Jaýap:
Baljan BAQYTQALIQYZY, salyq mamany:
– Kólik salyǵy – elimizdegi kólik ıelerine mindettelgen tólemderdiń biri. 2024 jyly ıelik etken kólikterge jeke tulǵalar 2025 jylǵy 31 naýryzǵa deıin salyq tóleýge tıis. Bul talap Salyq kodeksiniń 494-babynda bekitilgen. Degenmen kópshilik kólik salyǵynyń qalaı esepteletinin, kimderge jeńildikter qarastyrylǵanyn ári tólem merzimin bilmeı, túrli qıyndyqqa tap bolyp jatady. Osy máseleniń mańyzdy tustaryna toqtalaıyq.
Kimder kólik salyǵynan bosatylady? Bizde keıbir sanattaǵy azamattarǵa kólik salyǵynan bosatylý múmkindigi qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, múgedekter, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń ardagerleri, elektromobıl ıeleri belgili bir jaǵdaılarda bul salyqty tólemeıdi. Sonymen qatar eger kólik sheteldik nómirde bolsa, Qazaqstan aýmaǵynda turaqty tirkelmegen jaǵdaıda oǵan da salyq salynbaıdy.
Salyq mólsheri qalaı esepteledi? Kólik salyǵy kólik túrine, qozǵaltqysh kólemine jáne kóliktiń elde alǵash tirkelgen jylyna qaraı esepteledi. Mysaly, 2013 jylǵa deıin tirkelgen qozǵaltqysh kólemi 3000-4000 sm³ bolatyn jeńil kólikterge 15 AEK mólsherinde (2024 jylǵy AEK – 3692 teńge) 55 380 teńge salyq tólenedi. Al 2013 jyldan keıin elge kirgizilgen dál osyndaı kólikke 117 AEK nemese 431 964 teńge salyq salynady.
Kólik salyǵyn esepteý úshin memlekettik kirister komıtetiniń resmı saıtyndaǵy kalkýlıatordy paıdalanýǵa bolady. Al salyq somasyn egov.kz, e-Salyq Azamat qosymshasy arqyly tekseresiz. Eger kórsetilgen soma durys bolmasa, memlekettik kirister organyna júginip, qateni túzetý qajet.
Aıtpaqshy, Kaspi.kz qosymshasynan kelgen salyqtar somasy óte joǵary bolyp kórinse, maqaladaǵy kalkýlıatordy qoldansańyz bolady. Kólik ıesine salyq organyna habarlasyp, anyqtaýǵa bolady.
Qazir shetelden kólik ákelip, óz atyna rásimdep satý keń taraǵan. Iаǵnı qazirgi tirkelgen salyq organyna 2025 jylǵy naýryzda atyńyzǵa rásimdelgen kólik joq delik, biraq siz 2024 jyly óz atyńyzda bir aı nemese úsh, tórt aı bolsa da rásimdelgen kólik bolǵan bolsa, ol kólikke sol ıelik etken aılarǵa salyq tóleýińiz kerek. Mashınany satqan kezde kólik salyǵyn suramaı satýǵa ruqsat berilgen, sebebi esepti jyl úshin kólik salyǵy esepti jyldan keıingi jyldyń 31 naýryzyna deıin tóleý Salyq kodeksimen rásimdelgen. Mysaly, 02.2024-09.2024 merzimindegi 8 aı úshin 31.03.2025-ke deıin tóleýge tıissiz.
Kólik salyǵyn qalaı tóleıdi? Salyq Kaspi.kz, Egov.kz, bankterdiń mobıldi qosymshalary arqyly tólenedi. Kólik salyǵyn tóleý kezinde kóliktiń VIN-kodyn nemese shassı nómirin engizý qajet. Tólem merzimi 31 naýryzda aıaqtalady, al odan keıingi árbir keshikken kún úshin ósimpul esepteledi.
Keıbir kólik ıeleri kólik júrmeı tursa nemese buzylǵan jaǵdaıda salyq tóleý qajet pe dep suraıdy. Zań boıynsha kólik memlekettik tirkeýde bolsa, oǵan salyq esepteledi. Eger kólik satylǵannan keıin jańa ıesine qaıta rásimdelmese, aldyńǵy ıesiniń atyna salyq shyǵýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda salyq organyna tıisti qujattardy ótkizip, tirkeýden shyǵarý qajet.
Kólik salyǵyn tólemegen jaǵdaıda ne bolady? Eger kólik salyǵy ýaqytynda tólenbese, qaryz somasyna ósimpul qosylady. 1 sáýirden bastap tólem jasalmasa, salyq organy boryshkerdiń banktik shottaryn buǵattaýy múmkin, tipti jańa esepshot ashýǵa tyıym salynady.
2025 jylǵy 1 shildege deıin jańa Salyq kodeksi qabyldansa, 2026 jyldan bastap kólik salyǵyna birqatar ózgeris engiziledi. 10 jyldan asqan kólikterge salyq mólsheri 30%-ǵa, al 20 jyldan asqan kólikterge 50%-ǵa tómendetiledi. Bul ózgerister eski kólik ıelerine birshama jeńildik ákelýi múmkin.
Sarapshyǵa suraq qoıǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
