Bilim men ǵylymdy sıfrlandyrý: bastama men izdenis

Biryńǵaı platforma iske qosyldy

Ǵylym jáne joǵary bilim mı­nıstrligi ótken jyldan bastap qar­qyndy túrde salany sıfrlandyrýǵa kóshken. Byltyr joǵary bilim berýdiń biryńǵaı platformasy iske qosylǵan. Mınıstrlik ázirlegen platforma joǵary bilim júıesine qatysty barlyq mańyzdy málimetti jınaýǵa, saqtaýǵa, óńdeýge, usynýǵa arnalǵan. Onyń negizgi qyzmetteri: bilim monıtorıngin júrgizý, zańda belgilengen merzimde qajetti esepterdi daıyndaý, bilim baǵdarlamalarynyń biryńǵaı tizimin qalyptastyrý, joǵary bilim salasyndaǵy memlekettik qyzmetterdi avtomattandyrý, stýdentterge stıpendııa tóleý úderisin jeńildetý, barlyq jo­ǵary oqý oryndarynyń aqparattyq júıe­lerin memlekettik júıelermen biriktirý.

Sıfrlandyrý jáne mem­lekettik qyzmet kórsetý depar­ta­­mentiniń dırektory Nursultan Mahatovtyń aıtýyn­sha, platforma joǵary oqý oryn­dary men stýdentterge arnalǵan qyz­met­terdiń sapasyn arttyryp, ashyq­tyqty qamtamasyz etedi. Ol baıandamasynda sıfrlandyrýdyń bilim sapasyna tı­gizetin áserin erekshe atap ótti. «Joǵary bilim berýdiń biryńǵaı plat­for­ma­sy – jumys barysyn avtomattandyrý quraly ǵana emes, úlken sıfrlyq ekojúıe. Ol ashyqtyq pen qoljetimdiliktiń sapaly jańa deń­geıine shyǵýǵa múmkindik beredi», dedi ol.

Búgingi tańda platformaǵa 700 myńǵa jýyq stýdent, 44 myńnan astam oqytýshy, 2,6 mıllıon túlek týraly aqparat engizilgen. Memlekettik qyzmetter modýli aıasynda bes qyzmet avto­mat­tan­­dy­­rylǵan. Nursultan Maha­tovtyń aıtýynsha, endi stýdent­ter stıpendııa alý, qujat rásim­deý sekildi jumystar úshin ýnı­versıtettiń qabyldaý bólimine júgirmeıdi. Barlyǵy elektrondy iske asady.

Bıyl joǵary bilim berýdiń biryńǵaı platformasy aıasynda birneshe jańa bastama qolǵa alynady. Atap aıtsaq, memlekettik bilim berý tapsyrysynyń ju­mys barysyn sıfrlandyrý, grant­­tardy bólý júıesin jetil­dirý, joǵary oqý oryndary túlek­teriniń eńbek naryǵyndaǵy monı­to­rıngi, jumysqa ornalasý dınamıkasyn baqylaý, stýdentter úshin óndiristik tájirıbeden ótý júıesin avtomattandyrý, ju­mys berýshilermen baılanys or­natý, JOO-nyń úzdik oqytý­shysy baıqaýyn sıfrlandyrý, úzdik professorlardy irik­teý, ulttyq reıtıngti engizý, ýnı­ver­sıtetterdi halyqaralyq standart­tarǵa sáı­kes­tendirý josparlanǵan.

Ǵylym salasynda da mańyzdy jumystar tolyǵymen sıfrlyq formatqa kóshedi. Osy maqsatta mınıstrlik ulttyq ǵylymı-taldamalyq júıeni iske qos­qan. Bul júıe ǵalymdarǵa qajet­ti aqparatty avtomatty túr­de usy­nýǵa múmkindik bere­di. Son­d­aı-aq «Ǵalymnyń beıini» men «Ǵylymı-zertteý ınstı­týttarynyń sıfr­lyq pasporty» engizilip, zert­teýshilerdiń jetistikteri men jobalary bi­ryń­ǵaı bazada saqtalady. Mem­le­kettik qyzmetter de avto­mat­tandyrylǵan. Ǵylymı jobalardy qarjylandyrý, zertteý ınstıtýttaryn akkredıt­teý, stıpendııalar berý jumystary sıfrlyq formatqa kóshken. «Ulttyq memle­kettik ǵylymı-teh­nıkalyq saraptama ortalyǵy» júıesin­de ǵylymı jobalardyń monı­torıngin júrgizetin modýl iske qosylyp, sheshim qabyldaý úde­risi ońtaılandyryldy.

