Foto: Aqorda
Búginde elimizde 7 600 mádenıet mekemesi jumys istep tur. Atap aıtqanda, 3 890 kitaphana, 57 teatr, 231 arhıv, 275 mýzeı, 2 994 mádenı-demalys ortalyǵy, 113 kınoteatr, 36 konserttik uıym jáne 4 sırk bar. Salada 58 myńnan astam maman qyzmet atqarady.
Mınıstr Qazaqstannyń mádenıet salasynda eldiń rýhanı jáne mádenı-tarıhı murasyn halyqaralyq deńgeıde nasıhattaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumystar atqarylyp jatqanyn aıtty.
«Mańyzdy bastamalardyń biri — álemdik qaýymdastyqqa halqymyzdyń baı mádenıeti men tóltýma bolmysyn tanystyratyn, segiz tilde, onyń ishinde BUU-nyń alty resmı tili, sondaı-aq qazaq jáne túrik tilderinde qoljetimdi Qazaq Culture aqparattyq platformasy iske qosyldy.
Mádenıet mekemelerin damytý maqsatynda 2024 jyly toǵyz respýblıkalyq uıymǵa «Ulttyq» mártebesi berildi. Bul olardyń qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn 1,75 esege arttyrýǵa múmkindik berdi. Qazaqstan bedeldi halyqaralyq kórmeler men mádenı jobalarǵa belsendi qatysyp keledi. Atap aıtqanda, 60-shy Venesııa bıennalesinde tuńǵysh ret otandyq sýretshilerdiń týyndylary qoıylǵan Qazaqstan pavılony ashyldy.Fransııadaǵy Gıme mýzeıinde saqtar dáýirinen Qazaq handyǵyna deıingi kezeńdi qamtıtyn «Qazaqstan: Uly dala jaýharlary» atty aýqymdy kórme ótti. Qytaıdyń Tıanszın qalasynda «Altyn adam jáne Uly dala» kórmesi uıymdastyryldy. Al, QR Ulttyq mýzeıinde Leonardo da Vınchıdiń «Ádemi hanshaıym» atty týyndysy ekspozısııalandy. Mınıstrlik halyqaralyq mádenı baılanystardy nyǵaıtýǵa óz úlesin qosty», dep jazdy Aıda Balaeva.
Sondaı-aq, byltyr Tájikstan men Túrikmenstanda Qazaqstannyń mádenıet kúnderi, al Qazaqstanda Túrikmenstan, Ázerbaıjan, Armenııa jáne Saha Respýblıkasynyń (Reseı federasııasy) mádenıet kúnderi ótkizilgen. Ashhabad qalasynda Qurmanǵazy men Abaıǵa, Dýshanbe men Qazan qalalarynda Abaıǵa eskertkishter ornatylǵany da mádenı mańyzdy jańalyq boldy.
Elimizdiń jas talanttary da ulttyq ımıdjdi ilgeriletýge oń septigin tıgizip júr. Máselen, 255 qazaqstandyq ónerpaz 17 memlekette ótken halyqaralyq baıqaýlarda jeńimpaz atanǵan. Mádenıet salasyn sıfrlandyrý isiniń de qarqyndy júrgizilip jatqanyn atap ótken jón.
