Taǵylymdy sharany ashqan QR Memlekettik ortalyq mýzeıi dırektorynyń mindetin atqarýshy Ǵalııa Temirton, Qazaqstandy Altyn Orda (Joshy ulysy) ımperııasynyń murageri jáne sol kezeńniń baı tarıhı-mádenı murasyn saqtap otyrǵan memleket retinde tanytý, tarıhı-mádenı muralarymyzdyń mańyzdylyǵyn dáripteý jobanyń basty maqsaty ekenin atap ótti. Osy oıdy qýattaǵan «Saraıshyq» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı qoryǵynyń dırektory Muhtar Ábilseıit pen «Ulytaý» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵy dırektorynyń orynbasary Aıbolat Rahmanııauly ǵasyrdan ǵasyrǵa jetken tarıhı sabaqtastyq halyqtyń mádenıeti men baı dástúrin pash etetinin atady.
Ortalyq mýzeı kolleksııasynda Altyn Orda kezeńiniń mádenıeti men turmysyn kórsetetin XIII-XIV ǵǵ. artefaktileri kóshpeli jáne qalalyq mádenıettiń mádenı dástúrleriniń ártúrli jaqtary men aspektilerin beıneleıtin qalashyqtardan ekspedısııalar nátıjesinde nemese kezdeısoq tabylǵan jádigerler bar.
Kórmege qoıylǵan materıaldar joǵaryda atalǵan eskertkishterden tabylǵan jáne belgili arheolog, t.ǵ.d., Z.Samashevtiń jetekshiligimen Saraıshyq qalashyǵynda (2000 j.) zertteý jumystary negizinde tabylǵan artefaktiler, sondaı-aq, arhıtektýralyq qaptamalar jáne kesenelerdiń kishireıtilgen maketteri.
«Ulytaý» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵy kolleksııalary Á.Marǵulan jáne 1946 jyldary arheologııa ınstıtýtynyń Jezqazǵan arheologııalyq ekspedısııasynyń jetekshisi J.Smaılov (1991, 1997-1998 jj.) júrgizgen arheologııalyq ekspedısııasy zertteýleriniń nátıjesinde jınaqtalǵan. Joshy han, Bolǵan ana keseneleriniń mańynan tabylǵan biregeı jádigerler – Joshyhan mazarynyń kireberis bosaǵasynyń tabaldyryǵy, kesene kúmbeziniń sándik buıymy – «qubba», keseneniń syrtqy qabyrǵasyn bezendirýge arnalǵan syrlanǵan jáne arab jazýly taqtaıshalar, Joshy ulysy memleketi kezindegi handardyń kúmis dırhemderimen mys monetalary jáne t.b.
Kórmede Saraıshyq qalashyǵynan tabylǵan alýan túrli shyńyltyrly qysh ydystar, metall jáne áshekeı buıymdar, turmystyq zattar jáne t.b. jádigerlerdi «Saraıshyq» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı qoryǵy kolleksııasy negizinde tanysýǵa bolady. Atalmysh artefaktiler arheolog t.ǵ.d. Z.Samashevtiń (1999-2000, 2003-2005 j.), mýzeıdiń arheolog-mamany A.Turaruly jetekshiligimen 2019-jyldan bastap qazirgi tańda júrgizilgen arheologııalyq zertteýleri nátıjesinde tabylǵan.
Sondaı-aq, kórme aıasynda «Altyn Ordanyń tarıhı-mádenı muralary: qorǵaý, qaıta qalpyna keltirý jáne zertteý máseleleri» taqyrybynda respýblıkalyq dóńgelek ústeli ótti. Dóńgelek ústelge UǴA akademıgi Bereket Káribaı, tarıh ǵylymdarynyń doktory Madııar Eleýov, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, arheolog Joldasbek Qurmanqulov, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Nurlan Atyǵaev t.b ǵalymdar men ortaǵasyrlyq qalalar tarıhynyń zertteýshileri, mádenıettanýshylar, restavratorlar, arhıtektorlar, mýzeı men mýzeı-qoryq qyzmetkerleri, ózge de ǵylymı-zertteý uıymdarynyń mamandary qatysyp, baıandamalar tyńdaldy.