Indýstrııaǵa yqpal etetin tehnologııa

Nursultan Mahatovtyń baıandaýynsha, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi JI salasynda maman daıarlaý boıynsha da aýqymdy jumystar atqarý ústinde. Byltyr «Jasandy ıntellekt negizderi» pániniń mazmuny anyqtalyp, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýde JI qoldaný boıynsha JOO aralyq standart bekitilgen. Son­daı-aq memlekettik jalpyǵa mindetti bilim standartyna óz­geris engizilip, jasandy ıntellekt quzyretterin ıgerýge ba­ǵyttalǵan pánder barlyq bilim baǵdarlamasyna qosylǵan. Osy ózgeristerdiń nátıjesinde 20 joǵary oqý orny bazasynda jasandy ıntellekt boıynsha 20 bilim baǵdarlamasy oqytylady. Qazirgi ýaqytta magıstranttar men doktoranttardy qosa al­ǵanda, 2196 stýdent JI boıynsha bilim alady.

Sonymen qatar eldiń joǵa­ry tehnologııalar salasynda­ǵy básekege qabilettiligin qamtamasyz etý maqsatynda jasandy ıntellekt salasynda bilim berýge baǵyttalǵan «AI-Sana» ınnova­sııa­­lyq baǵ­dar­la­masy iske qosyldy. Baǵ­dar­lama aıasynda 100 myń stý­dent oqytylady. Bul joba jas talanttardy qol­daýǵa jáne «DeepTech» startaptaryn qurýǵa baǵyttalǵan. Stýdentter jasandy ıntellektini qoldaný arqyly óz ıdeıalaryn damytyp, startaptar jasaıdy. Baǵdarlamanyń basty ereksheligi – joǵary oqý oryndarynyń bilim berýden ǵylymı zertteý tásiline kóshýine yqpal etýi. Aıta keteıik, baǵdarlamany ázirleýge álemniń jetekshi sarapshylary qatysyp, joba jetekshisi retinde Stenford ýnıversıtetiniń Kásipkerlik baǵ­dar­lamalarynyń avtory Pol Kım taǵaıyndalǵan.

«Ǵylym qory» AQ basqarma tóraǵasy Kamıl Erǵalıulynyń aıtýynsha, «AI-Sana» – elimizdiń jasandy ıntellekt salasyndaǵy múm­kindikterin arttyrýǵa ar­nalǵan aýqymdy joba. «Bul baǵdarlama stýdentterdiń jasandy ıntellektini teorııa júzinde ǵana emes, tájirıbe júzinde meń­gerýine baǵyttalǵan. Olar óz joba­laryn jasaýǵa múmkindik alady. Bastama bilikti mamandardy daıarlaýmen qatar, elimizdiń tehnologııalyq naryqtaǵy ornyn nyǵaıtady. Biz bul baǵdarlamany tek IT salasyna emes, ekonomıka, energetıka, medısına sııaqty túrli sala­larǵa engizýdi josparlap otyrmyz. Sebebi jasandy ıntellekt – barlyq ındýstrııaǵa yqpal etetin tehnologııa. Bizge bul baǵytta ámbebap mamandar qajet», deıdi ol.

