Mádenıet

Talasbek Ásemqulov bir pikirinde osy taqyrypty qaýzaıdy. Iаǵnı jahandyq mádenıet degen túsiniktiń joqtyǵyna, tek ulttar men ulttyq mádenıet qana baryna toqtalady. Ár ult – óz mádenıetiniń kúzetshisi. Máselen, ıran mýzykasy men poezııasynan ejelgi Hafızdik hám Rýmılik saryndar baıqalady. Olar ártúrli forma túrin aýys­tyrsa da, parsylyq rýhtan alys qonbaıdy.

Qadyr Myrza Áli bir suhbatynda ult aqyndarynyń azdyǵyn aıtyp búı deıdi. «Abaı – ulttyń aqyny. Al ulttyń aqyny sol óziniń ultyna ǵana tán bolady da, basqa ultqa qansha tyqpalasań da sińbeıdi. Dúnıe júzinde uly aqyndar kóp, al ult aqyndary sanaýly ǵana. Máselen, orystarda da uly aqyndar kóp. Nekrasovyń da, Lermontovyń da, Maıakovskııiń de, Svetae­vań da – bári uly aqyndar. Al ult aqyndary az. Úsh-tórt aqynnan basqasyn aıta almaımyn. Pýshkın, Esenın, Tvardovskıı. Boldy. Mine, osylarda orystyń rýhy bar. Al qal­ǵandarynda, joǵaryda aıtqandaı, Shyǵystyń aqyndary sııaqty, ıaǵnı olar – eýropalyq aqyn­dar». Rasynda, Pýshkın jyr­lary orys oılaý júıesi­niń biregeı kórsetkishin­deı. Appolon Grıgorev: «Pýshkın – bizdiń barymyz», degende orystyń janyn, muń-zaryn aıshyqta­ǵan aqynyn adaqtasa kerek. ­Bul daýsyz. Máselen, Pýshkın­­­niń orys folklorynyń ­áýe­zine tunǵan ertegileri, orys ­syryna qanyqqan poemalary pikirimizge aıǵaq.

Al Esenınniń chastýshkalarmen úndes oınaqy jyrlary ishki el tanymynyń qazanynan qaınap shyqqan. Chastýshkany bizdiń qazaqy qara óleń dep alsaq, ol eldiń ary, ıba-ádebinen, obal men saýabynan jaralǵan. Qaıbir orys oqyrmandary «Esenınnen soń poezııa bizdi tastap ketti» degen sóz aıtady. Nege? Qazirgi jańbyrdan sońǵy sańyraýqulaqtaı qaýlaǵan Reseı jastary Esenınge emes, Maıakovskııge elikteıdi. Sondyqtan da el rýhynan góri Eýropalyq sazǵa, formalyq «baılyqqa» tartyp ketti. Onan qalsa Maıakovskıı shekpeninen shyqqan Brodskııdiń mektebi birshama jastardyń mysyn jutyp aldy.

Ulttyq mádenıet – bi­regeı mádenıet. Biz áý basta Ivan Býnınge Nobeldi ne úshin bergenine jiti nazar aýdarýymyz qajet-aq edi...