Oblys turǵyndarynyń turmysyna ǵana emes, búkil eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı qaýip tóndirip otyrǵan ózekti máseleler Májiliste de kóterildi. Premer-mınıstrge saýal joldaǵan depýtat Ulasbek Sádibekov jaıylymdardyń qýraýy men mal azyǵynyń tapshylyǵy aýyl turǵyndarynyń turmysyn odan saıyn aýyrlatyp otyrǵanyn jetkizdi.
Mal basynyń azaıýy da tirshiligi tórt túlikke táýeldi óńirde úlken problemaǵa aınaldy. Osyndaı máselelerge Úkimettiń nazaryn aýdarǵan depýtat zardap shekken aýdandarda tótenshe jaǵdaı rejimin jarııalaý múmkindigin qarastyrýdy, qýańshylyq zardaptaryn eńserýge baǵyttalǵan arnaıy óńirlik baǵdarlama qabyldap, onyń aıasynda ǵylymı negizdelgen agroekologııalyq sheshimderdi júzege asyrý kerek ekenin atap ótti. Depýtat «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly kóktemgi dala jumystaryna berilgen nesıe qarajattary men «QazAgroQarjy» AQ arqyly 2023 jyldan beri lızıngke alynǵan tehnıkalar jónindegi nesıelerdiń qaıtarý merzimin 1 jylǵa shegerýdi usyndy. Ońtústiktegi sharýalar «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ tarapynan aýdandardaǵy nesıe seriktestikterine qoıylatyn talaptardy ońtaılandyrýǵa, jaýyp tastaǵan nesıe jelisin qaıta ashýǵa yqpal etýdi suraıdy.
«Asa qaýipti zııandy organızmderge qarsy kúres sharalaryn jedel ári tıimdi júzege asyrý úshin óńdeýge jatatyn barlyq jer kólemin respýblıkalyq bıýdjetten 100% qarjylandyrý kerek. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń asa qaýipti zııandy organızmderge qarsy kúres júrgizý quzyretin, tıisti qarjy kólemimen birge óńir ákimdikterine berýdi usynamyn», dedi Májilis depýtaty.
Qozǵalǵan qos máseleden týyndaǵan qıyndyqtardy jeńildetý baǵytynda oblystyq deńgeıde qolǵa alynǵan jumystar barshylyq. Halyq qalaýlysy usynystary qoldaý tabady degen úmittegi sharýalar sý únemdeýdiń barlyq múmkindigin qoldanyp keledi. Iаǵnı sý únemdeý tehnologııalaryn engize otyryp shyǵyndy azaıtyp, sýarmaly jerlerdi utymdy paıdalanýǵa tyrysyp jatyr. Oblysta 2030 jylǵa qaraı sý únemdeý tehnologııalaryn 216,3 myń gektarǵa engizý josparlanǵan. Bıyl 27 myń gektar alqapqa sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jospary bekitildi. Degenmen barlyq múmkindik eskerile otyryp, jospar kólemi eki ese artty.
Oblys kóleminde sheteldik ınvestordyń atsalysýymen jańa tehnologııa 32 myń gektarǵa engizilgen. Transshekaralyq sýǵa táýeldilikti tómendetý maqsatynda jańa tehnologııalardy ońtústik aýdandarda 24 myń gektarǵa engizý josparlanyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerin zamanaýı ylǵal únemdeý tehnologııalaryn qoldanýǵa yntalandyrý maqsatynda jabdyqtar satyp alýǵa, sondaı-aq barlyq qajetti ınfraqurylymdy júrgizýge jumsalǵan shyǵyndardyń 50%-yn óteýdi kózdeıtin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý túrindegi memlekettik qoldaý júzege asyrylady. Oǵan qosa shyǵynnyń taǵy 30%-y oblys bıýdjeti arqyly óteledi.
