Aýyl ákimderi ne úshin jazalandy?

Antıkor qyzmetiniń pármeni boıynsha óńirlik ekologııa de­par­tamentiniń mamandary Tereńkól aýdanyna baryp, qoqys oryndaryn jospardan tys teksergen. Nátıjesinde, ondaǵy barlyq 12 aýyldyq okrýgte (Áýlıeaǵash, Baı­qonys, Beregovoı, Jańabet, Jańa­qu­rylys, Ivanovka, Kalınovka, Oktıabrsk, Peschan, Tereńkól, Tomarly, Altaı) qaldyqtardy saqtaýda zań buzý­shylyq bar ekeni anyqtalǵan. Tekseris qory­tyn­dysynda aýyldyq okrýg­ter­diń ákimderine 15 aılyq esep­­tik kór­setkish mólsherinde aıyppul salynǵan.

Antıkor qyzmeti aýdandardyń bıýd­jeti shekteýli, oblysta jańa qoqys polıgondaryn júzege asy­rý ázirshe múmkin emes eke­nin múlde nazarǵa almaǵany tań­ǵaldyrady. Paradoks jaǵdaı eki arada aýyl ákimderin negizsiz ja­za­laýǵa soqtyryp otyr. Mun­daı aıyppul buǵan deıin Aqto­ǵaı, Sharbaqty, Pavlodar aýdan­darynyń ákimderine de salynypty.

Máseleni keńirek túsindirip óteıik. Ertis-Baıan óńirinde qazirgi ýaqytta zamanǵa saı jab­dyqtalyp, ekologııalyq qu­jattaryn alǵan nebári 3 qo­qys polıgony ǵana bar. Olar Pavlodar, Ekibastuz, Aqsý qa­lalarynda ornalasqan. О́ki­nishke qaraı, elimizdiń Eko­logııalyq kodeksinde kór­setilgen erejelerge saı keletin qoqys oryndaryn qurý ózge eldi mekenderde qarjylyq turǵydan múmkin emes. Zamanǵa saı qoqys alańdaryn salý, jabdyqtaý óte qymbat turady. Eger Kodekske baǵynyp, barlyq polıgondardy rettep shyǵamyz desek, oblysqa 300 mlrd teńgeden astam qarajat qajet bolady. Ony aýdandar turmaq, oblystyń bıýdjeti kó­termeıdi.

Bul másele qazirgi ýaqytta aýyldyq jerlerdegi qoqys tógý oryndarynyń jaǵdaıyn qı­yn­datyp otyr. Iаǵnı zań bar, biraq ony oryndaıtyn qarjylyq resýrs joq.

– О́ńirde aýdan-aýyldardaǵy qoqys polıgondarynyń orna­lasqan jeri ǵana tirkelgen. Zań júzinde olarda ekologııalyq ruqsat qujattary, qorshaý, tarazy, qoqysty suryptaıtyn oryn, arnaıy kólikter, t.b. bolýy kerek. Alaıda ondaı múmkindik aýdandardyń qolynan kelmeıdi. Aýyl halqy ruqsat etilmegen polıgondarǵa qoqys tastaýǵa májbúr bolyp otyr. Sebebi ja­ńadan salynǵan qoqys oryndary joq. Qoldanystaǵy zańnama bo­ıynsha aýyldyq polıgondardy ázirge zańdy dep sanaýǵa bolmaıdy, – deıdi oblystyń memlekettik ekologııalyq ınspektory Rýslan Temirbolatov.

Qoqys alańdaryn uıym­dastyrý eldi mekenderdiń qo­lynan kelmeıtindikten, adam sany kóp turatyn Baıanaýyl, Maıqaıyń, Tereńkól, Ertis aýyl­darynda polıgondar salýǵa Eko­logııa mınıstrligine ótinim be­rilgen. Biraq mınıstrlikten jaýap joq. Jobany iske asyrý merzimi – jeti aı.

– Tórt aýylǵa qatysty qo­qys oryn­darynyń joba-sme­talyq qujattamasyn ázirlep, memlekettik saraptamadan ótkiz­­­dik. Árqaısysyn iske asyrýǵa 1 mlrd teńge kerek. Oblysta 316 qoqys polıgony Ekologııa kodeksiniń talaptaryna saı emes. Olardyń barlyǵyn rettep shyǵý óte kóp qarajatty qajet etedi. Sondyqtan aýyldarǵa belgili bir jeńil­dikter jasalýy kerek. Ári barlyq ózgeris Mınıstrlik tara­pynan ortalyqtandyrylǵan júıede uıymdastyrylýǵa tıis, – deıdi Pavlodar oblysynyń jer qoınaýyn paıdalaný, qor­shaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń bas mamany Sandýǵash Nurǵajınova.

Oblys ekologteri zańsyz qo­qys úıindilerin anyqtaý, tártip buzý­shylardyń áreketine jol bermeý, ruqsat etilmegen qoqys úıindilerin joıý jumystary úzbeı júrgizilip kele jatqanyn málim etti.

Pavlodar oblysy