Astanada ótken VI Kómir ónerkásibi forýmynda salany jańǵyrtýǵa qatysty naqty mysaldar keltirildi. Mysaly, «Bogatyr Kómir» kásipornynda engizilgen sıkldi-aǵyndy tehnologııa (SPT) kómir óndirýdiń tıimdiligin arttyryp otyr. 2023 jyly ónerkásiptik synaq bastalyp, 2025 jylǵa qaraı tolyq ónimdilikke shyǵý kózdelgen.
Bıyl 5 aıda kompanııa 18,4 mln tonna kómir óndirip, onyń 39,8%-yn dál osy jańa tehnologııamen qazǵan. Aldaǵy jyldary Ekibastuz GRES-2 jańǵyrtylyp, Semeı, Kókshetaý, О́skemende jańa jylý elektr stansalary salynady. Bul jobalar energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin mańyzdy ári kómirge degen ishki suranysty arttyrady. Sonymen qatar óndirý qýaty jylyna 58 mln tonnaǵa deıin ulǵaımaq.
Forýmnyń basty jańalyǵy – kómirdi hımııalyq qaıta óńdeý baǵytyna nazar aýdarylýy. Bul salada 400-den astam ónim túrin alýǵa bolady (metanol, ammıak, karbamıd, sıntez-gaz). Qazir elimizde kómir hımııasynyń úlesi – nebári 3%, biraq sarapshylar bul kórsetkishti 25 mlrd dollarlyq naryqqa jetkizýge bolatynyn aıtady.
Indýstrııa mınıstrligi kómir ónerkásibi basqarmasynyń basshysy Janat Igisinov 2023 jyly kómir hımııasyn damytý jónindegi Jol kartasy bekitilgenin málimdedi.
– 2026–2035 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik baǵdarlama, Ulttyq Jol kartasy men «Kómir hımııasyn keshendi damytý týraly» zań jobasyn ázirleý usynyldy. Sondaı-aq kómir men kómir quramdy shıkizatty keshendi óńdeýdi Úkimet janyndaǵy Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııanyń strategııalyq ǵylymı baǵyttar tizimine engizý bastamasy kóterildi. Paıdaly qazbalardy keshendi ári utymdy ıgerý, memleket saıasaty men halyqaralyq yntymaqtastyqtyń úılesimi elimizdiń kómir áleýetin tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi, – dedi Igisinov.
Qytaıdyń «CHN Energy» korporasııasy Astanada keńse ashyp, 4 mlrd dollarlyq ınvestısııamen kómir-hımııalyq keshen salýǵa múddeli eken. Otandyq «Naz Dan Group» pen «Alfa Plast» kompanııalary da kómir hımııasyna bet buryp otyr. Qazir elimiz kómirdi ishki naryqpen qatar shetelge de eksporttaıdy. Negizgi baǵyttar – Eýropa, Qytaı, Baltyq elderi. Eksportty shekteýge qatysty usynystar aıtylǵanymen, sarapshylar bul tıimsiz deıdi. Sebebi syrtqy naryqqa kóbine usaq fraksııaly kómir, ıaǵnı hımııalyq óńdeýge jaramdy ónim jiberiledi.
Salanyń taǵy bir kúrdeli áleýmettik máselesi – maman tapshylyǵy. Jastar arasynda shahta jumysynyń bedeli tómen. Forýmda jas mamandarǵa grant, turǵyn úı, mansaptyq ósý múmkindikterin berý, oqý ortalyqtaryn shahta janynan ashý usynyldy. Taǵy bir ózekti másele – regress-shahterler quqyǵy. Buryn shahtada jumys istep, zeınet jasyna jetken azamattar emdelýge áleýmettik tólem ala almaıdy. Kásipodaq ókilderi bul azamattarǵa ómir boıǵy ótemaqy tóleý týraly zańdyq negizdi qaıta qaraýdy usyndy.
Forýmda sóz sóılegen Taý-ken óndirýshi jáne taý-ken metallýrgııalyq kásiporyndardyń respýblıkalyq qaýymdastyǵy zańdy tulǵalar birlestiginiń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostoves elimizdiń kómir qory mol ekenin jáne onyń edáýir bóligi jer betine jaqyn jatqanyn atap ótti.
– Eksport ishki naryqta kómir tapshylyǵyn týdyrmaıdy. Sebebi Qazaqstandaǵy kómir óndirisi ishki suranystan asyp túsedi. Ásirese, shań kómir shetelge shyǵarylady jáne ol farmasevtıka men hımııa ónerkásibinde óńdeledi, – dedi ol.
Radostoves kómirdi tasymaldaýǵa arnalǵan tarıfterdiń turaqtylyǵy mańyzdy ekenin de aıtty. Kásiporyndar jyldyq kelisimshart jasasady jáne temirjol tarıfteri jylyna bir ret qana qaıta qaralǵanyn qalaıdy. Budan bólek, kómirge qatysty dúrbeleń týǵyzbas úshin uzaqmerzimdi satyp alý josparlaryn qalyptastyrý usynyldy.
– Qazaqstanda energetıkalyq kómir baǵasyn memlekettik retteý orynsyz. Bul álemdik tájirıbede sırek kezdesedi. Retteý tapshylyqqa jáne ınvestısııalyq jobalardyń toqtaýyna alyp kelýi múmkin, – dedi.
Májilis depýtaty Asylbek Nuralın kómirshilerdi tolǵandyratyn eńbek, qaýipsizdik jáne jalaqy máselelerine toqtaldy. Qazir eńbek zańnamasyn jetildirý boıynsha 59 usynystyń 35-i memlekettik organdar tarapynan qoldaý tapqan.
