Maral da baqqanǵa bitedi

Pantynyń parqyn bilgen jan

Maral sharýashylyǵyn dástúrli kásip dep eseptegeni­mizben, ony júrgizý ońaı emes. Bir shıpajaıdyń jumys isteý merzimi – jylyna nebári úsh aı. Qalǵan toǵyz aıda maraldardy kútip-baǵýǵa, qorshaýlardy ja­ńartýǵa, jemshóp daıyndaý­ǵa qomaqty qar­jy jumsalady. Tabys negizgi maýsymda ǵana túsetindikten, kásipker keıde ózge bıznes kóz­derinen alyn­ǵan qarajatty osy salaǵa quıý­ǵa májbúr. Sol qıyndyqtyń bárine temirdeı tózimdilik tanytyp júrgen Darıǵa «Maral sharýashylyǵy – týrızm men ekonomıkany toǵystyratyn sala» deıdi.

– Eger tek qarjylyq tabys kózin oılasaq, pantyny shetel­ge eksporttaý áldeqaıda tıimdi bolar edi. Qytaı men Ońtús­tik Koreıa naryǵynda maral múıizine suranys joǵa­ry. Biraq bul kásiptiń negizin­de týrızm men aýyl sharýashy­lyǵyn ush­tas­tyrý ıdeıasy turǵan­dyq­tan, ta­bys kólemin ulǵaıtý – bas­ty maq­sat emes. Bir maýsymda shı­pa­­jaı 50 adamǵa deıin qabyldaıdy.  Bul sandy kóbeıtýge múmkindik bol­ǵa­nymen, qyzmet sapasyna nuqsan kelmeýi úshin solaı qaldyrdyq. Qyzmetkerler negizi­nen maýsymdyq jumys isteıdi: maral sharýa­shy­lyǵynda – 10 adam, zaýytta – 13 adam turaqty eńbek etedi. Týrızm maýsymy kezinde bul kórsetkish 30-dan asady. 2015 jyly joba Shyǵys Qazaqstan oblysynyń brendter tizimine engizildi. Búginde ol aımaqtyń týrıstik áleýetin damytýǵa úles qosyp, turaq­ty jumys oryndaryn usynatyn kásiporynǵa aınaldy, – deıdi.

Dertke shıpa, janǵa daýa

Maraldy kásipke aınaldyrǵan Darıǵa ata-anasynyń bastaǵan isin zamanǵa saı keńeıtip, týrısterdi kóbirek tartý maqsatynda naqty jospar qurǵan. 2010 jyly О́skemende «Shyǵys týr» týrıstik kompanııasyn ashyp, shıpajaı jarnamasyn qolǵa alǵan. Demalýshylar sany kún sanap artyp, keıde tipti olarǵa oryn tabý qıynǵa soqty. Suranysqa saı maral sharýashylyǵy janynan jańa aǵash úıler turǵyzyldy. 2013 jyly panty óndirý zaýyty iske qosyldy. Qazir panty men dárilik shópterden 16 túrli ónim óndiriledi.

– «Baıan» dep atalatyn shıpajaıymyz Altaı taýynyń baý­raıynda ornalasqan. Emdeý kýrsy 5 nemese 7 kúnge sozylady, ár kezeńde jańa demalýshylar kelip-ketip otyrady. Bul tek kásip emes, demografııalyq ósim­ge de áser etetin ıgi is. Birin­shi jyl­dan bastap-aq adamdar bedeý­likten emdelip, sábıli bola bas­tady, jol apatynan keıin júre almaı qalǵandar qaıta aıaqqa turdy. Adamdar syrqatynan saýy­­ǵyp shyqty. Osylaısha, pan­ty­­men emdeý men maral sha­rýa­shy­ly­ǵy tutas bir óńirdiń jańa múm­kindikterin asha alatynyn túsin­dim, – dep sózin jalǵastyrdy ol.

Baza astynan shyqqan bulaq

Taýly aımaqta ınfraqury­lymdyq qıyn­dyq­tar az emes. Al­ǵashqy jyldary munda da elektr jaryǵy men aýyzsý tap­shy­lyǵy qurylysqa eleýli keder­gi keltiripti. Jalǵyz sý kózi ma­raldar sýsyndap júrgen taý ózeni edi. Biraq bul jaǵdaı kásip­ti damytýǵa degen senimdi álsi­rete almaǵan. Eki jyl boıy bu­laqtyń sýyn kólikpen tasyp, bóshkelerge quıǵan. Júıeli eńbek pen tabandylyqtyń arqasynda  2013 jyly dál bazanyń astynan bul­aq atqylap shyqqan desedi. Infra­­qurylym, maraldardy qysta azyqtandyrý, jemshóp qoryn daıyndaý, vaksınalaý – munyń bári týrızmdi damytý jolynda eńserilgen qıyndyqtyń bir parasy ǵana. Biraq basty maqsat – týrıster úshin barynsha jaıly jaǵdaı jasaý bolǵan. Osy jolda óz qarajatyn ınvestısııa­laýdan da tartynbaǵan.

– Búginde aımaqtaǵy týrıstik ınfra­qu­ry­lym aıtarlyqtaı jaqsardy. Kelýshiler jyl sanap kóbeıýde. Úlken táýekel qa­shan da bar. Eger maraldardy du­rys baǵyp-kútpesek nemese qor­shaýlardy ýaqtyly jańart­pasaq, olar qashyp ketýi nemese qyrylyp qalýy múmkin. Alaı­da biz aýylda ómir súrip jat­qan­dyqtan, munda bári bir-birin jaqsy tanıdy, sol sebepti qıyn­dyq asa qatty sezilgen joq, – deıdi maral baǵýshy.

Altaıǵa asyǵatyn japon aqsaqaly

Aıtpaqshy, Altaı maralda­ry­nyń qadirin bizden góri jaq­sy baǵalaıtyn sheteldikter de kóp eken. Mysaly, keıingi 16 jyl boıy Japonııadan úzbeı kelip turatyn týrıst aqsaqal bar. Ár kelgen saıyn Altaıdy, osyn­­da­ǵy qazaq­tardy, maraldy saǵyndym deıdi eken. Germanııa, Reseı, Shveısarııa, Izraıl, Qytaıdan jyl saıyn turaqty týrıster keledi. Olarmen ilese keletin jańa týrıster qanshama.

– Qazir munda tek emdelý úshin emes, demalý úshin keletin halyqtyń sany kóp. Sondyqtan shıpajaı qyzmet túrlerin múm­kindiginshe kóbeıtip jatyr. Panty vannasynda emdeýdiń jolyn jaqsy ıgerdik. Oǵan 15 kún boıy túsedi. Ár joly 15 mınýt otyrady. Budan bólek, fıto bóshkege salý, panty bóshkemen býlaý, panty ıngalıasııasy, panty sorpasyna oraý, panty-bar, fıto-bar arqyly emdeý, panty maskasy arqyly bet-álpetti árleý, aıaq vannasynda býyn-býy­ny aýyrǵan jandardy terletý, jelquzynan aıyqtyrý, panty maıy arqyly massaj jasaý – bári ózindik qaǵıdasy bar emdeý tásilderi. Et pen qymyz, sary maı, bal qosylǵan taǵam túrleri, dárilik shópterden daıyndalǵan tabıǵı emdik dárýmenderdiń túr-túri bar, – deıdi kásipker.