– Ult bolyp uıysý, memleket bolyp irgemizdi nyǵaıtýdyń alǵysharty otbasy yntymaǵynan bastaý alatyny zańdylyq. Eldiktiń nyshany sanalar otbasy qundylyǵyn jas urpaq sanasyna sińirýde neni qaperden shyǵarmaǵan jón?
– Jastar ǵylymı zertteý ortalyǵynyń málimetinshe, otbasy – jastar úshin eń mańyzdy qundylyq. Áleýmettanýlyq zertteýge qatysyp, saýalnamaǵa jaýap qatqan jastardyń 80,1%-y otbasyn ózderiniń basty qundylyǵy dep belgilegen. Qýanarlyǵy, bul kórsetkish 2017 jyldan beri saqtalyp otyr. Demek otbasyn qurýdy, ata-ana atanýdy zor jaýapkershilik ekenin tereńdeı túısinetinderdiń shoǵyry qalyńdap keledi. Dese de neke qarym-qatynasy, ustanym, sheshim qabyldaý túsinigi de ózgerip barady. 2014 jylǵa deıingi shańyraq qurý jasy men 2024 jylǵy jaǵdaıdy salystyrǵanda nekege turý jasy artyp, erlerdiń nekege turý jasy 0,8-ge ulǵaıǵan. Bul syrt kózge sonshalyqty kóp kórinbegenimen, dınamıkalyq ólshemmen alǵanda aıtarlyqtaı alshaqtyq sanalady. Áıelder sanatynda da dınamıka bar, bosaǵa attap, kelin ataný jasy da 0,6-ǵa ulǵaıǵan. Sonymen qatar áıelderdiń qursaq kóterip, ómirge náreste ákelý jasy da artty. Jastardyń neke qııýǵa, ata-ana bolýǵa salmaqty qarap, jaýapkershilikpen qabyldaýyn jetistik dep baǵamdaý qajet. Keıingi jyldary ajyrasý deńgeıiniń tómendegendigi de qýantady.
– Jastardyń otbasyn quryp, shańyraq kóterý jaýapkershiligin josparmen, daıyndyqpen júzege asyrýy óziniń tıimdiligin kórsete me?
– Álemdik zertteýlerdiń túıini, basqa da saýalnamalardyń qorytyndysy aıǵaqtaǵandaı, ajyrasýǵa ákelip soǵatyn birden-bir sebep – áleýmettik-ekonomıkalyq másele. Jas otbasylardyń shańyraq kótergende jeke baspanasynyń bolmaýy, basqa da áleýmettik túıtkilder erli-zaıypty jas otbasynyń ekige jarylýyna ákelip soǵady. Ilgeride biz halyq arasynda memleket eń aldymen qaı sharýany sheshýi kerek degen saýal joldaǵanda, respondentterdiń basym kópshiligi birinshi kezekte turǵyn úı túıtkili sheshilse degen pikir aıtty. Ekinshi turaqty jumys oryndary kóptep ashylyp, «eki qolǵa bir kúrek tabylsa» dedi.
– Urpaq sabaqtastyǵy, ata-ana men balalarynyń arasyndaǵy qarym-qatynas, jaqyndyq alshaqtap bara jatqan joq pa? О́ıtkeni balany búginde smartfon «tárbıeleıtini» belgili.
– Ata-ana men balanyń qarym-qatynasy, ózara baılanysy jaıynda aıtylǵanda jumysbasty azamattardyń máselesi kúrdelirek. Sebebi uzaqty kún jumysta júredi, úıge kelgennen keıin de balasymen shúıirkelesýge ýaqyty bola qoımaıdy. Balańyz úshin aldymen nege alańdaısyz degen saýalnama júrgizgende, kózimizdiń jetkeni: ata-analardyń basym bóligi balalarynyń vırtýaldy oıyndarǵa baılanýyna, smartfondy jıi kórýine qatysty alańdaıdy. Jumys isteıtin ata-analar kóbinese úıde balany jalǵyz qaldyrǵanda uıaly telefonnyń serik bolýy, vırtýaldy álemge táýeldiligi tárbıege keri áserin de tıgizetinin aıtty.
– Qoǵamda vandalızm, qaraqshylyq, tonaý faktileri de ushyrasyp jatady. Memleket uǵymy otbasynan bastalatynyn biz jetkilikti túsindirip júrmiz be?
– Naryq qoǵamynyń talabynan da shyǵar, ata-ana balasyn eń aldymen tabys tabýǵa úıretedi. Adamgershilik qasıetter, obal-saýap, aınalańa qurmet degen túsinik keıinge ysyryla beredi. Menińshe, balaǵa ata-ana neni úıretip, kórsetedi, qoǵam aldyna shyqqanda bala sony qaıtalaıdy. Jasyratyny joq, kóbinese otansúıgishtik, elge, jerge degen qurmetti mektepte úıretýi kerek degen qasań túsinik qalyptasqan. Memlekettiń múlki – seniń de jaýapkershiligińdegi dúnıe degendi úıde ata-ana da balasyna túsindirýi kerek.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
