Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Jyljymaıtyn múlik baǵasy qymbattaǵan saıyn qarjylyq múmkindik shektele beretin qazirgi ýaqytta turǵylyqty jerdiń qoljetimdi bolmaýy – kásibı jolyn endi bastaǵan jas mamanǵa eń birinshi kedergi. О́ıtkeni úısiz kúıdiń de bolmaıtyny, baspana bas ýaıymyna aınalǵan jerde basqasyna zeıin toqtatý qıyn ekeni belgili. Tipti turaqty qonystyń joqtyǵy jas kadrlardyń tańdaǵan kásibin, úırengen ortasyn tastap, qaladan ketýine sebepshi bolady. Bul oraıda olarǵa qolaıly jaǵdaı jasap, qalada ornyǵýyn yntalandyrýǵa, qoljetimdi sharttarmen óz turǵyn úılerin satyp alýǵa múmkindik berýge baǵyttalǵan bastamalar barynsha demeý. Baspana máselesin sheshýge baǵyttalǵan tıimdi áleýmettik jobalar jeńildetilgen nesıeleý sharttary, qarjylyq qoldaý, qosymsha yntalandyrýlar arqyly jastardyń turǵyn úıge qoljetimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Qosymsha qoldaý sharalary men resýrstyq ortalyqtardyń jumysy jastardyń áleýetin tolyqqandy iske asyrýyna uıytqy bolady. Almaty qalasynda qoldaý kórsetýdiń osyndaı mańyzdy sharalarynyń biri – jas mamandarǵa turǵyn úı máselesin sheshýge kómektesýge arnalǵan «Almaty jastary» jobasy sátti júzege asyrylyp keledi.
Baspana máselesin sheshý maqsatynda iske qosylǵan «Almaty jastary» – jas mamandardyń turǵyn úıge qol jetkizýin jeńildetýge arnalǵan túrli quraldy qamtıtyn qoldaý sharalarynyń tutas kesheni, jastar saıasatyn damytýdyń mańyzdy qadamy. Jas býyndy qoldaý men kásibı qalyptasýyna jaǵdaı jasaýǵa, qalanyń kadrlyq áleýetin damytýǵa úles qosýǵa arnalǵan baǵdarlama jumys isteıtin jastarǵa jeńildikti sharttarmen turǵyn úıdi jalǵa alýǵa múmkindik berdi. Satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin quny arzan baspanaǵa ýaqytsha qonystana otyryp, jastar óziniń bolashaq jeke páterine qor jınaı alady. Ipoteka bilim, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport, BAQ, quqyq qorǵaý organdary, joǵary oqý oryndary men ǵylymı zertteý ınstıtýtynda jumys isteıtin jastar, kommýnaldyq qyzmetter, áleýmettik salalarda jumys isteıtin 35 jasqa deıingi jastardy qamtıdy.
Baǵdarlama ómirge joldama alǵan sátten bastap (2017 jyly) 6 myńǵa jýyq adam jeńildikpen óz páterine qol jetkizdi. 5% jyldyq mólsherlememen, 10% bastapqy jarnamen qolaıly sharttardy usynatyn jeńildetilgen turǵyn úıdi nesıelendirý halyq arasynda eń tanymal, suranysqa ıe quralǵa aınaldy. Páterdi bastapqy, qaıtalama turǵyn úı naryǵynda satyp alýǵa bolady. Otandyq turǵyn úı kompanııasynyń kepildigi bolǵan jaǵdaıda, salynyp jatqan ǵımarattan páter satyp alýǵa ruqsat etiledi. Mamandardyń esepteýinshe, qaryz somasy jyldyq 5% mólsherlemesimen 18 mıllıon teńge bolǵanda, aı saıynǵy tólem shamamen 140 myń teńgeni, ıaǵnı naryqtyq jaldaý aqysynan tómen baǵany quraıdy.
Baǵdarlamany paıdalanǵandardyń qatarynda Jambyl oblysy Qulan aýylynyń týmasy, 30 jastaǵy ınjener-tehnolog Jadyra Qaısarbaeva da bar. Ol aldymen Shuǵyla shaǵyn aýdanyndaǵy «Alma sıtı 5» turǵyn úı keshenindegi alańy 34 sharshy metrdi quraıtyn bir bólmeli jalǵa beriletin páterde turyp, aıyna 10 000 teńge tólegen. Keıin konkýrstan ótip, ıpoteka rásimdep, qazir «Shuǵyla sıtı» TK-de aýdany 40 sharshy metr bir bólmeli páterdiń ıesi boldy. Ipoteka merzimi – 8 jyl, aı saıynǵy tólem – 157 000 teńge. «О́zimdi naqty maqsat pen temirdeı tártipke baǵdarlaı otyryp, bastapqy jarnaǵa qajetti somany jınaı aldym. Jańa turǵyn úıim, onyń ornalasqan jeri kóńilimnen shyqty. Bolashaqta bul aýdanda metro stansasy ashylmaq. Sonyń arqasynda maǵan qalanyń ár túkpirine jetý yńǵaıly bolady», deıdi turǵyn úı baǵdarlamasynyń qatysýshysy.
