Qaırat Qaramandaevtyń «Bahadúrler» eńbegi bizge kóp túıtkildi tarqatyp beredi. Bul kitap Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna usynylyp, berilmeı qalǵan 161 qazaq qaharmanynyń tarıhyn túgendedi.
«Batyr ataǵyna usynylǵan 161 jannyń 44-i maıdanda qaza tapqan. Onyń 43-i – ofıser, jeteýi – maıor, 8-i – kapıtan, 11-i – aǵa leıtenant, 10-y – leıtenant, 8 kishi leıtenant, qalǵany – qatardaǵy qyzyl ásker. Olardyń ishinde 11-i – Reseı, jeteýi – О́zbekstan, ekeýi – Tájikstan, bireýi – Ázerbaıjan qazaqtary, qalǵany – elimizdiń ár oblysynan barǵan qarakózder. Onyń ishinde qazirgi Jetisý oblysyndaǵy 8 aýdan, 2 qaladan maıdanǵa attanyp, erligi elge mura bolatyn 9 batyr bar. Olardyń keıbiri soǵys maıdanynda qaza tapsa, keıbiri elge aman-esen oralǵan», deıdi avtor.
Jalpy, 332 betten turatyn kitapqa kirgen 161 qazaqtyń aty-jóni, ómir deregi, ásker qataryna shaqyrylǵan jeri, batyr ataǵyna usynylǵan qujattarynyń kóshirmesi, keıbiriniń fotosýreti qosa berilgen. Elge aman kelgender sol tustaǵy saıasattyń qysymymen óz erligin ashyp aıtyp, jan kúızelisin aınalasyna jetkize almady. Urpaq úshin urandatqan erlerdiń qyzyl qanymen kelgen búgingi táýelsizdik tuǵyrynda turǵan biz sol aqtańdaqty qaıta aqtaryp, erlerdiń erligin aqtaı almasaq, azamattyqqa syn emes pe?
Osy rette Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berilmegen jetisýlyq erlerge nazar salsaq: Alakól aýdanynan – Muhametqalı Ahmetjanov, Ahmetbek Sadyqov, Minaıqul Saǵyndyqov, Aqsý aýdanynan – Orazıman Bákirov, Taldyqorǵan aýdanynan – Ábdibek Butbaev pen Baıtursyn Esirkepov, Qaratal aýdanynan – Ábdiqalyq Qabdolov pen О́mirbaı Shajabaev, Sarqan aýdanynan Isaǵalı Qashqynovtar bar. Olar shaıqas alańyndaǵy erligi úshin Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna usynylǵanymen, belgisiz sebeptermen bir ne birneshe satyǵa tómendetilip, «Altyn juldyzdyń» ornyna «Lenın», kóbine jaýyngerlik Qyzyl Tý, I, II dárejeli «Otan soǵysy» ordenderimen almastyrylǵan eken.
Búginde ólketanýshy Qajet Andas joǵaryda aty atalǵan sarbazdardyń urpaqtaryn izdep, ómir tarıhyn tarqatyp júr. Erligi eskerýsiz qalǵan sol batyrlardyń biri – Orazıman Babıkovtiń urpaqtary Aqsý aýdanyna qarasty Qarakóz aýylynda turatyny belgili boldy. Ol týraly «Bahadúrler» kitabynda mynandaı anyqtama berilgen: «(Babıkov Arazıman) 1895 jyly Almaty oblysy Aqsý aýdanynda dúnıege kelgen. Qyzyl ásker qataryna jyldyń 10 mamyrynda Almaty oblysynyń Aqsý aýdandyq áskerı komıssarıatynan shaqyrylǵan. 1-Ýkraın maıdany 4-tank armııasynyń 6-gvardııalyq mehanıkalandyrylǵan brıgadasyna qarasty 2-motoatqysh batalon quramynda atqysh, qatardaǵy jaýynger. Eki ret jaralanǵan (30.08.1944 jáne 21.01.1945). Qatardaǵy 50 jastaǵy jaýynger Babıkov jaýdyń qarsha boraǵan oǵyna qaramastan Oder ózeninen ótip, 10 nemisti jaıratyp, qol granatamen 3 dushpandy jer jastandyrǵan. Sóıtip, búkil brıgadanyń ózennen ótýine múmkindik týǵyzǵan», dep jazylǵan. Osyndaı erligi úshin Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna usynylady. Alaıda 1-Ýkraın maıdanynyń qolbasshysy, marshal I.Konevtiń kesirinen mundaı ataq berilmeı, jaýyngerlik Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵany aıtylady.
