óz basyna jetý muń bolatyn. Joly oıdym-oıdym. Qazir jol taqtaıdaı. Týrızm damýy úshin eń aldymen sapaly jol kerek. Jaqsy jol sharshatpaıdy. Endi Aqtoǵaıdan Qaratalǵa deıingi jolǵa asfalt tóselse, tipti keremet bolar edi, – deıdi Jazıra Qurmashqyzy.
Shabanbaı bı aýyly halqynyń syrttan kelgen meımanyna shańyraǵynyń esigi ashyq, dastarqany ázir. Buǵan bul eldi mekende ekotýrızmdi damytamyz dep BUU grantyn utyp alǵan «Avalon» týrıstik agenttigi jol ashyp bergen. 2007–2008 jyldan bastap Qytaı, Fransııa, Amerıka, Aýstralııa sekildi alty qurlyqtan týrıster aǵylǵan.
2013 jyldan beri aýyldaǵy «Sulýtas» qonaqúıi tabysty qyzmet kórsetip keledi. Qonaqúı ıesi Raýshan Dúısenbekova «Avalon» týrıstik agenttigi uıymdastyrǵan semınarǵa qatysyp, qyzmet kórsetý sapasyn jetildirýdiń alǵyshartyn jan-jaqty uǵynyp alypty. Onymen qosa túrli týrızm sarapshylarynyń aqyl-keńesin qaǵazǵa túrtip alyp, iske asyrypty.
«Aýlymyzdyń aty ozyp, qýanyp jatyrmyz. Endi tipti týrıst aǵylady dep jer aıaǵynyń keńigenin asyǵa kútip otyrmyz. Jylyna birneshe memleketten 100-ge tarta týrıst keledi. Bir kezderi týrızm oshaǵyna aınalatyny tipti túsimizge de kirmegen edi. Sol sebepti bul kórsetkishke qýanamyz. Alystan kelgen meımandardyń kóbi bizdiń qonaqúıimizge túsedi. Sheteldikterdiń talǵamy ártúrli. Kóńil qalaýyna baılanysty taǵamdaryn ázirleımiz. Úsh mezgil. Ásirese ulttyq taǵamdarymyzǵa tamsanatyndar kóp. Aq sútten ázirlenetin as túrleri olarǵa tańsyq bolsa da tamsanyp jeıdi», deıdi R.Dúısenbekova.
Aıtpaqshy, qonaqúıdiń jýrnaly bar eken. Kelgen týrıster óziniń pikirin bildirip, qoltańbasyn qaldyrady. Osy ýaqytqa deıin birde-bir synı pikir jazylmapty. Arqa eliniń darqan kóńiline, qonaqjaı qurmetine dán rıza bolǵan qonaqtar qyzmet kórsetý sapasyn bas barmaqpen baǵalapty.
Iá, munda toptasyp keletin otandyq týrıster de jetip artylady. Ásirese ońtústik óńirden keletin týr Aqsorańǵa ǵana emes, tutas Arqa jerine marshrýt syzyp alypty. Balqash kólin jaǵalaı kelip, Bektaý ata, odan Álıhan Bókeıhannyń ata qonysyna, Taldybeıitke soǵyp táý etip, Beǵazy-Dándibaıdyń tylsym tarıhymen tanysady. Sodan Aqsorańnyń etegindegi Shabanbaı bı aýylyna kelip toqtap, Aqsorań shyńyn baǵyndyrady da, Qarqaralyny betke alatyn kórinedi.
Al jylda jaz boıy Aqtoǵaı aýdanynyń úzdik ári belsendi oqýshylaryna arnalǵan «Araı» lageri jumys isteıdi. Aýyl shetine kıiz úı tigilip, balalar taý-tasty aralap, qasıetti mekenniń syryna qanyǵady. Byltyr 350 balany qabyldapty.
Elimizdiń týrızm áleýeti Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń árdaıym nazarynda. «Elimizdegi týrızmniń əleýeti zor, kórikti jerlerimiz óte kóp. Biraq sol jerlerge baryp, demalýǵa əli de jurttyń qoly jete bermeıdi. Bul salaǵa tyń serpin berý úshin, eń aldymen, ınfraqurylym məselesin keshendi túrde sheship, qyzmet sapasyn túbegeıli jaqsartý qajet», degen edi Prezıdent. Sonymen qatar týrızm salasyna kóbirek ınvestısııa tartýdy tapsyrdy.
Mine, Qarataldyń (kóptiń aýyzynda osylaı atalady) úzdik týrıstik aýyl atanýy – bolashaq ınvestor ákeler ıgiliktiń alǵashqy qadamyndaı. Ári óńirimiz úshin óshpes tarıhı sát.
