Qazaq tilin ǵylym tili retinde damytýdyń ózekti máselelerin anyqtaý, talqylaý, jasandy ıntellekt júıesin paıdalana otyryp, qazaq tiliniń termınologııasyn damytý jolyndaǵy zamanaýı úderister men qoldanystaryn saralaýdy maqsat etken sımpozıýmǵa Túrkııa men О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne ózge baýyrlas elderden arnaıy delegasııa, ǵalymdar men sarapshylar, doktoranttar, magıstranttar jáne stýdentter qatysty. Sondaı-aq Túrkistan oblysynyń aýdandarynan qazaq tili pániniń muǵalimi men ádiskerleri arnaıy shaqyrtyldy.
Sımpozıýmnyń ashylý saltanatynda jıyn moderatory, ýnıversıtet rektory Janar Temirbekova qazaq tili – mádenıet pen fılosofııanyń, ǵylym men tehnıkanyń, bilim men ınnovasııanyń tili bolýǵa tıis ekenin atap ótti. «Onyń ǵylymı stıliniń zaman talabyna saı qalyptasýy búgingi kúnniń ózekti máselesi. Jasandy ıntellektiniń róli, termınderdi birizdendirý, halyqaralyq jańa ǵylymı uǵymdardy qoldanysqa engizý – kezek kúttirmeıtin is. Sımpozıým osy máselelerdi jınaqtap, óz úlesin qosady dep senemiz», dedi ýnıversıtet rektory. Senat depýtaty, HQTÝ О́kiletti keńes múshesi Darhan Qydyráli, Halyqaralyq «Qazaq tili qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń vıse-prezıdenti Sherýbaı Qurmanbaıuly, «Bilig» jýrnalynyń redaktory Fyrat Pýrshat sóz sóılep, mańyzdy oılaryn bólisti. Sımpozıýmnyń plenarlyq otyrysynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov «Ǵylym ádisnamasy: oı men til» taqyrybynda baıandama jasady. Ol óz sózinde qazaq tiliniń ǵylym tiline aınalýyndaǵy negizgi alǵysharttarǵa toqtalyp, termınologııa salasyndaǵy júıelengen ádisnamanyń qajettiligin atap ótti.
Sımpozıýmnyń ekinshi kúni «Halyqaralyq ǵylym dıplomatııasy» atty is-sharamen jalǵasty. Sondaı-aq tilge qatysty taqyryptarda «Workshop» ótti. Mysaly, «Qazaq tilinde termın jasaýdaǵy bir ustanym» atty «Workshopta» til mamany, fılolog Nazgúl Qojabek lektor retinde termınologııa salasy men qazaq tili týraly mańyzdy málimetterdi aıtty. Termın jasaýda tildi bilýdiń mańyzy, qazaq tiliniń tabıǵatyn saqtaý úshin ne isteý kerek degen sııaqty ózge de saýaldarǵa jaýap berdi. Qazirgi tańda termınologııa salasynda máseleler óte kóp ekenin aıtty. Keıbir salalardyń qazaqsha termınologııasy, tipti, jasalmaǵan. «Termınologııanyń kezekti úlken máselesi – kez kelgen sátte termındi ózgertý úshin búginge deıin tasqa qashalǵandaı, qalyptasyp ketken termınderdi ózgertýge týra keledi. О́zgertpeıin deseń, qate, qazaq tiliniń zańyna sáıkes kelmeıtin, grammatıkalyq erejelerine baǵynbaıtyn termınderdi qoldanyp júre berýge májbúr bolamyz. Qazir qazaq termınologııasynda jalpy qabyldanǵan ustanymdardyń bárinen buryn turýǵa tıis qaǵıdat – «zııan qylma» bolsa eken. Bekitilgen ár termın tasqa basylatynyn, bilim qoryna qosylatynyn eskerip, sony usynatyn, bekitetin ár adam ary men ojdanyna júginip, «osy sózdiń ári qaraıǵy qoldanysyna jaýaptymyn ǵoı» degendi esinen shyǵarmasa eken», dedi N.Qojabek.
Sımpozıýmda ǵalymdar qazaq tiliniń ǵylymı qoldanysyn jetildirý boıynsha naqty usynystar berip, termınologııany birizdendirý baǵytyndaǵy jumystardy talqylady.
TÚRKISTAN