UBT-ǵa jasandy ıntellekt aralasady

Jasandy ıntellektini bilim salasyna engizý tek teorııa­men shektelmeıdi. Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen birlesip, ulttyq JI platformasynda bes jobany júzege asyrýdy josparlap otyr. Sonyń ishinde osy jyly UBT ótkizýdiń normatıvtik ere­jeleri, statıstıkalyq aqpa­rat, grantqa túsý kezindegi suraq­tar boıynsha keńes beretin «AI Talapker» chat-botyn qurý qarastyrylǵan. Intellektýaldy kómekshi talapkerlerge UBT týraly tolyq aqparat berip, testileý barysy, grantqa túsý sharttary, oqý baǵdarlamalary, basqa da mańyzdy málimetter boıynsha keńes beredi. Sonymen qatar mınıstrlik ókilderi akademııalyq adaldyqty arttyrý maqsatynda UBT tapsyrý kezinde jasandy ıntellektini paıdalaný, test tapsyrmalaryn ázirleýge JI engizý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Búgingi tańda test suraqtary arnaıy sarapshylar toby arqyly daıyndalyp, óńdeledi. Al jasandy ıntellekt bul úderisti ońtaılandyryp, suraqtardy avtomatty túrde taldap, kúrdelilik deńgeıin retteýge kómektesedi. «UBT-ǵa jasandy ıntellektini engizý – tek testileýdi avtomattandyrý emes, onyń obektıvtiligin arttyrýǵa múmkindik beretin mańyzdy qadam. Buǵan deıin tes­tileý ortalyqtarynda baqy­laý­shylardyń qatysýymen ǵana júzege asqan qadaǵalaý barysy endi proktorıng júıesi arqyly avtomattandyrylady. Jasandy ıntellekt beınebaqylaý arqyly test tapsyrýshylardyń áreketin taldap, kúdikti jaǵdaılardy tir­kep otyrady. Biz bul tehnologııa arqyly testileý barysynda ádiletsizdikke jol bermeýdi kózdeımiz», dedi Nursultan Mahatov.

Halyqaralyq yntymaqtastyq

Elimiz halyqaralyq yntymaq­tastyq aıasynda joǵary bilim men ǵylym salasynda jetekshi transulttyq kompanııalarmen seriktestikti damytyp keledi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev joǵary bilikti maman­dardy daıarlaý maqsatynda halyqaralyq kompanııalarmen yntymaqtastyqty kúsheıtý qajet­tigin atap ótken edi. Osy baǵyt­ta Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi «Google», «NVIDIA», «Huawei» sekildi álem­dik tehno­logııalyq korporasııa­larmen áriptestik ornatyp, otandyq ýnıversıtetterdiń múmkindigin keńeıtip otyrǵanyn jetkizdi.

«Google» kompanııasymen birlesken jumystar aıasynda «GenAI» kýrsy iske qosylǵan. Bul baǵdarlama elimizdiń 15 joǵary oqý ornynan 5000 stýdentti qamtıdy. Sonymen qatar «Google Workspace for Education» qanatqaqty jobasy Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnı­ver­sıtetinde bastalyp, stýdentterge bulttyq tehnologııalardy meńgerýge múmkindik berip otyr.

Al «NVIDIA» kompanııasymen seriktestik aıasynda «DLI Ambassador» jobasy júzege asyrylyp, 12 ýnıversıtetten 12 oqytýshy arnaıy daıyndyqtan ótken. Úsh ýnıversıtettiń oqytý­shy­lary «DLI» sertıfıkatyn alyp, stýdentterdi oqytý jáne sertıfıkattaý quqyǵyna ıe boldy.

«Huawei» kompanııasymen yntymaqtastyq sheńberinde 43 akademııa ashylyp, 1000 stýdent arnaıy kýrstan ótken. Sondaı-aq jasandy ıntellekt boıynsha úsh kýrs qazaq tiline aýdarylǵan.

N.Mahatov elimizde akade­mııa­lyq klaster qurý baǵy­tyn­da da jumystar atqary­lyp jat­­qanyn atap ótti. Onyń só­zin­­she, Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zert­­teý ýnıversıtetinde, L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetinde, Ál-Fara­bı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıver­sıtetinde 3 sýperkompıýter jumys istep tur. Endigi kezekte «Huawei» kompanııasynan sýperkompıýterler alý josparda bar. «Byltyr kúzde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek «Huawei» kompa­nııasynyń shtab-páterine sapary barysynda ǵylymdy sıfrlandyrý jáne joǵary bilim berý salasyn­da­ǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Osy kelisim aıasynda «Huawei Atlas 900 AI» sýperkompıýterin elimizge jetkizý qarastyrylyp jatyr», dedi Sıfrlandyrý jáne memlekettik qyzmet kórsetý de­par­tamentiniń dırektory.