Bolashaqtyń tuǵyry – tutastyq

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi baspasóz máslıhatynda Ulttyq kitaphananyń dırektory Álibek Asqarov, «Ejelgi Taraz eskertkishteri» tarıhı-mádenı qoryq-murajaıynyń dırektory Táken Moldaqynov, «Ulytaý» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı qoryq-murajaıynyń dırektory Baqtııar Qojahmetov «Eldiń tarıhy men mádenıeti – bolashaǵy birtutas ult» taqyryby boıynsha óz oılaryn ortaǵa saldy. Elbasynyń jaqynda jarııa­lan­ǵan bes ınstıtýsıonaldy re­for­masynyń basty baǵyttarynyń biri – bolashaǵy birtutas ult qalyptastyrý desek, bul oraıda memlekettiń keleshegin onyń ótkenine baǵa berip almaı, ulttyń tarıhy men mádenıetin tolyq zerttep-zerdeleýsiz ornyqtyrý áste múmkin emestigin bilýge tıispiz. Al endi osynyń basym bóligi aınalyp kelgende kitaphanalar jumysymen tyǵyz baılanysyp jatyr. О́ıtkeni, tarıhty zertteý úshin ejelgi qoljazbalar men kitaptarǵa júginýge týra kele­di, sol sebepti de ondaǵy jazba jádigerlerdi yqtııatty jáne udaıy qorytý eńbekteri bul baǵyt­taǵy atqarylatyn qyrýar is-sha­ralardyń aýqymdy bóligi bolyp tabylady. Búginde elimizdegi kitaphana isiniń damýyna, kitaphanalardyń jumysy men tehnıkalyq jabdyqtalýyna memleket tarapynan kóp kóńil bólinip otyr. Ásirese, sońǵy jyldary tehnologııalyq bazanyń tolyǵyp, jańǵyrtylýy, zamanaýı úlgilerdiń enýi ondaǵy oqyrman sanynyń aıtarlyqtaı mólsherde ósýine úlken septigin tıgizýde. Qazaqstandyq kitaphanalar eldiń mádenı jáne qoǵamdyq ómirin, «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy men «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasyn nasıhattap, júzege asyrýda belsendilik tanytyp otyrǵan birden-bir sala bolyp esepteledi. «Almatydaǵy Ulttyq kitap­hana Qazaq handyǵynyń mereı­toıy men «Máńgilik El» patrıot­tyq jobasyna baılanysty alýan túrli is-sharalardy ótkizip keledi. Mysaly, Qazaq handyǵynyń mereıtoıyna oraı kitaphana óz oqyr­mandaryna qańtar aıynan beri úlken kitap kórmesin usynyp otyr. Bul ashyq kitap kórme­sine úsh myńnyń ústinde qoljaz­balar, kitaptar men sırek tarıhı qujattar qoıylǵan», – dedi Ult­tyq kitaphananyń dırektory, bel­gili jazýshy Álibek Asqarov mádenıet oshaǵynyń qol jetkizgen jetistikteri týraly aıta kelip. Sonymen qatar, Á. Asqarovtyń keltirgen málimeti boıynsha, «Má­denı mura» baǵdarlamasynyń sheńberinde 160 tom kitap 350 myńdaı tırajben jaryq kórip, 5 myńǵa tarta alýan túrli qundy qujattar elimizge jetkizilgen. Kez kelgen halyqtyń, onyń ishinde qazaq halqynyń da tarıhy men mádenıeti ózimen kórshiles, irgeles jatqan halyqtardyń tarıhymen tyǵyz baılanysta, ózara sabaqtastyqta órbip, damyǵany sózsiz. Sondyqtan mundaǵy tarıh pen mádenı damýdy jan-jaǵymyzdy qorshaǵan ulan-ǵaıyr keńistikpen ushtastyra qarastyrý zańdy qubylys. Oǵan dálel, mysaly, arheologııalyq tabystar men kez kelgen tarıhı eskertkishterdiń tek bir halyqpen shektelmeı, eýra­zııalyq keńistiktegi túrli halyq­tardyń ózara qarym-qatynasta bolǵandyǵyn dáleldeıtindigi. «Qaraǵandy oblysy je­rin­degi arheologııalyq qazbalardan tabylǵan zattar, jazba derek­tegi má­limetter, Ortalyq Azııa, Shyǵys jáne Ortalyq Eýro­pa, Altaı, Oral óńiri, Edil boıy, Orta jáne Taıaý Shyǵys ha­lyq­tary­nyń tarıhı tamyr­las­­tyǵyn, Eý­ropa men Azııanyń kósh­­peli jáne baılanysyn se­nim­di kór­setedi», – dedi bul ret­te oı sabaqtaǵan «Ulytaý» qoryq-mu­ra­jaıynyń dırektory Baq­tııar Qojahmetov. Kóne kóshpendi jáne otyryq­shy halyqtardyń tyǵyz da je­misti baılanystarynyń jarshysy – ejelden Ulytaý mekeni desek, dál osy Ulytaý Altyn Orda­nyń alǵashqy ortalyǵy boldy jáne de dál sol óńirde qazaq, noǵaı, qyrym, qazan, ózbek handyq­tarynyń shyǵýyna negiz jasaldy. Mádenıettiń ózara áseri jalpy adamzat órkenıetindegi zańdy qubylys ekendigine osyndaı kóp­tegen arheologııalyq dáıekter dálel bola alady. Sonymen qatar, qazaq hal­qy­nyń baı da kópqyrly tarıhynyń taǵy bir iri kýágeri retinde Jambyl oblysynyń tarıh úshin atqarar róli orasan zor. Bul jerdegi Shý jáne Talas ózenderiniń araly­ǵynda Jánibek jáne Kereı handar Qazaq handyǵynyń negizin qalady. Sol úshin de Qazaq handyǵy qury­lýynyń 550 jyldyq mereıtoıy qurmetine arnalǵan memlekettik is-sharalardy osy óńirde ótkizý kózdelip otyr. Soǵan oraı aımaqtyń qazirgi oǵan daıyndyǵy týraly egjeı-tegjeıli baıandaldy. «Osy jylǵa belgilengen Qazaq handyǵynyń 550 jyldyq mereıtoıyna oraılastyra qolǵa alynyp jatqan aýqymdy sharalar – «Ejelgi Taraz» mýzeı-keshenin salý, ult­tyq-mádenı ortalyqtyń ǵımaratyn turǵyzý, qala jáne ejelgi qalanyń ortasynan oryn tepken tarıhı jádigerlerimizdiń ınfaqurylymyn jetildirý qyzý qolǵa alynýda», – dedi Táken Moldaqynov. Qundyz ERALY. ASTANA.