Áleýmettik kásipkerliktiń áleýeti

Oblys ákiminiń grantyn jeńip alǵan jas kásip ıeleri túrli baǵytta el ekonomıkasyna úles qosyp júr. Grant ıgiligin áleýmettik topqa jatatyn jandarda da sezinip otyr. Grant taǵaıyndaý kezinde kóbine bilim berý, ońaltý ortalyqtary, jartylaı daıyn taǵamdar men kondıterlik ónimder óndirisi, sharýa qojalyqtary syndy jobalar kóp qoldaýǵa ıe bolady.

Qaraǵandy oblysy boıynsha Eńbek utqyrlyǵy ortalyǵynyń dırektory Nurjan Syzdyqovtyń aıtýynsha, grant ıegeri atanýdyń alǵashqy mindetti sharty – «Bastaý Bıznes» kásipkerlik negizderi kýrsynan ótip, sertıfıkat ıemdený. Ony onlaın oqýǵa da múmkindik qarastyrylǵan.

– Grant alýǵa áleýmettik osal top ókilderi – kópbalaly otbasylar, mem­le­kettik járdem­aqy, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólem alýshy­lar, múgedektigi bar adamdar, mú­ge­dektigi bar balalardyń ata-ana­lary nemese qamqorshylary, qan­dastar, qonys aýdarýshylar qatysa alady. Ol úshin jumyssyz re­t­inde tirkelý nemese úsh jyldan as­paıtyn merzimge jeke kásip­ker mártebesine ıe bolý kerek. Grant qarajaty bıznes ıdeıalardy jú­zege asyrýǵa nemese damytýǵa qaı­ta­ry­msyz negizde beriledi, – deıdi Nurjan Hamıtuly.

Bıyl halyqtyń osal tobyna jatatyn 183 adam 400 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde osyndaı qaıtarymsyz grantqa ıe bolady. Eńbek naryǵyn damytý­­dyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tu­jyrymdamasyna sáıkes oblys boıynsha 353 880 myń teńge bólingen. Konkýrstyń bastalý merzimi ázirge belgisiz.

Halyqtyń áleýmettik osal tobyndaǵy jandardyń memleket qoldaýymen grant alyp, kásip bastap jatqany birinshi ret emes. Byltyr oblystyń osyndaı sanattaǵy 178 adamy kásipker atandy. Solardyń qatarynda qaraǵandylyq Shynar Ten men Adelına Bıtıýkova bar. Buryn olar jumyssyz edi. Qazir grant kómegi arqyly kásibin dóńgeletip otyr, jumystarynda kidiris joq.

Qaıtarymsyz granttyń kóme­gimen «NeuroTen» neıro­kor­rek­sııalyq ortalyq ashqan Shynar Ten – 10 jastaǵy erekshe balanyń anasy. Jubaıy Aleksandr Ten ekeýi balalaryn ońaltýdyń túrli tásilin júzege asyrǵan. Basqa da balalarǵa kómekteskisi kelgen olar osyndaı kásipti jolǵa qoıǵan.

– Grant aqshasyn sensorlyq-dınamıka­lyq kýbqa arnalǵan metall konstrýksııa­ny, beıimdik dene shynyqtyrýǵa arnal­ǵan qural-jabdyqtardy satyp alýǵa jumsadyq. Bul jabdyqtardyń bala­lar­dyń vestıbýlıarlyq, tak­tıldik júıesin damytýǵa birden-bir kómegi bar. Qalypty bala­larda mundaı daǵdylar balalar alań­darynda tabıǵı túrde damıdy, al erek­shelikteri bar balalarǵa arnaıy jaǵ­daılar jasap, damytý qajet, – deıdi Sh.Ten.

Birinshi ortalyǵyn kásipker byltyr sáýirde ashqan. Tamyz­da grant konkýrsyna qatysyp, utyp alǵan qarajatyna ekinshi orta­lyǵyn jabdyqtaǵan. О́ıtkeni kó­mekke zárý erekshe qajettiligi bar balalar kóp. Ortalyqta logoped-defektolog, psıholog jumys isteıdi. Kásibin keńeıtken soń on adam­ǵa jumys bergen. Aldaǵy ýaqytta kúndizgi stasıonar ashý jos­par­larynda bar. Erekshe balalar kúni boıy sol jerde bolady, qajetti sharalardyń bárinen ótedi. Ata-analar balanyń janyn­da únemi bola almaıdy. Bul fızı­ka­lyq, psıhıkalyq turǵydan óte aýyr.

