Avtonaryq pen nesıeniń arasalmaǵy

Investısııa aıtarlyqtaı ósti

Byltyr elimizde jalpy quny 1,9 trln teńge bolatyn 147 431 kólik óndirildi. Bul 2023 jylmen salystyrǵanda 1,6%-ǵa az. О́ndiris kólemi sál tómendegenimen, avtoóner­kásip áli de mashına jasaý sektory­nyń basty tiregi bolyp otyr. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, byltyr avtoónerkásip mashına jasaý salasynyń 41%-yn qamtyǵan. Basty jetistik – ınvestısııa kóleminiń aıtarlyqtaı ósýi. Avtoóndiriske 189,8 mlrd teńge quıylǵan. Bul 2023 jylmen salystyrǵanda 5 ese, 5 jyl burynǵy kórsetkishten 20 ese kóp. Qarjynyń negizgi bóligi Almaty men Qostanaıdaǵy zaýyt­­tardy keńeıtýge, jańa jab­dyq ornatýǵa jáne kom­ponenttik óndiristi jolǵa qoıý­ǵa baǵyttaldy. Sonymen qatar Saran qalasynda shına zaýyty iske qosylyp, ońtústiktegi ın­dýs­­trııalyq aımaqta qosal­qy bólshekter shyǵaratyn kásip­oryndar jumys isteı bastady.

– Qarqyndy damyp jatqan jańa baǵyt – komponentter óndirisi. Maıda torapty ádis­pen jasalatyn avtomobıl ne­ǵur­­lym kóp bolsa, sala kompo­nent shyǵarýshylar úshin soǵur­lym tartymdy bolady. Avto­óner­kásiptiń maqsaty – sol kó­lem­di ulǵaıtyp, shaǵyn jáne orta bıznesti tartý. Iri kom­panııa­lardyń tóńiregine konveıerge ǵana emes, ekinshi naryqqa da komponent usyna alatyn shaǵyn jáne orta kásip ókilderin sho­ǵyr­landyrý qajet. 2025 jyly asa iri ınvestısııalyq jobalar júzege asady dep kútip otyrmyz, – deıdi Qazaqstan avtokólik odaǵynyń (QAO) prezıdenti Anar Maqasheva.

Satylǵan úsh kóliktiń ekeýi – otandyq...

QAO dereginshe, bıylǵy qań­tar-sáýirde elde 47 myńnan astam tehnıka óndirilgen. О́ndiris­tiń negizgi bóligin jeńil kólik quraıdy: 43 myń. Qalǵany – júk kóligi, avtobýs, tirkeme jáne arnaıy tehnıkalar. Anar Maqa­shevanyń aıtýynsha, elimizde satylǵan ár úsh kóliktiń ekeýi – otan­dyq ónim. Biraq bul jerde «otan­dyq» uǵymynyń naqty neni bil­diretini óz aldyna úlken suraq.

– 2025 jyldyń alǵashqy tórt aıynda eldegi avtoóndiris kásiporyndarynyń óndiristik kólemi ótken jyldyń deńgeıinde saqtalyp tur. Bul kórsetkishter salanyń turaqty ári boljam­dy jumysyn bildiredi. Tehno­logııalyq úderisterge tereń úńilý­ge den qoıý da mańyzdy trend­ke aınaldy, elde jasalatyn av­tokomponent úlesi basym bo­lyp keledi. Munyń barlyǵy óńir­lerde joǵary ónimdi jańa jumys oryndaryn ashýǵa, ındýstrııalyq ınfraqurylymdy damytýǵa jáne eldiń ónerkásiptik áleýetin nyǵaıtýǵa yqpal etedi, – deıdi.

Qaı markaǵa suranys joǵary?

Jeńil kólik óndirisi burynǵy­d­aı, basym baǵyt bolyp qaldy. Byltyr elimizde 133 978 jeńil kólik qurastyrylǵan. Bul – barlyq óndiristiń 91%-y. Sonymen qatar 7 705 júk kóligi, 2 942 avtobýs, 2 141 tirkeme jáne 665 arnaıy tehnıka jasalǵan. Júk kólikteri men avtobýstar óndirisi birshama qysqarǵan. О́ndiristik kólem boıynsha kósh basynda – Qostanaıdaǵy «Allur» zaýy­ty. Munda 90 515 tehnıka quras­ty­ryldy. Bul ótken jylmen salys­tyrǵanda 0,3%-ǵa ǵana joǵary.

