Sýretterdi túsirgen – Aqádil Rysmahan
Birneshe kúnge sozylǵan is-sharanyń alǵashqy kúni ǵalymdardyń qatysýymen konferensııa ótti. Jıynǵa qatysqan ǵalymdar 300-ge jýyq qyzǵaldaq túriniń patshasyna telingen Greıg gúliniń tarıhı otany Jambyl oblysy aýmaǵynda ornalasqan kishi Qarataý aımaǵy ekenin ǵylymı turǵydan dáleldedi. Sondaı-aq spıkerler qyzǵaldaqty saqtaý máselesine arnalǵan ǵylymı forýmdardy jıi ótkizýdiń mańyzdylyǵyna da toqtaldy. Ǵalymdardyń aıtýynsha, Greıg, Kaýfmen, Regel qyzǵaldaqtaryn IýNESKO-nyń búkilálemdik tabıǵı muralar tizimine engizýdiń mańyzy zor.
Botanıka jáne fıtoıntrodýksııa ınstıtýtynyń bas dırektory, bıologııa ǵylymdarynyń doktory Gúlnar Seıitbaevanyń aıtýynsha, elimizde qyzǵaldaqtyń 41 túri ósedi. Onyń 17 túri elimizdiń Qyzyl kitabyna engen. Qyr gúliniń ár alýandylyǵy boıynsha Jambyl oblysy kósh bastap tur. Ǵalym keltirgen derekke júginsek, óńirde qyzǵaldaqtyń 18 túri kezdesse, onyń 10-y Qyzyl kitapqa engen gúl sanatyna jatady.
«Qyzǵaldaq túrleriniń eń qundysy – Kaýfman jáne Greıg. Nıderland seleksıonerleri osy gúlderdiń negizinde jahan baqtarynyń shyraıyn ashqan jańa suryptar shyǵardy. Al bul gúlder elimizde jaıqalyp ósetinin qaperden shyǵarmaǵan jón», deıdi ol.
Mamandar qyzǵaldaq gúli Jambyl oblysynyń týrıstik brendine aınalatynyna bek senimdi. Olar álem elderi kóz tikken dala gúli jaıqalyp ósken óńirde qyzǵaldaqty dáripteý jumystary jalǵasyn tabýy kerek dep paıymdaıdy.
«Aqıqatyn aıtsaq, kóptegen adam qyzǵaldaqtyń qaı memlekette, qaı óńirde paıda bolǵanyn bile bermeıdi. Sondyqtan da ártúrli nusqadaǵy áńgimelerge senip jatady. Al biz osy sapar barysynda qyzǵaldaqtyń tarıhı otany Jambyl oblysy ekenine kóz jetkizip otyrmyz. Muny tabıǵı jaǵdaılar men ǵylymı zertteý jumystarynyń nátıjesi de rastap otyr. Sondyqtan tabıǵı baılyqty saqtap qana qoımaı, mádenı-týrıstik jobalarǵa saýatty engizýdiń mańyzy zor», deıdi ınderlandtyq «HBM» kompanııasynyń menedjeri Pıchcha Marselı.
Halyqaralyq «Qyzǵaldaq mura» festıvali ármen qaraı Talas aýdanyndaǵy Eseıhan aýylynyń joǵary jaǵynda, taý bókterinde jalǵasty. Is-shara aıasynda jambyldyq qolóner sheberleri 200 metrlik kıiz basyp, Qazaqstannyń «KINES» rekordtar kitabyna endi.
«Bul jumysqa qolónershiler aqpan aıynda kiristi. 100 adam jumylýynyń arqasynda osyndaı nátıjege qol jetkizip otyrmyz. Shyǵarmashylyq toptyń kún-tún demeı ter tógýiniń arqasynda qyzǵaldaq beınesi bederlengen keremetteı buıymdy jasap shyǵardyq. Kıizdegi órnekti belgili dızaıner Aıdarhan Qalıev tańdady» deıdi «Qolóner Taraz» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Raýshan Qundyzbaeva.
Ismerlerdiń aıtýynsha, kıiz basý úshin dástúrli ádis qoldanylǵan. Mamandar jergilikti materıaldardy paıdalanǵan. Al rekordtar kitabyna engizilgen qolóner sheberleriniń týyndysy arnaıy shynymen qaptalyp, halyqaralyq «Áýlıeata» áýejaıyna tabys etilmek.
Festıval aıasynda «Qymyzmuryndyq» rásimi uıymdastyrylyp, bıe saýý boıynsha jarys ótti. Sondaı-aq «qazyq qaǵý», «bıe baılaý» sekildi dástúrlerimiz dáriptelip, «qymyz ashytý» boıynsha sheberlik saǵaty uıymdastyryldy.
Halyqaralyq is-shara barysynda ulttyq sport túrleri de keńinen nasıhattaldy. Festıvalge kelgen 300-ge jýyq qatysýshy aýdaryspaq, qazaq kúresi, qoshqar kóterý, sadaq atý, asyq atý, arqan tartý sekildi sport túrleri boıynsha synǵa túsip, ózara myqtylardy anyqtady. Al qumaı tazylar jarysy sheteldik qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Demeýshilerdiń qoldaýymen ótken sporttyq jarystarda júldeger atanǵandarǵa 3 mln 450 myń teńge shamasyndaǵy qarajatqa syılyq úlestirildi.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizde týrızmniń barlyq túrin damytý qajettigin aıtqany belgili. Bul is-shara óńirde ekotýrızmdi órkendetýge mol múmkindik beredi.
Qyzǵaldaq – ult maqtanyshy ári mádenı muranyń aıshyqty rámizi. Áýeli Qarataý bókterinde ósken ǵalamat gúl keıin dúnıe júzine tarady. Nıderland elindegi baqtardy qosa alǵanda, qazirgi kezde qyzǵaldaq gúli álem elderindegi baqtardyń sánine aınaldy. Sondyqtan da týǵan jerimizdiń tabıǵı baılyǵyn álemge tanytý úshin ter tógýimiz kerek» deıdi óńir basshysy Erbol Qarashókeev.
Júzdegen sheteldik týrıst kelgen festıvalge uzyn sany 5000 adam jınaldy. Eń bastysy, álemniń birneshe memleketinen tisqaqqan mamandar Greıg jáne Kaýfman qyzǵaldaǵynyń tarıhı otanyna at basyn buryp, munda atqarylyp jatqan jumysqa oń baǵasyn berdi.
«Taý bókterinde ótken is-shara kóńilimizden shyqty. Mundaǵy tabıǵı baılyq – Nıderland pen Qazaqstan arasyndaǵy mádenı kópir. Tarıh pen dástúr jáne tabıǵatqa degen mahabbat eki eldi qalaı baılanystyratynyn sezindik. Mundaı bastamalar yntymaqtastyqtyń kókjıegin keńeıte túsedi» deıdi Nıderlandtan kelgen meıman Arı Veldhaýzen.
«Qyzǵaldaq mura» festıvali – Jambyl oblysynyń biregeı tabıǵı murasyn saqtaý úshin mańyzdy qadam. Ásirese Greıg, Kaýfman jáne Regel qyzǵaldaqtaryn IýNESKO-nyń Búkilálemdik tabıǵı muralar tizimine engizý jáne Kishi Qarataý aýmaǵynda geopark uıymdastyrý usynysyna erekshe nazar aýdaryldy. Bul bastama sırek kezdesetin ósimdikterdi saqtaý men ekojúıeni aıryqsha qorǵaýǵa, sondaı-aq álem jurtshylyǵynyń nazaryn osy máselege aýdarýǵa múmkindik berdi.
Jambyl oblysy