Túrkistan óńirindegi aımaqtarda Báıdibek ata, Qaraqýys sýqoımalary salynyp jatyr. Sondaı-aq «Boraldaı», «Iqan sý» sýqoımalaryn salý jobalary ázirlengen. Jobalar tolyq iske asqan jaǵdaıda «Bógen» sýqoımasyna qosymsha 120,3 mln tekshe metr aǵyn sý jetkizilip, Túrkistan qalasy aýmaǵyndaǵy óńirlerde másele sheshimin tabady. «Boraldaı» sýqoımasy Túrkistan qalasy men Ordabasy, Báıdibek, Otyrar, Saýran aýdandaryndaǵy 67 myń ga jerdi kepildi aǵyn sýmen qamtamasyz etedi. Onyń ishinde Otyrar, Saýran aýdandarynda jańadan 6000 ga, Ordabasy aýdany Qajymuqan aýyldyq okrýginde 630 ga sýarmaly egistik alqaptary qosylady. Mamandardyń málimdeýinshe, jaýyn-shashynnyń az túsýinen bıyl arnalarda sý kólemi edáýir kemigen. Máselen, ótken jyly Arys ózeni arqyly keletin sý sekýndyna 55 tekshe metrdi qurasa, bıyl bul kórsetkish 13 tekshe metrden aspaı tur. Bógen sýqoımasyna jınalǵan sý mólsheri byltyr 339 mln tekshe metrge jetse, qazirgi tańda naqty bar sý – 230 mln tekshe metr. Bul oraıda oblys ákimdigi jaýaptylardan aǵyn sýdyń beıbereket bosatylýyna jol bermeýdi, baqsha túrleriniń óný kezeńderin eskerip, kezektiń saqtalýyn qadaǵalaýdy talap etip otyr.
Keıingi jyldary birqatar aýdan turǵyndaryn shirkeıler sharshatyp keledi. Aýqymdy jumys júrgizilip jatqanyna qaramastan, shirkeılerdi túbegeıli joıý ázirge múmkin bolmaı tur. Zııankesterdiń kóbeıýine qarsy keshendi is-sharalar qolǵa alynǵan. Aıtalyq, Syrdarııa ózeniniń boıyndaǵy eldi mekenderde hımııalyq, bıologııalyq preparattar qoldanylyp jatyr. Is-sharalar ekologııaǵa zııan keltirmeı, zııankesterdiń sanyn azaıtýǵa baǵyttalǵan. Jýyrda «Baktısıd» bıopreparatynyń 111 tonnadaı sýspenzııasy quıyldy. Bul jumystarǵa 12 arnaıy tehnıka, 6 qaıyq, 28 adam jumyldyryldy. Jiberiletin dáriniń mólsheri Syrdarııa ózenindegi, Kóksaraı qoımasynan shyǵyp jatqan sýdyń kólemine qaraı esepteledi. Bıyl ózendi dárileýdiń araqashyqtyǵy jıilegen. Shirkeı dernásilderi shoǵyrlanǵan aýmaqta dáriniń mólsheri kóbeıtilgen. Jaýaptylar jumys nátıjesinde Syrdarııa ózenin jaǵalaı ornalasqan aýyldarda shirkeı azaıdy deıdi. Muny jergilikti turǵyndar da rastaıdy.
Oblys aýmaǵynda barerlik hımııalyq óńdeý jumysy júrgizilip keledi. Bul jumysqa 38 tolyq jetekti jeńil avtokólik, 36 arqaǵa asylatyn búrikkish, 4 termoóńdeý, áýe drondary jumyldyrylǵan. Kólik jetpeıtin aımaqtarǵa arnaıy drondar qoldanylady. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Zulpyhar Joldasovtyń málimdeýinshe, oblystaǵy 52 eldi mekendi 15 sektorǵa bólip, 600-ge jýyq kóshede zalasyzdandyrý turaqty júrgizilip keledi.
Bıyl shirkeıge qarsy dezınseksııa sharalary Syrdarııa ózeninde, sondaı-aq Túrkistan, Kentaý, Arys qalalarynda, Otyrar, Shardara, Keles, Ordabasy, Saýran aýdandarynda atqarylyp jatyr. Ǵylymı súıemeldeý jumystaryn «Zashıta-rastenıı-K» JShS júrgizedi. Syrdarııa ózenine 9 ret bıologııalyq óńdeý júrgizilip, 95 120 kılogramm preparat quıyldy. Asa qaýipti zııankesterge qarsy hımııalyq óńdeý 450 myń gektarǵa júrgizilgen. Otyrar men Arys, Ordabasy shekaralas aýmaǵynda keıingi kúnderi anyqtalǵan 850 ga aýmaq óńdelip, zııankesten tazalanǵan.
Oblys ákimdiginiń málimetinshe, búginde óńirde shegirtke zııankesine qarsy jalpy 368,6 myń ga jer dárilengen. Onyń ishinde Arysta – 132,9 myń, Keleste – 108,8 myń, Saryaǵashta – 97 myń, Shardarada – 5724, Ordabasyda – 11,5 myń, Báıdibekte – 5750, Qazyǵurtta 4954 ga jer hımııalyq óńdeýden ótti.
Túrkistan oblysy
