Jalaqydan qansha paıyz ustalady?

Baljan Baqytqalıqyzy,

salyq mamany:

Zańnama talaptaryna sáıkes árbir qyzmetkerdiń jalaqysynan belgili bir salyq pen áleýmettik tólem ustalady. Bul júıe qyzmetkerlerdiń áleý­met­tik qorǵalýyn qamtamasyz etip, olar­­dyń bolashaqtaǵy zeınetaqysy, me­dı­sınalyq qyzmetteri men saqtan­dyrý tólemderin kepildendirýge ba­ǵyt­talǵan. Zańnamaǵa sáıkes ju­mys berýshi jalaqydan kele­si tólemderdi ustap, memlekettik qor­larǵa aýdarady: mindetti zeınet­aqy jarnasy (MZJ) – 10%. Bul bo­lashaqta alatyn zeınetaqyǵa jı­naq­talatyn qarajat. Iаǵnı búgin­gi eń­begińizdiń belgili bir bóligi er­teń­gi qar­jylyq qaýipsizdigińizge saq­­talady. Bul aqsha Biryńǵaı jı­naqtaýshy zeınetaqy qoryna (BJZQ) aýdarylady, al zeınetaqy jeke sho­tta jınala beredi. Kelesi – jeke tabys salyǵy (JTS) – 10%. Mem­leket tabystan salyq alýdy mindetteıdi. Biraq bir qyzyǵy – barlyq tabysqa birdeı 10% salyq salynbaıdy. Elimizde eń tómengi jalaqy mólsherinde (2024 jyly – 85 000 teńge) tabys salyǵynan bosatý qarastyrylǵan. Bul degeni­miz naqty tólenetin salyqtan sa­lyq shegerimderin eskergennen keıin ǵana esepteledi. Sosyn – min­det­ti áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý (MÁMS) – 2%. Bul te­gin medısınalyq qyzmetter men em­deý múmkindikterin alýǵa kó­mek­tesetin qorǵa aýdarylady. Osy aýdarymdardyń arqasynda josparly emdelýge, tegin dári-dármekke jáne basqa da medısınalyq qyz­metterge qol jetkize alamyz.

Bir ǵana jalaqy – al odan osynshama tólem ustalady ma? Iá, biraq osy tólemderdiń barlyǵy sizdiń áleý­mettik jaǵdaıyńyzdy qorǵaýǵa baǵyt­talǵan. Olar bolmasa, siz jumys­syz qalǵan jaǵdaıda jár­dem­­aqy ala almaısyz, zeınetke shyq­qanda memlekettik qoldaý­dan tys qalasyz nemese tegin medısı­nalyq kómekke úmittene almaısyz.

Jumys berýshi ne tóleıdi? Kóp­shilik qyzmetkerler jalaqydan tek ózderi tólem jasaıdy dep oılaıdy. Biraq bul olaı emes. Ju­mys berýshiniń de moınynda bir­qatar mindetti tólemder bar. Olar da siz úshin aqsha tóleıdi. My­saly, áleýmettik aýdarym – 5%. Bul tólem Memlekettik áleýmettik saq­tandyrý qoryna (MÁSQ) túsedi. Eger siz eńbekke jaramsyz bolyp qal­sańyz, dekretke shyqsańyz nemese jumys­syz qalsańyz, osy aýdarymdar sizdiń járdemaqyńyzdyń negizin qu­raıdy. Ekinshi – áleýmettik salyq (ÁS) – 11%. Bul salyq memleketke tólenedi ári bıýdjettik áleýmettik baǵ­dar­lamalardy qarjylandyrýǵa ba­ǵyt­talady. Úshinshi – jumys berý­shi esebi­nen tólenetin mindetti zeınetaqy jarnasy (JMZJ) – 2,5%. Bul 2024 jyldan bastap engizilgen jańa tólem. Bul júıe jumysshynyń zeınetaqy jınaqtaryna qosymsha qarjy jı­naq­taýǵa baǵyttalǵan. Tórtinshi – kási­bı mindetti zeı­net­­aqy jarnasy (KMZJ) – 5%. Eger siz zııandy óndiriste jumys isteseńiz, jumys berýshi sizdiń bolashaq zeınetaqyńyzdy qorǵaý úshin qosymsha 5% aýdarady. Bul sizdiń densaýlyǵyńyzǵa qaýip tóndiretin jumystarda eńbek etetin­derge qarastyrylǵan. Min­det­ti áleýmettik medısınalyq saq­tan­dyrý (MÁMS) – 3%. Jumys berýshi sizdiń medısınalyq qordaǵy jaǵdaıyńyzdy jaqsartý úshin de qosymsha 3% aýdarady.

Eger jalaqy keshiktirilse ne isteý kerek? Siz eńbegińiz úshin belgilengen merzimde tólem alýǵa mindettisiz. Eger jalaqy keshiktirilse, jumys berýshiden resmı túsinikteme talap etińiz. Eńbek ınspeksııasyna nemese sotqa shaǵymdanýǵa quqyǵyńyz bar. Ár keshikken kúnge ósimpul talap etýge tolyq zańdy negizińiz bar.

Jumyssyz qalsańyz, memleketten qandaı tólemder alasyz? Eger siz resmı jumys istegen bolsańyz jáne sizdiń jalaqyńyzdan tıisti áleý­mettik aýdarymdar júrgizilgen bolsa, jumyssyz qalǵan jaǵdaıda Mem­lekettik áleýmettik saqtandyrý qo­ry­nan járdemaqy ala alasyz. Onyń mól­sheri sizdiń sońǵy ­24 aı­daǵy ortasha jalaqyńyzǵa jáne qor­ǵa aýdarylǵan tólemderge baılanysty esepteledi. Biz kóbine «Nege jalaqymnyń bir bóligi salyqqa ketip jatyr?» dep oılaımyz. Biraq bul tólemder – sizdiń qar­jylyq qaýipsizdigińizdiń kepili. Jalaqyńyzdan ustalǵan árbir tıyn sizdiń bolashaǵyńyzǵa ınvestı­sııa.

Suraq qoıǵan –

Eligimaı TО́ŃKER,

«Egemen Qazaqstan»