Árıne, mundaı qyzý qurylys megapolıs damýynyń bir kórinisi ispetti seziledi. Degenmen taıaqtyń taǵy bir ushy bar, ol – qalada qurylys salý isiniń alǵa shyǵyp, bos keńistiktiń tym tarylyp ketkendigi. 2024 jyldyń qarashasynda qalalyq máslıhat 2030 jylǵa deıingi turǵyn úıdi renovasııalaý baǵdarlamasyn bekitti. Buǵan deıin de birneshe ret osyndaı joba bastalǵan. Bul jolǵy renovasııa burynǵy renovasııalardan erekshelene me?
Bir paradoksty aıtpaı ketýge bolmaıdy, ol – úlken sharshy metrli páterleri bar jańa úılerdiń bos turǵany. Demek turǵyn úı naryǵyndaǵy suranys pen usynys sáıkes kelmeıdi degen sóz. Jańa úıler eski aýdandardy qarqyndy túrde yǵystyryp jatyr, alaıda baspana adamdarǵa qoljetimsiz kúıinde qalyp otyr. Eń birinshi kezekte qalanyń damýy tek kópqabatty qurylysqa baılanysty jáne táýeldi emes ekenin túsiný kerek. Qoǵamdyq kólikti damytý, turǵyndardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, azamattarǵa jaılylyq syılaý, olardyń áleýmettik máselesin sheshý, qala qurylysyn turǵyndarǵa oraılastyra jobalaý basty basymdyq bolýy kerek qoı. Al tyǵyz qurylys qala tynysyn taryltyp, turǵyndardyń jaılylyǵyna keri áser etedi.
Renovasııalaý baǵdarlamasynyń basty qaǵıdasy – barlyq qurylys menshik ıeleriniń kelisimimen ǵana súriledi. Bul – demokratııalyq tásil, biraq tájirıbe kórsetkendeı, dál osy jerde qurylys jıi toqtap qalady. 2012–2015 jáne 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamalar menshik ıeleriniń kelispeýshiligi, olardyń shekten tys úmiti saldarynan sátsiz aıaqtaldy. Kvartaldyq qurylys turǵyndarmen kelise otyryp, qala qurylysy normalaryn saqtap, saraptama qorytyndysy men qurylysqa ruqsat alý arqyly júrgizilýi kerek. Sonymen qatar qurylys tyǵyzdyǵyn, mektepter men balabaqsha, emhana, jol men ınjenerlik jelilerdiń bar-joǵyn eskerý qajet. Bos jerdiń bári qurylys alańy bola bermeıdi. Qalaǵa qoǵamdyq keńistik, saıabaq jáne erkin tynys alý aımaqtary da qajet.
Almatyda úshinshi ret bastalǵan renovasııa baǵdarlamasy aıasynda 2030 jylǵa deıin 676 eski úı súriledi dep josparlanǵan. Negizgi qaǵıda – kvartaldyq qurylys jáne barlyq menshik ıeleriniń kelisimimen ǵana kóshirý. Alaıda 2012–2015 jáne 2021–2025 jyldardaǵy burynǵy renovasııa áreketteri josparlanǵan aýqymǵa jete almady. Eń bastysy, bul nátıje bermeıtin taǵy bir eksperımentke aınalmasa bolǵany. Burynǵy jeke sektorlarda da kópqabatty úıler qarqyndy boı kóterip jatyr. Sonyń biri – burynǵy jemis-konservi zaýyty aýdany. Qazir munda bos jer joq. Tek qurylys alańdary, munaraly krandar men tyǵyz qurylysty turǵyn úıler samsap tur.
Iá, zamanaýı turǵyn úı keshenderinde jerasty parkıngter qarastyrylǵan. Biraq birinshiden, olardyń sany páter sanyna sáıkes kelmeıdi, ekinshiden, baǵasy turǵyndardyń kópshiligi úshin qoljetimsiz. Sondyqtan kólikter eki-úsh qatarǵa tizilip, trotýarlar men joldardy jaýyp tastaıdy. Almatynyń seısmıkalyq qaýpi men tar kóshelerin eskersek, bul – tek qolaısyzdyq emes, qaýipsizdik máselesi. Tótenshe jaǵdaı bolǵanda arnaıy tehnıka óte almaýy múmkin.
Almatyda «bos jer bar ma – qurylys salý kerek» degen beıresmı ereje bar sııaqty. Tyǵyz salynǵan aýdandar adamdy sharshatyp, mazasyzdyq týdyrady, tipti ashýlandyrady. «Árbir metr tabys ákelýge tıis» degen qaǵıda qalalyq mánsizdikke uryndyrǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Saldarynan, qala bar, tirshilik joq.
