Ertiste seń erte júre me?

Pavlodar oblysynda­ǵy sý tasqyny qystaı jınalǵan qardyń erýimen tikeleı baılanysty. Mamandar ylǵaldyń túsýi jó­ninde keıingi 10 jyldaǵy máli­metter asa qubylmaly ekenin, soǵan oraı jaýyn-shashyn men qystaǵy qardyń belgili zańdy mólsherin belgileý ońaıǵa túspeı turǵanyn aıtady.

– Keıingi onjyldyqta jyl­dyń sýyq mezgilindegi yl­ǵal­dyń mólsheri týraly má­li­metterdi taldaý jaýyn-sha­shyn­nyń zań­dylyǵyn anyq­taýǵa múmkindik bermeıdi. Kór­setkishterdiń ulǵaıýy nemese tómendeýine qa­tysty úrdis anyqtalǵan joq. Máselen, 2015–2016 jyldar maýsymynda ylǵal mólsheri oblystyń basym bóliginde normadan 51-89%-ǵa tómen bolsa, 2016–2017 jyldary qalypty jaǵdaıdy kórsetti. 2017 jyldan 2021 jylǵa deıingi kezeńde jaýyn-shashyn normadan tómen tústi (33-ten 85%-ǵa deıin azaıdy). 2021–2023 jyldary qalyp­ty shekte baıqalsa (91-107%), 2023–2024 jyldary jaýyn-shashyn mólsheri normadan 30-91%-ǵa artty. 2024 jylǵy qarashadan 2025 jyl­ǵy 31 qańtarǵa deıingi ylǵaldyń mólsheri normadan ­16-33%-ǵa artyq. Biraq bul ótken maý­sym­men salystyrǵanda az. Kórip otyr­ǵanymyzdaı, ár jyldardaǵy ózgeristerdi shamalasaq, ylǵal­dyń túsý zańdylyǵyn belgileý ońaı sharýa emes, –deıdi «Qazgıdro­met» RMK oblystyq fı­lıa­lynyń ­dırektory Galına Shpak.

Onyń sózinshe, uzaqmerzimdi gıdrologııalyq derekterdi taldaý, sondaı-aq jaýyn-shashynnyń jınalýyn, topyraqtyń qatý tereńdigin, topyraqtaǵy yl­ǵaldy eskere otyryp, qaýipti aı­maqtardy úsh sanatqa bólýge bolady: sý tasqyny qaýpi joǵary aımaq – Baıanaýyl aýdany; qaýiptilik deńgeıi ortasha – Maı, Aqqýly, Pavlodar, Aqtoǵaı aýdandary, Aqsý qalasy, oǵan irgeles aýyldyq aımaq, Ekibastuz qalasy, oǵan irgeles aýyldyq aımaq; sý tasqyny qaýpi tómen – Sharbaqty, Ýspen, Jelezın, Ertis, Tereńkól aýdandary.

Kópjylǵy statıstıkalyq málimetterge súıensek, qardyń kúrt erýi naýryzdyń úshinshi onkúndiginde bolady. Mamandar 25 naýryzdan qar kúrt erı bas­taıdy dep shamalaıdy. О́zen-kólderdegi muzdyń jibýi de osy kezeńge tıesili. Naýryzdyń sońy – sáýirdiń alǵashqy onkúndiginde muz kóbesi sógilip, seń júrýi yqtımal.

– Qazir Pavlodar obly­synyń aýmaǵy arqyly ótetin Ertis ózeniniń gıdrologııalyq rejimi sý qoımalarynyń kas­kadymen retteledi. Olardyń negizgisi – shyǵystaǵy Shúlbi sý qoımasy. Bizdiń mekeme gıdro­meteorologııalyq baqy­laýdy tek Ertis ózeni men Sa­byn­dy­kólde júrgizedi. Aqpan aıy­nyń ortasyndaǵy jaǵdaı bo­ıyn­sha Ertis ózenindegi muzdyń qa­lyńdyǵy 47 sm-den 65 sm-ge de­ıin jetip tur. Tutastaı alǵanda, muz­dyń qalyńdyǵy ótken jyl­ǵy kórsetkishterden az, byltyr 74 sm-ge deıin bolǵan. Taǵy bir eskeretin másele, Shúlbi, Sileti sý qoımalarynan sý jiberilgen­de muz keptelisteri paıda bolýy múmkin. Bul sý deńgeıiniń kóte­rilýine yqpal etip, eldi me­kenderdi, jaıylymdardy, joldardy, ınfraqurylymdy sý basý qaýpin týdyrady, – deıdi G.Shpak.

Bıyl Ertis boıynda orna­lasqan Aqtoǵaı, Ertis, Tereńkól aýdandarynda qystaı jaýǵan qardyń mólsheri normadan 16-33%-ǵa joǵary. Baıanaýyl aýdanynyń birqatar bóliginde, Ekibastuzdyń aýyldyq aıma­ǵynda, Ýspen aýdanynyń sol­tústik-shyǵys bóliginde de yl­ǵal­dyń mol ekeni baıqalady. Jer­­gilikti memlekettik organdar osy faktorlardy eskerýi kerek. Jer­gilikti turǵyndar men jaýapty qyzmetter «Qazgıdromettiń» boljamdary men daýyldy es­kertýlerin der kezinde qaperge alyp, bógetterdi nyǵaıtý, sýdy qaıtarý arnalaryn tazalaý, azyq-túlik qoryn daıyndaý syndy sý tasqynynyń aldyn alý sharalaryn ýaqtyly qabyldaýy qajet.

Aýa raıyn boljaýshylar sý tasqynynyń paıda bolý sharttary jyl saıyn aıtar­lyqtaı ózgerip otyratynyn, sonyń saldarynan keıbir jaǵ­daıda yqtımal apatty tap basý boljaý qıyn ekenin aıtady. Qazir «Qazgıdromet» RMK-niń Pavlodar oblysyndaǵy fılıaly óńirdegi, kórshi­les aı­maqtardaǵy aýa raıy jaǵ­daıyna monıtorıng júrgizip, Er­tis óze­niniń sý deńgeıi men aǵy­nyn jıi baqylaýǵa kóshti.

Pavlodar oblysy