Memlekettik baǵdarlamany paıdalanyp, baspanaly bolǵan taǵy bir jas maman Áıgerim Berikqyzy – matematıka pániniń muǵalimi. Ol 2023 jyly satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin turǵyn úıde turdy. «Mundaı turǵyn úıdiń artyqshylyǵy – qarajatty únemdep, páter alýǵa qarjy jınaýǵa múmkindik beretindiginde. «Almaty jastarynyń» jyldyq 5% ǵana mólsherlemesi men úshin óte tıimdi sheshim boldy. Sóıtip, 47 sharshy metrlik páterdi tańdap, jańa jyldy óz shańyraǵymda qarsy aldym», deıdi Almaty turǵyny.
Naryqtaǵy ózgerister men jastardyń qajettilikterin eskere otyryp, baǵdarlama únemi ózgerip otyrady. Bıyl osy turǵyn úı baǵdarlamasyn qarjylandyrýǵa qala bıýdjetinen qosymsha 1,4 mlrd teńge bólinedi. Sonymen birge bıyl baǵdarlamanyń sharttary jańartylyp, qaryzdyń eń joǵary somasy 18 mln teńgeden 20 mln teńgege deıin ulǵaıtyldy. Baǵdarlamany qamtý jumys isteıtin jastardyń 1050 jalǵa alýshysyn qosa alǵanda, keminde 2550 adamdy quraıdy. Sonymen qatar jumys isteıtin jastar qataryndaǵy qatysýshylarǵa Almatyda nemese Almaty oblysynda jeke turǵyn úı satyp alý múmkindigi berildi.
Jýyrda ótinimderdi qabyldaý qorytyndysyn shyǵarǵan qalanyń kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytý basqarmasynyń málimetinshe, barlyǵy 6626 ótinim berildi. О́tinimderdiń eń kóp sany (2191) bilim salasynyń ókilderinen tústi. Odan keıin densaýlyq saqtaý (1381), jumys isteıtin jastar (881), JOO, ǴZI (635), kommýnaldyq qyzmetter (428), mádenıet (360), quqyq qorǵaý organdary (343), áleýmettik (245), sport (86), jýrnalıstıka (76) salalary tur.
Bıyl baǵdarlama aıasynda turǵyn úı satyp alýǵa keminde 2550 zaem berý josparlanyp otyr. Onyń ishinde 1050 zaem «Jumys isteıtin jastar» baǵdarlamasynyń jalǵa alýshylaryna arnalǵan. Sondaı-aq birqatar baǵytta kvotalar anyqtaldy: bilim – keminde 350 zaem; densaýlyq saqtaý keminde 350 zaem. Respýblıkalyq kásiporyndar men uıymdardyń qyzmetkerleri jalpy kólemniń 5%-ynan, quqyq qorǵaý organdary 5%-ynan aspaıdy. Berilgen ótinimderdi qaraý qorytyndysymen 3412 qatysýshyǵa qatysty oń sheshim shyǵaryldy. Bilim salasynda – 994; densaýlyq saqtaý salasynda – 630; jumys isteıtin jastar arasynda – 759; respýblıkalyq memlekettik uıymdardyń qyzmetkerlerinen – 249; quqyq qorǵaý organdarynan – 167; qalǵan salalardan 61 ótinim maquldandy.
«Jumys isteıtin jastar» baǵdarlamasynyń 759 jalǵa alýshysyna «Otbasy bank» AQ-ǵa joldamalar berilgen. Úsh kezeńde 1500 qatysýshy tólem qabilettiligin rastaý úshin bankke joldama alady. Olar 15 jumys kúni ishinde banktiń qyzmet kórsetý ortalyǵyna habarlasýy kerek. Tólem qabilettiligi rastalǵan jaǵdaıda qatysýshylar 45 kúntizbelik kún ishinde bastapqy nemese qaıtalama naryqtaǵy turǵyn úıdi tańdaı alady. Qosymsha rezervtik tizimge 1153 adam kiredi. Olar negizgi quramdaǵy oryndar bosatylǵan jaǵdaıda maquldaý ala alady. Sonymen qatar 3214 adamnyń ótinimi jaramady. О́ıtkeni jastardyń kóbi ótinish berýge daıyn bolmaǵan. Mysaly, jumys ornynyń baǵdarlama sharttaryna sáıkes kelmeýi, menshiginde jyljymaıtyn múliktiń bolýy, rastaıtyn qujattardyń nemese keıingi jarty jyldaǵy zeınetaqy aýdarymdarynyń bolmaýy anyqtaldy. Keıbir ótinimder anyqtamalyq pakettiń tolyq emestigine nemese málimetterdiń durys bolmaýyna baılanysty qabyldanbaǵan.