«Úzdik atanǵaly beri jastardyń da talpynysy kúshti», deıdi aýyl ákimi Asqar Muratov. «Bul jańalyqqa aýyldyń eńsesi kóterilip qaldy. Jylda «Avalon» týrıstik uıymy týrızmge qatysty semınar ótkizetin. Soǵan qatyssaq degen jastardyń nıeti tipti kúsheıdi. Gıd bolsaq, týǵan jerdiń tarıhymen kelgen meımandardy tanystyrsaq, týrıst tartýdyń túrli tásilin meńgersek degen arman-oılary bar. Memlekettiń grant sekildi qandaı da bir kómegin tıimdi paıdalansaq degen yntalary qýantyp otyr. «Avalon» kompanııasy osy maýsymda ujymymen kelip, jastardy oqytyp, qyzmet kórsetýdi jaqsartamyz deıdi. Bizde áleýet bar. Aýyldyń mańaıynyń ózinde birneshe núkte bar. Aqsorańnyń shyǵys betindegi Myrzaqoja saıyndaǵy sarqyramanyń sulýlyǵy, Áýlıetaýdaǵy tylsymǵa toly eki birdeı úńgir kelýshilerdi tańdandyrmaı qoımaıdy. 20 shaqyrym jerdegi Qypshaq ǵıbadathanasynda, Jeltaý taýyndaǵy tańbaly tastarda, Jekejal qystaǵy men Qarashoqy taýyndaǵy Búrkit beınesinde, Áýlıetaý úńgirindegi bizdiń zamanymyzǵa deıingi 3 myń jyl buryn josamen salynǵan sýretterde túrli ańyz-ápsana jatqany anyq. Onymen qosa balbaltastyń 38 túri bar. Osynyń bárin bilgisi keletin týrıster bireýin qalt jibermeıdi ǵoı. Aýylymyz órkenıetten alys emes. Uıaly baılanys ustaıdy. Beeline, Altel, Activ, Tele2 jelileri bar. Internet tartymdylyǵy – 4G. Tipti ár úı Wi-Fi ornatyp alǵan. Aýdan ortalyǵyna ákeletin Qaraǵandynyń da, Balqashtyń da joly tamasha. Endi bıyl aýlymyzdan Aqtoǵaıǵa deıingi joldyń 15 shaqyrymyna asfalt tósemek. Jalpy, arasy 40 shaqyrym ǵoı. Jartysyn asfalttasa degen úmitimiz bar. О́ıtkeni osy bir qýanyshty jańalyqtan soń aýlymyzǵa at shaldyratyn meıman kóbeıedi», deıdi ákim A.Kákenuly.
Gıdterdi oqytý boıynsha halyqaralyq trener Arına Jamanqaraeva da bul jańalyqty týrızm oshaǵyna aınalý úshin úlken múmkindik deıdi. Ármen qaraı jetildirip, naǵyz etnoaýyl jasasa, jarnamasyn údetse degen pikirin qosa ketti. Almatydaǵy týrızmniń qara qazanyna aınalǵan mıllıoner aýyl Satyny mysalǵa keltirdi.
«Aqtoǵaı aýdanyna jol túskende kórdik, barlyq múmkindik baryn. Endi taý etegine kıiz úı tigip, sheteldikterge aýyldyń qońyrqaı tirshiligin kórsetse, keremet bolar edi. Qazir aýyldy ańsap júrgen qaladaǵy el de kóp. Aýyly joq olar sizderge aǵylady. Instagram jelisinen paraqsha ashyp, jarnamany kúsheıtý qajet. Targetpen jumysty shıratý kerek. Aqtoǵaıǵa kelgen týrısterdiń 70-80 paıyzy osy aýylǵa keledi. Dáp Aqsorań taýynyń baýraıy, tarıhı oryndardyń bári osy aımaqta. Osy aýylǵa Satynyń mádenıetin tolyǵymen ákelý kerek. Qazir Saty aýylynyń kishkentaı balalary da týrızmmen aınalysady. Balanyń ózi aıyna 1 mıllıon teńgedeı tabady. Atyn jalǵa berse de. Mysaly, Aqsorańǵa shyǵý úshin at jalǵa berse bolady. Aıaǵy aýyratyn kisiler, úlkender bul qyzmet túrine júginedi. Osylaı at týrızminiń ózin qolǵa alýǵa bolady. Odan bólek «ÝAZık» alyp, sonymen de týrısterdi taý-tasqa tasý paıdaly. Munan aqsha tabasyz, týrıst tartýǵa da jol ashasyz. Osyndaı qarapaıym joly arqyly týrızmdi túletýge bolady. Mundaǵy halyq óte qonaqjaı ekenin bilemin. Eti, qymyzy sondaı dámdi. Munyń ózi týrıst tartýǵa sep. Tek mádenıetti qalyptastyrǵan jón. Sondyqtan men aýyldyń keleshegine senemin», degeni úmit syılaǵandaı.
Belgili týroperatordyń taǵy bir usynysy kóńilge qonady. Qaladaǵy kólik kóp ótedi degen jerge bılbord ilip, Aqtoǵaıdyń ásem jerlerin, tarıhı mekenderin nege jarqyratyp, jarnamalap qoımasqa?
Qoryta aıtqanda Shabanbaı bı aýylynyń týrızmmen shekesi shylqyp ketýge múmkindigi jetip artylady. Mıllıoner aýyl atanýǵa áleýet bar, áreketti de bastady.
Qaraǵandy oblysy,
Aqtoǵaı aýdany,
Shabanbaı bı aýyly