Qan maıdanda tize qosyp, birge shaıqasqan qarýlas serikteri men qolbasshylary Orazıman Babıkovtiń erligin moıyndap, joǵarǵy ataqqa usynǵanymen, shtabtaǵy sheneýnikter batyrdyń erligin eleýsiz qaldyrady. Demek kórseqyzarlyq, mensinbeýshilik, shetke qaǵý sııaqty pendelikter alǵa shyqqan dep topshylaýǵa bolady. Sarqan aýdanynyń Kókózek aýylynda qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen Orazımannyń Namazıman atty baýyry sum soǵystan qaıtpaıdy.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan oralǵan Orazıman keńshar men ujymsharda qatardaǵy jumysshy retinde eńbek kórigin qyzdyrady. 1956 jyly Aqsý aýdanynyń Qarakóz aýylyna qonys aýdarady. Shaǵyn aýyldyń órkendeýi jolynda eńbektenip, zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin tynymsyz tirshiliktiń qazanyn qaınatady. О́mirlik jary Maılysary Marhabaıqyzymen birge el qatarly, tatý-tátti ǵumyr keshti. Uly Altybaı men kelini Gúljannyń qolynda turyp, nemereleriniń qyzyǵyn kórip, dúnıeden ótedi.
Qan maıdannan tiri oralyp, keıingi ómirin bala-shaǵa nemereleriniń ortasynda ótkizgen ol tirliginde Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyna usynylyp, berilmegenin bilmeı ótti. Urpaǵy atalarynyń batyr bolǵanyn keıingi jyldary ǵana estipti.
«Ákem ómirde qarapaıym adam boldy. Tiri janǵa jábir-japasy joq, ataq-dańq dep alasurmaıtyn. Allanyń bergen násibin adamgershilikpen qabyldap, qońyrqaı tirlik keshti. Soǵysta eki ret jaralanǵan. Ekinshi jaraqatynyń aýyrlyǵyna baılanysty elge oralyp, keńsharda túrli qyzmet atqardy. Jasy 90-nan asyp qaıtys boldy», deıdi batyrdyń uly Altybaı.
Altybaı Orazımanuly men zaıyby Gúljan Jóńkebaeva Qarakóz aýylyndaǵy qara shańyraqtyń otyn óshirmeı, tútinin túzý shyǵaryp otyr. Altybaı ákesi sekildi qara jumys atqarsa, kelini Gúljan aýyl balalaryna uzaq jyl ustazdyq etti. Adal eńbektiń arqasynda ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyrdy.
Shynynda, adamzatty alapat qyrǵynnan saqtaý jolynda qazaq halqynyń perzentteri Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa ólsheýsiz úles qosty. Biraq óktemshil keńes bıligi sonyń bárin jasyryp, erlikterdi eleýsiz qaldyryp keldi. Ondaı batyrlardyń qaharmandyǵy óskeleń urpaqty patrıottyq turǵydan tárbıeleýge baspaldaq bolary anyq. Ol úshin Orazıman Babıkovtiń esimin týyp-ósken jeri Kókózek, Qarakóz aýyldaryndaǵy kóshelerge berý, batyr turǵan úıge eskertkish taqta qoıý, mektepten arnaıy burysh ashý sekildi mindetterdi oryndaý kerek. Sondyqtan kóbiniń esimi búginge deıin jalpy jurtqa beımálim bolyp keldi. Sol tarıhı ádiletsizdikti ashý bizdiń enshimizge tıip otyr.
Jetisý oblysy