«Uly Jeńistiń rýhyna taǵzym retinde «Batyrlarǵa taǵzym» onlaın platformasy ázirlendi. Onda marapattaý paraqtary, maıdangerlerdiń fotosýretteri, estelikteri, maıdannan kelgen hattar men ózge de qujattar qamtylǵan biregeı derekter bazasy jınaqtalǵan. Sonymen qatar 6 kitap, fotoalbomdar jaryq kórdi, «Álııa» kórkem fılmi, 80 beınerolık, 17 derekti fılm men serıaldar boıynsha jumystar aıaqtalý satysynda. Negizgi arhıvtik úderisterdi avtomattandyryp, azamattarǵa retrospektıvti arhıvtik aqparatqa qashyqtan qol jetkizýdi qamtamasyz etetin «E-arhıv» aqparattyq júıesin engizý jalǵasýda. Búginde bul júıe arqyly Ulttyq arhıv qoryndaǵy jalpy qujattardyń 10 paıyzy, ıaǵnı 2 654 404 saqtaý birligi sıfrlandyryldy. Bul – elimizdiń tarıhı damýy, halyq taǵdyry mee mańyzdy oqıǵalar týraly qundy derekter. Qazaqstannyń ulttyq elektrondy kitaphanasy (QazUEK) ulttyq mádenı murany sıfrlandyrý jáne saqtaý boıynsha jobalardy belsendi túrde júzege asyryp keledi. Qazirgi tańda 80 465 qujattyń elektrondy kóshirmesi qoljetimdi», dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri.
Mınıstr bıyl Qazaqstan Konstıtýsııasynyń 30 jyldyǵyna, Abaıdyń 180 jyldyǵyna, Shoqan Ýálıhanovtyń 190 jyldyǵyna, Mirjaqyp Dýlatovtyń 140 jyldyǵyna jáne Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq is-sharalar ótkizý kózdelip otyrǵanyn da atap ótken.
Kınematografııa salasy da qarqyndy damyp keledi. «Kınematografııa týraly» zańǵa «Qazaqfılm» kınostýdııasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan ózgerister engizildi. Qarjylandyrýdyń ashyqtyǵyn arttyrý maqsatynda jobalardy irikteý tásilderi qaıta qaralyp, ıdeologııalyq turǵydan mańyzy joǵary taqyryptarǵa basymdyq berilip otyr.
«2024 jyly memleket qoldaýymen 16 ulttyq fılm túsirildi. Onyń ishinde 7 fılm 34 halyqaralyq marapatqa ıe boldy. Prokattaǵy otandyq fılmderdiń úlesi 22,97%-ǵa, al qazaq tilindegi fılmderdiń úlesi 19,76%-ǵa jetti. Túrki memleketterinde ótken Qazaqstan kınosy kúnderi aıasynda «Qazaq handyǵy», «Dos-Muqasan», «Nabat operasııasy», «Paralımpıes» fılmderi kórsetildi. Almatyda ótken XVII Halyqaralyq «Eýrazııa» kınofestıvalinde 11 elden 50 fılm usynyldy.
Kınoprokat salasyna qatysty málimetterdi jınaqtaýǵa arnalǵan «E-Kıno» aqparattyq júıesi ázirlenip jatyr. 2025 jyly anımasııalyq, derekti jáne kórkem fılmder óndirisine 357 ótinim kelip tústi, olardyń barlyǵy saraptamalyq baǵalaýdan ótýde», dedi Aıda Balaeva.
Elimizde mádenıet mekemelerin jańǵyrtý jumystaryna da erekshe nazar aýdarylyp jatyr. 2024 jyly elimizdiń óńirlerinde 45 mádenıet nysany jóndeýden ótip, 255 jańa mekemeniń qurylysy aıaqtalǵan. 2025 jyly 51 nysandy jóndeý jáne taǵy 250 nysandy salý josparlanyp otyr. Respýblıkalyq deńgeıdegi aýqymdy jumystar da bastalyp ketken. M.Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry óziniń 100 jyldyǵyna oraı qaıta jańǵyrtylady.
Salada ataqarylyp jatqan sharalardy sanamalap, saraptaǵan Aıda Balaeva sóz sońynda mádenıet jáne óner salasynyń qyzmetkerleriniń isine tabys tiledi.
«Kásibı merekelerińizben shyn júrekten quttyqtaı otyryp, sizderge shyǵarmashylyq shabyt pen tolaıym tabys tileımin! Halyqtyń ystyq yqylasy men qoshemetine bólene berińizder», dedi mınıstr.
