Búginde elimizdegi reıtıngtik qyzmetter naryǵy birqatar túıtkilge tap bolyp otyr. Eń áýeli, salada retteýshi zańnamanyń joqtyǵy aıqyn seziledi. Iаǵnı reıtıngtik agenttikterdiń qyzmetin kim baqylaıtyny, olardyń jaýapkershiligi men jumys isteý qaǵıdattary zań júzinde anyqtalmaǵan. Ekinshiden, bizde ázirge jergilikti reıtıngtik agenttikter joq. Olardy qurý men damytýǵa quqyqtyq negizdiń qalyptaspaýy kedergi bolyp otyr. Al bul jaǵdaı saladaǵy shetel agenttikteriniń ústemdigin odan ári kúsheıtedi. Úshinshiden, reıtıngtik qyzmetterdiń quny tym joǵary, ásirese orta kásip ıelerine – úlken aýyrtpalyq. Otandyq kompanııalar reıtıngtik baǵalaý jasaıyn dese, qoldary qysqa.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi halyqaralyq tájirıbege súıenip, reıtıng agenttikteriniń qyzmetin retteıtin zań jobasyn ázirledi. Baǵaly qaǵazdar naryǵy departamentiniń dırektory Aıdyn Baqytqanulynyń aıtýynsha, álemdik reıtıngtik qyzmetter áldeqaıda alǵa jyljyǵan.
– Qarjy salasynda kompanııalardyń, memleketterdiń mindettemeleri men qarjy quraldarynyń senimdiligin baǵalaýda reıtıngtik qyzmetterdiń mańyzy zor. Olar ınvestorlarǵa durys sheshim qabyldaýǵa, retteýshi organdarǵa naryqtyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge, al bızneske qolaıly sharttarmen qarjy tartýǵa múmkindik beredi. Ártúrli baǵalaýlarǵa sáıkes, álemdik reıtıngtik qyzmetter naryǵynda halyqaralyq reıtıng agenttikteri – «Moody’s», «Fitch» jáne «Standard & Poor’s» basymdyqqa ıe bolyp, olardyń úlesi 90-95%-dy quraıdy. Qazaqstanda da osyndaı úrdis baıqalady. Resmı derekterge súıensek, 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde 75 otandyq kompanııanyń 101 kredıttik reıtıngi bolǵan. Iri kompanııalardyń birden birneshe agenttikten alǵan reıtıngteri bar, onyń ishinde 25 reıtıng – «Moody’s» agenttigine, 42 reıtıng – «Fitch»-ke, al 34 reıtıng «Standard & Poor’s» kompanııasyna tıesili, – deıdi ol.
Reıtıngtik qyzmetter naryǵy búginde úsh qana sheteldik agenttiktiń qolyna qaraǵan. «Moody’s», «Fitch» jáne «Standard & Poor’s» syndy alpaýyttardyń úlesi 25%, 42% jáne 34%-dy quraıdy. Bul ahýal salanyń shekten tys shoǵyrlanǵanyn áıgilep, qarjy baǵalaýlarynyń bar tizgini syrttyń ýysynda ekenine dálel bolyp otyr. Alaıda bul qyzmettiń óristeýine aldaǵy ýaqytta múmkindik bar. Sebebi joǵaryda aıtqan qujatty daıarlaý barysynda halyqaralyq uıymdardyń usynymdary eskerilgen. Máselen, Baǵaly qaǵazdar jónindegi halyqaralyq komıssııalar uıymy (IOSCO) usynǵan qaǵıdalar reıtıngtik agenttikterdiń kásiptik minez-qulqy men retteý standarttaryn aıqyndaıdy. Sonymen qatar Bazeldik banktik qadaǵalaý komıtetiniń talaptary, atap aıtqanda, Bazel II men Bazel III sheńberindegi reıtıngtik agenttikterge qoıylatyn biliktilik ólshemderi esepke alynǵan. Buǵan qosa, Eýropalyq Odaqtyń reıtıngtik qyzmetterge qatysty dırektıvalary da nazardan tys qalmaǵan. Iаǵnı zań jobasynyń negizgi maqsaty – elimizde ádil, táýelsiz hám ashyq reıtıngtik baǵalaý júıesin qalyptastyrý. Agenttik ókili Ádil Asqarulynyń sózinshe, bul zań qarjy sektoryna asa mańyzdy ózgeris ákelmek.
– Zańnyń qabyldanýy reıtıngtik qyzmetterdi halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirip, qarjy naryǵynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Qazir reıtıng agenttikteri kompanııa, bank jáne memleketterdiń qarjylyq turaqtylyǵyn baǵalaı otyryp, ınvestorlar men nesıe berýshiler úshin sheshim qabyldaýda mańyzdy ról atqarady. Sondyqtan zań jobasy ádil, táýelsiz jáne kásibı reıtıngtik baǵalaýdy qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Bul óz kezeginde bıznestiń kapıtalǵa qoljetimdiligin keńeıtip, syrtqy jáne ishki ınvestısııalardyń tartylýyna oń áser etedi, – dep túsindirdi ol.
Atalǵan ózgerister shyn máninde otandyq kompanııalarǵa qoldaý bola ma, álde jańa bıýrokratııalyq kedergiler týdyra ma – ony ýaqyt kórsetpek. О́ıtkeni qazir reıtıngtik naryqta sheteldik alyptardyń yqpaly basym, al jańa erejeler olardyń ústemdigin buza ma, joq pa, bul – áli kúnge kúmándi suraq.
