Qarjylyq, óndiristik kórsetkish turaqty
Astanada ótken baspasóz brıfınginde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory 2024 jyldyń aralyq qorytyndylaryn jarııa etti. Qor basshysy Nurlan Jaqypovtyń aıtýynsha, «Samuryq-Qazynanyń» negizgi qarjylyq ári óndiristik kórsetkishteri turaqty. 2021–2024 jyldar aralyǵynda tabys orta eseppen 12%-ǵa, EBITDA kórsetkishi 7%-ǵa, al taza paıdasy 13%-ǵa artqan.
– 2021 jyldan beri aktıvterdiń ortasha jyldyq ósimi 11%-dy qurap, 2024 jyldyń sońynda 41 trln teńgege jetti. Bul nátıjeler strategııalyq basqarýdyń tıimdiligin, qatań qarjylyq tártipti ári ınvestısııalyq jobalardyń birizdi júzege asyrylyp jatqanyn kórsetedi. Álemdik naryqtaǵy turaqsyzdyq pen munaı baǵasynyń tómendeýi jaǵdaıynda mundaı kórsetkishter – strategııalyq basqarý tıimdiliginiń dáleli. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha qor tobynyń taza paıdasy 2,4 trln teńgege jetip, 2023 jylǵy kórsetkishten 39%-ǵa joǵary boldy. Sonymen qatar aktıvterdiń ortasha jyldyq ósimi 11%-dy qurap, jalpy aktıvter kólemi 41 trln teńgege deıin ósti, – deıdi N.Jaqypov.
Memleketke baǵyttalǵan tólemder kólemi de artyp otyr. «Samuryq-Qazyna» memleket qazynasyna tikeleı salyq túrinde jyl saıyn shamamen 2 trln teńge aýdarady. Budan bólek, qosymsha 1,355 trln teńge kóleminde qarajat bergen. Onyń 737 mlrd teńgesi dıvıdend retinde respýblıkalyq bıýdjetke, 568 mlrd teńgesi áleýmettik jobalardy qarjylandyrýǵa, 50 mlrd teńgesi «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna túsken. Osylaısha, 2024 jyly qordyń jalpy tólemderi respýblıkalyq bıýdjet kirisiniń 17%-yn qurady. Bul kórsetkish portfeldik kompanııalardan túsken dıvıdendterden 6 ese artyq.
Synǵa syndarly kózben qaraıdy
Qordyń satyp alý júıesine qatysty jıi aıtylatyn syndarǵa da jaýap berildi. Nurlan Jaqypovtyń aıtýynsha, «bir kózden satyp alýlar» (BKS) degen túsinik jıi burmalanyp keledi.
– 2024 jyly jalpy satyp alýlar kólemi 3,6 trln teńge bolǵan. Dese de onyń ishinde holdıng ishindegi satyp alýlar 56% bolǵan. Tótenshe jaǵdaılar men tabıǵı monopolııalardan alynatyn ónimder 32%-dy quraǵan. Sonda shynaıy BKS kólemi – nebári 255 mlrd teńge. Ol jalpy satyp alýlar kóleminiń 7%-yn ǵana quraıdy. Mysaly, munaı-gaz salasynda barlaý, tasymaldaý, saqtaý syndy operasııalar qordyń óz ishindegi kompanııalar arqyly júrgiziledi, bul – qaýipsizdik pen tehnologııalyq úılesimdilik úshin mańyzdy. Al qor júzege asyryp jatqan ınvestısııalyq jobalar el ekonomıkasynyń túrli salasyn qamtıdy, – deıdi ol.
Baıqap qarasaq, 2023 jyldan beri jalpy quny 2,2 trln teńge bolatyn 25 iri joba iske qosylypty. Olardyń qatarynda Atyraý men Mańǵystaý oblystaryndaǵy sý tapshylyǵyn sheshýge baǵyttalǵan Astrahan-Mańǵyshlaq sý qubyry men Kendirlidegi sý tushytý zaýyty bar eken. Caspi Bitum zaýytynyń qýatyn 1,5 ese arttyrý, gazben qamtý júıesin keńeıtý ári «Beıneý-Jańaózen» gaz qubyrynyń ekinshi jelisin salý da bar. Budan bólek, Almatydaǵy JEO-2 men JEO-3 stansalaryn gazǵa kóshirýge qajetti ınfraqurylym iske qosyldy. Eldiń tranzıttik áleýetin arttyrý maqsatynda Aqtaý portynda konteınerlik hab, Almatyda logıstıkalyq keshen, al Qytaıdyń Sıan qalasynda kólik-logıstıkalyq termınal paıdalanýǵa berildi. Energetıka sektorynda da iri jobalar júzege asty. «Bogatyr» kómir razrezinde jylyna 40 mln tonnaǵa deıin kómir óndirýge múmkindik beretin jańa tehnologııa engizildi, al Ekibastuz 1-MAES stansasynyń 1-blogi qalpyna keltirilip, stansa tolyq qýatpen jumys isteı bastady.
