Birneshe faktor negizinde baǵalaý júrgizildi
Memleket elimizdegi tuńǵysh AES-ti salý máselesin uzaq talqylady. Buǵan halyqaralyq sarapshylar da tartyldy. Ashyq ári básekege qabiletti dıalog nátıjesinde reaktorlyq tehnologııalardyń jetekshi álemdik óndirýshilerimen kelissóz júrgizilip, óndiristik nysandaryna saparlar uıymdastyryldy. Atqarylǵan jumys nátıjesinde áleýetti jetkizýshilerdiń tizimine «Rosatom», «China National Nuclear Corporation», «Électricité de France» jáne «Korea Hydro & Nuclear Power» kompanııasy endi.
Tizimge kirgen kompanııalar elde AES salýǵa tehnıkalyq jáne kommersııalyq usynystan turatyn materıaldardyń keshendi paketin usyndy. Onda kelesi qurylystyń boljamdy quny, jobany iske asyrý merzimi, qarjylandyrý modeli, jabdyqtar men qurylys jumystaryn jergiliktendirý tásilderi, kadr daıarlaý men ǵylymı-bilim berý áleýetin damytý boıynsha usynys, ıadrolyq otyn sıklindegi yqpaldastyq múmkindikteri, áleýmettik mindettemeler máselesi qamtyldy. Atom energııasy jónindegi agenttik, «Qazaqstandyq atom elektr stansııalary» JShS men fransýzdyq «Assystem» ınjenerlik kompanııasy birlesip ázirlegen ádisteme negizinde usynylǵan reaktorlyq tehnologııalar men basqa da usynystarǵa keshendi baǵalaý júrgizildi. Baǵalaý AES qaýipsizdigi, tehnologııalyq jáne qarjylyq aspektiler, halyqaralyq tájirıbe, kadr daıarlyǵy, jergiliktendirý deńgeıi men ózge de kórsetkishter negizinde iske asty.
Mańyzdy sheshimderdi Qazaqstan qabyldaıdy
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, konsorsıýmde Qytaı, Fransııa jáne Ońtústik Koreıa korporasııalary da bolady. «Rosatom» konsorsıýmnyń jetekshisi bolyp, negizgi tehnıkalyq jáne qarjylyq jumysty uıymdastyrady. Qalǵan úsheýi (Qytaı, Fransııa, Koreıa) qurylystyń belgili bir bóligine qatysyp, tehnologııamen qamtamasyz etedi. Joba aıasyndaǵy barlyq mańyzdy sheshimdi elimiz ózi qabyldaıdy ári baqylaıdy.
«Atom energııasy jónindegi agenttik «Qazaqstandyq atom elektr stansııalary» JShS-men birlesip, «Assystem» fransııalyq ınjınırıngtik kompanııasynyń qatysýymen reaktorlyq tehnologııalarǵa jáne áleýetti vendorlardyń basqa da usynystaryna oraı ortaq sheshimdi jarııalady. Halyqaralyq konsorsıýmnyń kóshbasshysy dep tanylǵan «Rosatom» – álemdegi ıadrolyq tehnologııalardyń atasy bolyp sanalady. Onyń óte damyǵan ári tájirıbeli «atom mektebi» bar. Álemdegi alǵashqy atom elektr stansasy 1954 jyly Obnınskide jumysyn bastady. Aıta ketý kerek, álemdegi alǵashqy ShN-350 shapshań neıtrondy ónerkásiptik reaktory reseılik tehnologııalar boıynsha salynǵan jáne bizdiń Aqtaýda, Kaspıı teńiziniń jaǵasynda jumys istegen», deıdi «Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń» bas dırektory, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Erlan Batyrbekov.
Onyń aıtýynsha, elimiz úshin qarastyrylǵan barlyq reaktorlyq tehnologııa tutastaı alǵanda qaýipsizdik talaptaryna sáıkes keledi. 9 baldyq maksımal jobalyq jer silkinisine tótep bere alady jáne aktıv pen passıv qaýipsizdik júıeleri bar, aýyr apattardy basqarý jónindegi sheshimder men sharalardy qamtıdy. Sondaı-aq qos qorǵanysh qabyǵy bar.
«Reseı men Qytaıdyń halyqaralyq konsorsıýmdarǵa qatysý tájirıbesi mol. О́ıtkeni olar ártúrli óndirýshiniń jabdyqtaryn bir jobada tıimdi úılestire alady», deıdi maman.
Atom energııasy jónindegi agenttik tóraǵasy Almasadam Sátqalıevtiń aıtýynsha, salynatyn AES-tiń menshik ıesi, operatory, ýran shıkizatyn óndirýshisi jáne barlyq tehnologııalyq úderisterdiń ıesi Qazaqstannyń ózi bolady.
«Konkýrs arqyly irikteýdiń basty talaptarynyń biri – stansanyń otandyq mamandar kúshimen táýelsiz ári tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etý ekenin atap ótkim keledi. Atom tehnologııasy boıynsha Reseıge táýeldilik táýekeli óte tómen, is júzinde joq. Muny tolyq jaýapkershilikpen aıta alamyn. Bul sharttar kelisimshartta naqty bekitilgen», dedi A.Sátqalıev.
Qytaı tehnologııasyna qyzyǵýshylyq joǵary
Aıtýynsha, AES salýǵa usynys bildirgen qatysýshylardyń ózine tán biregeı tehnologııalary bar. Degenmen Qytaı men Reseı usynǵan jobalar obektıvti túrde eń myqty bolyp tanyldy.
«Qytaı Halyq Respýblıkasymen atom salasyndaǵy yntymaqtastyq jóninde jeke bas kelisimge qol qoıý josparlanyp otyr. Biz Qazaqstanda taǵy bir atom elektr stansasyn salý úshin qytaı tehnologııalaryn paıdalanǵymyz keledi. Jalpy, álemde tolyq atom sıklin óz kúshimen júzege asyra alatyn elder kóp emes. Qytaı – mundaı múmkindikke ıe, barlyq qajetti tehnologııasy men ındýstrııalyq, óndiristik bazasy bar memleket. Sondyqtan bizdiń kelesi basty basymdyǵymyz – Qytaımen yntymaqtastyq», dedi A.Sátqalıev.
Agenttik basshysy qytaılyq tarappen tıisti kelissózder júrgiziletinin málimdedi.
«Bizde joǵary deńgeıde ýaǵdalastyqtar bar. Qytaı tájirıbesin qabyldaýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrmyz, olardyń qurylysty jyldam ári sapaly júzege asyra alatynyn jaqsy túsinemiz. Qazir osy baǵytta jumys bastap kettik. Agenttik retinde bizge tıimdi konsorsıýmdar qurý mindeti de júktelip otyr», dedi spıker.
