Qazir naryq zamanynda «malshynyń balasy», «qoıshynyń uly» degenge burynǵydaı mensinbeı qaraý joq. Bazardaǵy ettiń baǵasyn kórgende-aq tórt túlikti órgizgen adamnyń qadiri arta túskeni baıqalady. Halqymyz «Mal ósirseń – qoı ósir, tabysy onyń kól-kósir» dep tegin aıtpaǵan. Shynynda da, qoıdyń eti men súti dertke shıpa, eńbegi aýyr bolǵanymen, qaıtarymy mol. Qoı sharýashylyǵyn ómirine tirek etken eldiń búginde kúnkóris jaǵynan qysylyp júrgenin kóp kóre bermeımiz. Qala kezip, birneshe jumys istegenderdiń tapqanynan qoı baqqannyń tabysy áldeqaıda joǵary. Buǵan naqty mysal – «Telqan» sharýa qojalyǵy.
Qojalyq ıesi Tylıqan Baımuhamet 2006 jyly Qytaıdan atajurtqa qonys aýdaryp keledi. Atakásipke jaqyndyǵy bar sharýa otbasyn janyna ertip júrip jergilikti jerdiń tórt túlik ustaǵandaryna jaldanyp kúneltedi. Aqysyna mal basyn quraıdy. Eki jylǵy eńbektiń túsimimen osy sharýashylyqty qurady. Qazir Tylıqan aqsaqaldyń otarynda 400 qoı, 100 eshki bar. Sharýanyń bul tirligi «qaıtsem kúnim ońalar, qaıǵy-muńym joǵalar» dep úlken oıdyń qushaǵynda jatqan keı zamandasqa úlgi. «Alma pis, aýzyma tús» deıtinderge ónege. Jemis eńbek etkenge, mańdaı terdi tókkenge beriledi. Tylıqan Baımuhamettiń aıtýynsha, naryq zamany jalqaýlyq pen masyldyqty unatpaıdy.
Kezinde bireýdiń malyn baqqan azamat búginde aýyldyqtardy jumyspen qamtyp otyr. Olarǵa aı saıyn 200 myń teńgeden jalaqy tóleıdi. Qysqa daıyndyq, saqpan kezinde Tylıqan aqsaqal óz balasy men baýyrynyń balasyn qasyna ertip, shopandarǵa járdemdesedi. Arystanbek Beken men Nurlybek Tylıqan da áke kásibiniń janashyry. Maldy asyldandyrýdy da qolǵa alǵan osy ekeýi. «Jas kelse, iske» degen, tórt jyl buryn Shymkentten gıssar qoshqarlaryn ákelip, qoldaǵy «qońyrlardy» býdandastyrdy. Qazir sol nátıjeli istiń jemisin kórip jatyr. Qoı tóli irilenip, etti, sútti tuqymǵa aınaldy. Bıyl nemere baýyrlar kúıekke arashan tuqymdy qoshqarlardy saldy. Maqsat – sapaly tólge qol jetkizý.
«Jastar jańashyldyqqa bastaıdy. Aǵaıyndylar sharýa qojalyǵynyń tyń tynysyn ashýdy kózdeıdi. Asyl tuqymdy qoı ósirýge umtylady. «Qoı asyǵy demeńder, qolyńa jaqsa saqa ǵoı» degen bar. Bulardyń maqsatqa umtylýyn qoldaımyn. Qanatyn qomdap, qolpashtap otyramyn. Qazir qoıdan bólek 10 bas sıyr men 25 bas jylqy bar. Degenmen, kóp tabysty qoı men eshkiden kórip otyrmyz. Bir kemshini, qoı júni kádege jaramaıdy. Qyrqym kezinde tóbe-tóbe júndi órteımiz. Eshkiniń túbitti tuqymyn ósirýdemiz. Onyń qylshyǵy joǵary baǵalanady», deıdi Tylıqan Baımuhamet.
Sharýa qojalyǵy jylyna 200-300 bas qoı etin ótkizedi. Arystanbek Bekenniń aıtýynsha, bıyl mal tuqymyn asyldandyrýdyń taǵy bir jaqsy kórsetkishine qol jetkizipti. Saqpan bastalǵaly qoılardyń egizdeýi beleń alǵan. «Qutty qonaq kelse, qoı egiz tabady» degendeı, muny sharýalar «Qutty hám berekeli jyl» bolady dep topshylaıdy. Laıym solaı bolǵaı. Qazirdiń ózinde Tylıqan aqsaqaldyń otary 300 bas tóldi qatarǵa qosty. Qojalyq basshysynyń balasy Nurlybek bıyl shamamen 450 qozy alýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi.
Tylıqan Baımuhamet sharýany keńeıtýdiń jolyn da qarastyryp otyrady. Byltyr 15 gektar egistikke qol jetkizipti. Oǵan qosa Arystanbek Beken «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha 95 qoı, 6 bas jylqy alýǵa 8 mln teńgeden astam tómen paıyzdy nesıege ótinish te bergen. Onysy da maquldanypty. Jaqyn arada qarajatqa qol jetkizedi.
«Kez kelgen sharýaǵa qoldaý qajet. Onsyz órkendeý, óristeý joq. Sol turǵyda memleket bergen múmkindikti tıimdi paıdalanýdy kózdep, tómen paıyzdy nesıe almaqpyz. Maqsatymyz – etti, sútti tuqymǵa qol jetkizý. Nátıje ázirge qanaǵattandyrarlyq, áli de izdene túsemiz. Ákemizdiń aqyl-keńesin tyńdap, qojalyqty damyta túsemiz», deıdi Arystanbek Tylıqanuly.
«Telqan» sharýa qojalyǵy Eskeldi aýdany, Aqyn Sara aýyldyq okrýginde tirkelgen. Eldi meken órisi malǵa tolyp, yrysy tasyǵan aýyldar qataryna jatady. Búginde aqynsaralyq sharýalar 21 myń bas qoı, 3 800 bas sıyr men 500 bas jylqy ósirip otyr.
Jetisý oblysy