Qordyń ishki jalpy ónimdegi úlesi – 7,5%
Qordyń ishki jalpy ónimdegi úlesine qatysty da naqty túsinikteme berildi. Nurlan Jaqypovtyń aıtýynsha, qor ekonomıkada «ústemdik» etedi degen qate túsinik qalyptasqan. Ony ol joqqa shyǵardy.
– Ishki jalpy ónimge tabysymyzdyń barlyǵy qosylmaıdy, tek ekonomıkaǵa naqty ózimiz qosatyn úles, ıaǵnı, qosylǵan qun ǵana esepteledi. 2024 jyly qordyń jıyntyq tabysy 16,4 trln teńge boldy. Biraq bul somadan biz jetkizýshilerge taýarlar, jumystar men qyzmetter úshin aqy tóleımiz, demek olardyń somasy jalpy ónimge kirmeıdi. Naqty esepteýlerge súıensek, byltyr «Samuryq-Qazyna» jasaǵan taza qosylǵan qun 10 trln teńge. Bul eldiń ishki jalpy óniminiń 7,5%-yna teń. Salystyrý úshin, shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesine qarap kóreıik. Ol – 38%. Alaıda qordyń memleketke jasaıtyn tólemderi bıýdjet kirisiniń 17%-yn alady. Demek ekonomıkadaǵy mańyzyn kórsetkenimen, naryqty monopolııalap alǵanyn bildirmeıdi. Kerisinshe, iri ınfraqurylymdyq jobalar arqyly qor shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna serpin berip otyr, – deıdi Qor basshysy.
Otandyq taýar óndirýshilermen jumys ta belsendi júrgizilip keledi. 2024 jyly qor tobynyń kompanııalary 1,1 trln teńgeden astam somaǵa otandyq óndirýshilermen kelisimshart jasasty. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 7 ese kóp. Al bıyl kórsetkishti taǵy 25%-ǵa arttyrý josparlanǵan. Qoldanystaǵy satyp alý erejeleri otandyq óndirýshilerge sózsiz basymdyq berýdi qamtamasyz etedi. Memlekettik jáne retteletin satyp alýlarǵa qatysty 16-dan astam biregeı shara engizilgen.
Jekeshelendirý baǵytynda da mańyzdy nátıje bar. Keıingi eki jylda KEGOC kompanııasynyń SPO-sy men Air Astana kompanııasynyń IPO-sy sátti ótti. Budan bólek, Qazaq Air jáne Tele2 brendin usynatyn «Mobaıl Telekom-Servıs» kompanııasy strategııalyq ınvestorlarǵa satyldy. Sharalar tek memleket úlesin azaıtyp qoımaı, naryqtaǵy básekelestikti arttyrýǵa ári korporatıvtik basqarýdyń ashyqtyǵyn kúsheıtýge jol ashty.
700 myń otandasymyzǵa kómek kórsetti
Qordyń áleýmettik jaýapkershilik baǵytyndaǵy jumysy da kúsheıe tústi. Byltyr jalpy somasy 36,6 mlrd teńgege 41 áleýmettik joba júzege asyrylǵan. Onyń ishinde 22 mlrd teńge sý tasqynynan zardap shekken óńirlerdegi apat saldaryn joıýǵa baǵyttaldy. Eldiń ár aımaǵynda 45 ońaltý ortalyǵy, 14 sport kesheni, mektepterde 15 ınklıýzııa kabıneti ashyldy. Sondaı-aq jumysshy mamandyqtary jylyna oraı «Samruk Umiti» jáne «Tálimger» jobalary iske qosylǵan. Atap aıtqanda, joba 2025 jyly oqýyn aıaqtaıtyn 100 jetim bala men balalar úıiniń túlekterin jumyspen qamtýǵa baǵyttalǵan. Al «Samruk Umiti» kásibı baǵdarlaý baǵdarlamasy Pavlodar men Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy balalar úıinen 8–9 synyptardaǵy 100 oqýshyny qamtıdy.
Jalpy alǵanda, «Samuryq-Qazyna» qory keıingi jyldary ashyqtyqty arttyrý, halyqqa esep berý jáne ekonomıkanyń naqty sektoryna serpin berý baǵytynda júıeli ári nátıjeli jumys júrgizip keledi. Qordyń qarjylyq jáne óndiristik kórsetkishteri turaqty ósip, memleket tabysyna úles qosyp otyr. Sonymen qatar ınfraqurylymdyq jobalar arqyly óńirlik teńgerimdi qamtamasyz etý jáne áleýmettik qoldaý baǵdarlamalaryn keńeıtý arqyly eldiń ál-aýqatyna naqty úles qosýdy jalǵastyryp keledi.
