Tyń izdeniske baryp, zamanaýı jasandy jabyq basseın ornatyp, Tobyl-Torǵaıda kezdese qoımaıtyn baǵaly balyq ósirip jatqandar da bar. Tobyl qalasyndaǵy «Qostanaı bekiresi» seriktestigi jabyq ǵımarattaǵy 16 basseınde bekire ósirip jatyr.
Kásipker Valentın Ishenko jeti jyl buryn shaǵyn toǵanda bekire shabaǵyn ósirip kórgen. Biraq ashyq aspan astynda baǵaly balyqtyń babyn kelistire almaı, aqyry memleket qoldaýyna arqa súıep, barlyq talapqa saı qural-jabdyǵy bar jabyq ferma salýǵa bel býǵan.
«Bastapqy jobany 180 mln teńgege baǵalap edik, jer rásimdep, ǵımarat turǵyzǵansha 300 mln teńge shyǵyndaldyq. Ǵımarat salyp, óndiristi iske qosýǵa memleketten 25 paıyzdyq ınvestsýbsıdııa qarastyrylǵan. Alaıda ol sýbsıdııany alý úshin jylyna 45 myń tonnadan joǵary ónim shyǵarý kerek. Oǵan qol jetkizý úshin óndiriske taǵy 300 mln teńge qarjy salý qajet bolady. Budan tys balyq ósiretin basseın men jemge, sý qubyryn tartýǵa sýbsıdııa beriledi. Biraq ony alý úshin aldymen basseın nemese azyq satyp alyp nemese balyqty ósirip, ony satqan soń ǵana tıisti qujattardy rásimdep, quzyrly orynǵa kórsetýińiz kerek. Sondyqtan nesıe paıyzyn jabýǵa bólingen sýbsıdııadan basqa demeýqarjy alǵan joqpyz. Qazir bekire tuqymdas balyqtardy, onyń býdandaryn ósiremiz. Munda ósip jatqan balyqtyń bárin Astrahannan ýyldyryq túrinde satyp ákelemiz. Maıda jumyrtqa jasýshalardy osy jerde ınkýbatorǵa salamyz. Balyqty tabıǵı jolmen kóbeıtý úshin kem degende 4-5 jyl kerek. Aldaǵy ýaqytta analyqqa jaraıtyn balyqtardy iriktep bólek ósirýdi kózdep otyrmyz. Bir qıyndyǵy analyq balyqty anyqtaý qıyn. Ol úshin arnaıy ýltradybystyq apparat kerek. Sondyqtan balyqty aldymen ósirip alyp, analyq, ıá analyq emes ekenin odan keıin ǵana anyqtaý kerek», deıdi.
Kásipti bastaǵanda oblys basshylary úlken kómek kórsetken. Aýdan ákimdigi arnaıy jer bólip, ǵımaratqa elektr jelisin tartqan. Memleket jeńildikpen alǵan nesıeniń paıyzdyq mólsherin sýbsıdııalap, kásiporyn aıaqqa turyp ketkenshe demeý jasap jatyr. Ferma qazir bekireniń bes túrin – 28 myń shabaq, saýdaǵa shyǵarýǵa daıyn 3 myńnan astam iri balyq ósiredi. Áý basta jylyna 20 tonna balyq óndirýdi mejelegen kásiporyn tolyqqandy memleket qoldaýyna ıe bolý úshin bıyldan bastap jyldyq ónim kólemin 45 tonnaǵa deıin jetkizýdi josparlap otyr. Bekire tabıǵı jaǵdaıda 2-3 jylda ósip, jetiledi. Al fermada bir jyldyń ishinde taýarly balyqqa aınalady.
«Jabyq basseındegi balyq oıdaǵydaı ósip-jetilý úshin sýdy únemi tazartyp, ottegimen baıytyp otyrý kerek. Sýdy jaı tazartý azdyq etedi. Ondaı sýda balyq óspeıdi. Mindetti túrde ottegi qospasyn qosý mańyzdy», deıdi ferma basshysy.
«Qostanaı bekiresi» taıaýda Tobyl qalasynan dúken ashty. Janynda shaǵyn seh jumys istep jatyr. Dúken-seh tek balyq satpaı, odan túrli ónimder daıyndaıdy. Kásiporyn tehnologi Roman Gerbersagınniń sózinshe, qazir kúnine 500 kılo balyq óńdeledi. Keleshekte bekireden 100-ge jýyq ónim túrin shyǵarý josparda bar.
Tobyl – Torǵaı oblysaralyq basseındik balyq sharýashylyǵy ınspeksııasynyń bólim basshysy Marjangúl Dándibaevanyń sózinshe, aımaqta 266 sý aıdyny jeke paıdalanýshylarǵa berilgen. Sonyń 70-si taýarly balyq ósirýmen aınalysady. Olar byltyr 500 tonnaǵa jýyq balyq óndirgen.
«Balyq ósirýmen aınalysatyn akvasharýshylyqtarǵa memleket tarapynan 50% mólsherinde sýbsıdııa qarastyrylǵan. Investısııalyq salymdar kezinde kásipker shyǵynynyń 25%-y sýbsıdııalanady. Odan keıin memleket tarapynan da 2,5% jyldyq ósimmen jeńildetilgen nesıe beriledi», deıdi bólim basshysy.
Valentın Ishenkonyń aıtýynsha, baǵaly balyqty shetelden tasymaı ózimizde ósirip, óńdeýdiń ózi – úlken jetistik. «Basty maqsat – óńirdi taza ekologııalyq ónimmen qamtamasyz etý. Otandyq ónimge qazirdiń ózinde suranys joǵary», deıdi ol. Seriktestik ónimderine oblystan tys, Astana qalasy men Qyzyljar óńirinde suranys joǵary.
Qostanaı oblysy