«Qalaı degende de, balaǵa áleý­mettený kerek. Bul stasıo­narda bala­baqsha sııaqty bir tárbıe­shige 25 bala­dan emes, ár balaǵa bir peda­gogten bolýy kerek», deıdi kásip­ker.

Kásipkerdiń eki ortalyǵy da – qalanyń Maıqudyq bóliginde. Qazir olarǵa Suryptaý stansasynan, Temirtaýdan, Doskeı, Kókpekti sekildi aýyldan balalar baryp júr. Kásipker ortalyqtyń jańa fılıaldaryn qalanyń basqa aýdandarynan ashqysy keletinin aıtady.

Ata-analardyń qyzyǵýshy­ly­ǵyn týdyryp otyrǵan ádis­te­melikti kásipker otbasynyń ózderi ja­sa­ǵan. Ár balanyń jaǵdaıyna qaraı jeke baǵdarlama ázirlegen. Orta­lyqtaǵy bala ár kezeń saıyn jetilip, basqasyna kóship otyrady. Avtorlyq ádiste­me­sin úsh-tórt jasqa oqytyp, daıar­lapty. Olar qazir ortalyqta je­mis­ti jumys istep júr. Ortalyq je­tekshisi balalardan bólek, olar­dyń ata-analarymen de jumystyń ma­ńyzy zor ekenin aıtady.

– ­Beıindik dene shynyqtyrý kádimgi dene shynyqtyrý emes, odan aýqymdy. Meniń ádistememniń negizinde berik tártip bar. Osynda kelgende oryndap, úıde áke-sheshesi balanyń yńǵaıyna jyǵylsa, nátıje shyqpaıdy. Balanyń boıyn­daǵy jaǵymsyz áreketter túze­l­meıdi. Bul jerde balanyń jumysy bitpeıdi. Ony úıde jalǵastyrý kerek. Turmystyq, áleýmettik mashyqtar, balanyń tamaqtanýy, durys kún rejimi eskerilip, keshendi bolǵany durys. Turaqty kelip júrgen 75 ata-anamyz bar, – deıdi Sh.Ten.

25 jastaǵy Adelına Bıtıýkova – II toptaǵy múgedek. Biraq kásibin bastaýǵa eshteńe kedergi jasamady. Onyń ashqan shyǵarmashylyq or­tasy úlkenge de, kishige de paıdaly. Shyǵarmashylyq keńistikte sýret salady, taftıngpen aınaly­sady, kıimderdi óńdeıdi. Munda kele­tin­derdiń eń kishkentaıy – alty jasta.

– Biz qummen, sýda sýret salýmen, kıimderdi óńdeýmen, taftıngpen (kilem tigý óneri) aınalysamyz. Taftıng – endi qolǵa alyna bas­taǵan jańa sala. Ázirge onymen aınalysatyn biz ǵana. Grant qara­ja­tyna taftıng jabdyǵyn satyp aldyq. Kásibimizdi damytyp, orta­lyǵymyzdy jańa baǵyttarmen tolyq­ty­ryp kelemiz. Birshama jobamyz bar, – deıdi A.Bıtıýkova.

Jas kásipker qaıtarymsyz grant týraly Instagram áleýmettik jelisinen bilipti. «Bastaý Bıznesti» oqyp, sertıfıkatyn alǵan soń ıdeıasyn bıznes jospar túrinde usynǵan. Buǵan deıin sýret salýdy balalarǵa úıinde úıretip júripti. Tek shyǵarmashylyq orynnyń joqtyǵy kedergi keltirip kelgen. Grant sony júzege asyrýǵa múmkindik bergen. Adelına ózi sekildi shyǵarmashyl bes adamdy jumyspen qamtyp otyr.

Kópbalaly, áleýmettik osal toptaǵy otbasy­lardyń balalary stýdııada tegin oqıdy. Ortalyqta kórmeler, oıyn kesh­teri, túrli is-shara jıi uıym­das­tyrylady.

Qaraǵandy oblysy