Almatydaǵy «Hyundai Trans Kazakhstan» 45 410 jeńil kólik óndirgenimen, onyń kórsetkishi 7,1%-ǵa tómendegen. Al Semeıdegi «SemAZ» zaýytynda kerisinshe, ósim baıqalady – 4 271 birlik tehnıka (+12,8%). «QazTehna» (Saran) 1 576 tehnıka shyǵarsa, «KamAZ Injınırıng» (Kókshetaý) – 1 524 júk kóligin qurastyrǵan. «Hyun­dai Trans Almaty» – 796, «Daewoo Bus Kazakhstan» – 537, «Ýralskagroremmash» 105 teh­nıka óndirdi. Basqa kásip­oryndardyń jıyntyq kórsetkishi – 2 697.

Naryqqa shyqqan kólikterdiń markalary boıynsha «Hyundai» (45 364) kósh bastap tur. Odan keıin «Chevrolet» (39 349), «Kia» (24 111), «Jac» (13 682), «Jetour» (11 305) ornalasqan. Modelder arasynda eń tanymaldary – «Chevrolet Cobalt» (33 843), «Hyundai Tucson» (21 881), «Kia Sportage» (9 192), «Hyundai Elantra» (8 022), «Jetour X70» (5 259).

Jalpy, kórsetkishter jaman emes. Biraq munyń basym bóligi – sheteldik brendterdiń jer­­­gi­­lik­ti jınaǵy ekenin eskersek, tolyq­qandy otandyq óndi­ris týra­ly aıtýǵa áli erte. Ázir­ge biz she­tel­dik modelderdi quras­tyryp, olar­dy ishki naryqqa jet­kizip otyr­myz.

Bankter básekeni kúsheıtti

2025 jyldyń I toqsanynda avtonesıege suranys 13%-ǵa ósip, bankterge 1,4 mln ótinish túsken. Ortasha suralǵan soma – 7,9 mln teńge. Sarapshylar muny bankter men avtosalondardyń birlesken jarnamalyq aksııa­symen jáne ekinshi naryqqa arnalǵan avtonesıemen baılanystyrady. Qazir 4%-dyq mem­­le­kettik baǵdarlama aıasyn­­da nesıe beretin 4 bank bar. Biraq kommersııalyq naryqta avto­­nesıe­leýdi 9 bank belsendi júr­gizip jatyr. Mysaly, «Bank SentrKredıt» bastapqy jarnamen 7 jylǵa 45 mln teńgege deıin beredi, mólsherleme – 21,6–23%. «Eýrazııalyq bank», «ForteBank», «Freedom Bank», «Bereke Bank», «Altyn Bank» – bári nesıeleý naryǵy úshin kúresip jatyr.

Báseke bir jaǵynan, halyqqa tıimdi. Ekinshi jaǵynan, shamadan tys nesıe júktemesi ekono­­­mı­ka­lyq qaýipke aınalýy múmkin. Ult­­­­tyq bank dereginshe, qazirgi kezde tutynýshylyq nesıe­­­­ler­­diń úlesi 21,1 trln teńgege jetken. Onyń ishinde ıpoteka 6,7 trln teńge, al avtonesıe men basqa tuty­ný­shylyq kredıtter ósip barady.

Qytaı kólikteriniń naryqqa kelýimen otandyq dılerler men bankter de túrli jeńildikter jasaýǵa májbúr boldy. Qazir al­­­ǵash­qy jarnasyz, 10–20% alǵashqy jarnamen, 4%, 2%, tipti 0,1% jyldyq mólsherlememen kólik usynyp jatyr. Aksııalar óte jıi uıymdastyrylady. Qujat rásimdeý, jetkizý shyǵyndary da qaltany qaǵa qoımaıdy. Bul árıne, jalpy avtonaryqtaǵy baǵa­­nyń tómendeýine áser etti.