Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Májilis depýtaty Azat Perýashev elimizdiń óńirlerinde IT-jobalarǵa jumsalyp jatqan bıýdjet qarajattary negizsiz degen pikirde. Aıtýynsha, mıllıardtaǵan qarajat bólinip, onyń nátıjesi keıin aıtarlyqtaı tıimdi bolmaı shyǵady. Qarapaıym mysal – qalalar boıynsha sıfrlyq sheshimderdi biriktirýge baǵyttalǵan biryńǵaı «Smart City» platformasy. О́kinishke qaraı, onyń ornyna ár óńir óziniń «aqyldy» qyzmetteriniń nusqalaryn jasaý arqyly óz jolymen júrdi.
– Ár óńirdegi árbir júıeni ártúrli merdigerler, ártúrli platformalar jáne ártúrli standarttar jasaǵanyn eskersek, eshqandaı jasandy ıntellekt paıda bolǵan haos pen bytyrańqylyqty retteı almaıdy, – dep atap ótti óz depýtattyq saýalynda.
– Máselen, aqparat quraldarynda aıtylǵandaı, Pavlodar oblysy «Qaýipsiz qala» jobasyna 8,5 mlrd teńgeden asa qarjy jumsaýdy josparlaǵan. Bıznestegi IT mamandardyń aıtýynsha, munsha qarajatqa qalalyq emes, oblystyq deńgeıdegi sheshimderdi ázirleýge bolady. Eger elimizdegi shyǵyndar deńgeıin álemdik mysaldarmen salystyratyn bolsaq, bizdiń shyǵyndarymyz naqty jetistiktermen salystyrýǵa kelmeıtini anyq. Mysaly, ChatGPT-di qurý shamamen alty jylǵa sozyldy jáne ony jasaýshylarǵa 100 mln dollar jumsaldy, al onyń qytaılyq áriptesi DeepSeekti qurý eki aı jáne 6 mln dollardy qurady, biraq bir aıdyń ishinde ol 1 mlrd dollarlyq kapıtaldandyrýǵa jetti, – dep túıindedi A.Perýashev .
Pavlodarda júzege asqaly otyrǵan «Qaýipsiz qala» jobasy qarjylaı turǵydan alǵanda shyǵyny kóp pa? Biz bul saýaldy Pavlodar oblystyq sıfrlyq tehnologııalar basqarmasynyń basshysy Aǵybaı Ámirınge qoıdyq.
Basqarma basshysynyń málimetinshe, bıyl qoǵamdyq qaýipsizdikti jáne jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin «Qaýipsiz qala» jobasyn iske asyrý josparlanǵan. Joba aıasynda qoǵamdyq oryndarda, kóshe boılarynda, joldarda 5 myńnan asa beınebaqylaý kamerasy men jol júrý erejelerin baqylaýǵa baǵyttalǵan apparattyq-baǵdarmalyq keshen (ABK) ornatylýy kerek.
– Eń áýeli «Qaýipsiz qala» – úsh birdeı qalany qamtıtyn oblystyq deńgeıdegi baǵdarlama ekenin aıtýymyz kerek. Joba servıstik model boıynsha 3 jylǵa josparlanǵan. Aldaǵy 10 kúnde konkýrs jeńimpazy anyqtalsa, birden iske kirisip ketedi degen josparymyz bar. Pavlodar, Aqsý jáne Ekibastuz qalalary boıynsha 250 jelilik ýchaske, 150 kóshe qıylysy, respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzdaǵy avtojoldardyń asa qaýipti 20 ýchaskesi qamtylýy kerek. Bul jerlerde ABK-lar jáne Pavlodar qalasynyń qoǵamdyq oryndarynda 3 myńǵa jýyq jalpy beınebaqylaý kameralary ornatylady. Barlyq beınekameralar men ABK Pavlodar oblysynyń jedel basqarý ortalyǵyna, oblys ákimdiginiń ahýaldyq-taldaý ortalyǵyna jalǵanady. Sondaı-aq osy beınebaqylaý júıelerine jasandy ıntellekt quraldaryn qoldaný arqyly beıne-analıtıka platformasy jumys isteıdi. Ol izdeýde júrgen azamattardy anyqtap, adamdardyń kóp jınalǵanyn, sondaı-aq tútin shyqsa, qoqys shashylyp jatsa, turǵyndardyń qalyp qoıǵan zattary bolsa kóre alady. Júıe basqa da keısterimen jabdyqtalǵan, – dep túsindirdi basqarma basshysy.
8,5 mlrd teńge merdigerge birden tólene salmaıdy. Jobada bıyl 1,7 mlrd teńge, odan arǵy jyldary 3,4 mlrd teńgeden bólinedi dep kórsetilgen. Qarajatty jergilikti organdar aı saıyn bólip tólep otyrady.
– Merdiger barlyq baǵdarlamalyq júıeni, qural-jabdyqty óz qarajatyna turǵyzady. Bul jerde kameralar men aqparattyq keshender ornatylatyn baǵanalar, olarǵa elektr qýatyn jetkizetin jeliler, joǵary jyldamdyqty ınternet jelileri, serverler de bolýy kerektigi kórsetilgen. Kameradaǵy beınelerdi jedel basqarý ortalyǵy naqty ýaqytta kóre alady jáne beınejazbalar 30 kún saqtalady. Jol erejesin buzý týraly derekterdi anyqtaý, tirkeý, óńdeý, analıtıka jasaýdy merdiger ázirlegen baǵdarlama júrgizedi. Odan soń izdeý fýnksııasy bar. Buǵan deıin óńirde «Smart City» jobasy iske qosylǵan bolatyn. Oǵan 5 567 kamera jalǵanǵan. Onyń ishinde 138 bilim berý, 18 emdeý mekemesi bar. Balabaqshadan nemese mektepten bala joǵalatyn bolsa, álgi kameralar birden izdeýge kirisedi. Nemese kúdikti tulǵalar izdelse, júıeniń kómegine súıenemiz. Júıeniń adamnyń bet-álpetin tanýy 90 paıyzdan asady. «Qaýipsiz qala» bul júıege kiriktiriledi. Eń bastysy, merdiger bıylǵy 1 qyrkúıekke deıin jobany tolyq aıaqtap, iske qosýy kerek. Oǵan qarajat sodan soń baryp tólene bastaıdy, – dep qosty A.Ámirın.
Basqarma basshysynyń pikirinshe, jobanyń asa aýqymdy bolýyna baılanysty bólingeli otyrǵan 8,5 mlrd teńge qarajat kóp emes. Ári onyń esebi aldyn ala jasalyp, naqtylanǵan. Máselen, Astana qalasynda mundaı júıeni ustap turýshy merdigerge 53 mlrd teńge qarastyrylǵan. Biraq elordada buǵan deıin «Sergek» júıesi jumys istegeni sebepti, qajetti qural-jabdyqtar bar. Al Pavlodar jerinde barlyq qajettilik jańadan jasalǵaly otyr. Sondyqtan atalǵan bıýdjet qarajaty óz shyǵynyn aqtaıdy degen senim mol. Úsh jyldan soń merdiger barlyq baǵdarlamalyq júıelerdi, beınekameralardy tapsyrys berýshiniń enshisinde qaldyrady.
«Qaýipsiz qala» jobasynyń nátıjesinde oblystaǵy jol-kólik apattary 20 paıyzǵa, qylmystyq ister 19 paıyzǵa azaıyp, qylmystardy ashý 82,8-den 90 paıyzǵa deıin artady dep kútilip otyr.
Pavlodar oblysy