Osy oraıda biz de kókeıdegi suraǵymyzdy qoıdyq. Ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy damytýǵa qansha qarajat bólinetinin ári qarajat qalaı úlestiriletinin bilgimiz keldi. «Samuryq-Qazyna» qorynyń Damý jáne jekeshelendirý jónindegi basqarýshy dırektory Saltanat Sátjan bylaı jaýap berdi:
«2020 jyldyń sońynda ǵylymı ázirlemelerdi naqty óndiriske engizý maqsatynda arnaıy júıe qurylǵan. Atap aıtqanda, jer qoınaýyn paıdalanýshylar «Qazatomónerkásip», «QazaqGaz», «QazMunaıGaz», «Taý-Ken Samuryq» jáne basqa da portfeldik kompanııalar ózderiniń óndiristik shyǵyndarynyń 1%-yn «Samǵaý» mekemesine aýdaryp otyrýǵa tıis. Bul qarajat ǵylymı jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalady. Qazir «Samǵaý» qorynda 9,2 mlrd teńge kólemindegi qarajat esebinen 31 joba maquldandy. Jobalar qalaı maquldanady degenge kelsek, sheshimdi «Samuryq-Qazyna» qory janyndaǵy ǵylymı-tehnıkalyq keńes qabyldaıdy. Keńes quramyna Energetıka mınıstrligi, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi, salalyq sarapshylar men basqa da quzyrly organ ókilderi kiredi. Osylaısha, ǵylymı jobalar muqııat saralanyp, naqty salalyq qajettilikke sáıkes iriktelip, júıeli túrde júzege asyrylady», – dedi ol.
Inklıýzııa men ınvestısııa – basty baǵyt
«Samuryq-Qazyna» qorynyń kompanııalary tobynda búginde 250 myńnan astam adam jumys isteıdi. Olardyń 190 myńǵa jýyǵy óndiris salasynda eńbek etedi. Korporatıvtik basqarý, áleýmettik-eńbek qatynastary jáne eńbekti qorǵaý jónindegi basqarýshy dırektory Ǵıbrat Aýǵanovtyń aıtýynsha, óndiristik qaýipsizdik pen qyzmetkerlerdiń densaýlyǵyna basa nazar aýdarylady.
– Keıingi jeti jylda qolǵa alynǵan júıeli sharalardyń arqasynda óndiristegi jazataıym oqıǵalar sany 165-ten 94 jaǵdaıǵa deıin, ıaǵnı 43%-ǵa azaıǵan. Al byltyr jaraqattaný deńgeıi ótken jylmen salystyrǵanda 22%-ǵa tómendedi. Qor korporatıvtik basqarýdyń úzdik halyqaralyq standarttaryn ustanady. 2024 jyly korporatıvtik basqarý kodeksine mańyzdy ózgerister engizildi. Olar dırektorlar keńesiniń táýelsizdigin kúsheıtýge, basqarý prosesiniń ashyqtyǵyn arttyrýǵa jáne qabyldanatyn sheshimderdiń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan, – deıdi dırektor.
Rasynda, adam kapıtaly mańyzdy. Qor qyzmetkerlerdi irikteý men bos jumys oryndaryn usyný úderisin «QSamruk» biryńǵaı sıfrlyq platformasy arqyly júzege asyrady. Platformada qazir 270 myńnan astam jumys izdeýshi men 500-den astam jumys berýshi tirkelgen. Aı saıyn shamamen 2 myń jańa vakansııa jarııalanady.
«Inklıýzıvti orta qalyptastyrý da qordyń basty nazarynda. Basqarma tóraǵasynyń tapsyrmasymen kompanııalarda jumys isteıtin múgedektigi bar adamdar sany 3 myńǵa jetti. Jalaqyny ósirý isinde dıfferensıaldy ádis qoldanylyp keledi. О́tken jyly óndiriste eńbek etetin 221 myńnan astam adamnyń eńbekaqysy 2%-dan 40%-ǵa deıin ósti. Qazir qor kompanııalarynda 8 myńdaı áıel jumys isteıdi. Áıelderdiń joǵary basshylyqtaǵy úlesi – 17%. Kórsetkishti 2030 jylǵa deıin 30%-ǵa jetkizý kózdelip otyr. Eńbek qatynastaryn retteý – taǵy bir mańyzdy baǵyt. Aqsaqaldar keńesi men kelisim komıssııalarynyń júıeli jumysynyń arqasynda 2023 jyly 154 ujymdyq narazylyqtyń aldyn aldyq», – dedi Ǵıbrat Aýǵanov.
