Sýret: report.az
Eki kún buryn Iran AQSh-tyń Irak pen Qatardaǵy áýe bazalaryn atqylady. Sol sátten bastap-aq munaı baǵasy tómendep ketti. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, naryq Iran soqqysynyń rámizdik mánge ıe ekenin (áskerı de, adamı da shyǵyn ákelmedi) sezip qoıdy. Iаǵnı Iran tarapynan endi úlken qaterdiń týyndaýy ekitalaı ekenin ańǵardy deıdi. Qazir «Brent» markaly munaı baǵasy 69,8 dollardyń aınalasynda tur. Iran soqqysynan keıin AQSh prezıdenti Donald Tramp «Izraıl men Iran atysty tolyq toqtatýǵa kelisti» dep málimdeme jasady. Árıne, mundaı málimdeme naryq táýekelin tómendetip, baǵany burynǵydan da quldyrata túspek.
Osydan biraz kún buryn Ormýz buǵazyn jaýyp tastaımyz degen Iran tarapynyń endi ondaı qadamǵa barmaıtyny túsinikti. Tipti eskalasııa qyzyp turǵan kezdiń ózinde olar buǵazdy jaba almas edi deıdi sarapshylar. AQSh Memlekettik hatshysy Marko Rýbıo Ormýz buǵazyn jaýyp tastaýdyń «soraqy qatelik» bolaryn aıtyp, «bul bizge qaraǵanda ózge elderdiń ekonomıkasyna aýyr soqqy bolady» dep málimdegen edi. «Bloomberg» málimetinshe, buǵaz arqyly ótetin munaıdyń úshten biri Qytaıǵa tıesili. Qazir qytaılyq tankerler men júzip bara jatqan alyp kemelerde 70 mln barrelge jýyq Iran munaıy bar. Munsha munaıdy Qytaı eki aı boıy tutynady. «Kpler» analıtıkteriniń aıtýynsha, tap qazir sýda turǵan Iran munaıynyń jalpy kólemi 120 mln barrelge taıaıdy.
Ekonomıst Rýslan Sultanovtyń sózinshe, eskalasııa kúsheıgen jaǵdaıda damýshy naryqtardyń valıýtasyna qysym artady.
«Investorlar birden dollarlyq aktıvterge aýysyp, ımporttaýshylar qymbat tóleýge májbúr bolady. AQSh-taǵy joǵary kiristilik damýshy naryqtardyń baǵaly qaǵazdarynyń tartymdylyǵyn tómendetedi. Investorlar paıdasyn bekitip, teńgemen nomınasııalanǵan memlekettik oblıgasııalardan shyǵyp ketýi múmkin. Bul teńgege degen suranysty azaıtyp, bıýdjettiń qaryzǵa qyzmet kórsetý shyǵyndaryn ósiredi», deıdi ekonomıst.
Ekonomıst Almas Chýkın «Digital Business»-ke bergen suhbatynda jaǵdaıdy bylaı túsindiredi.
«Bul shıelenis birinshi kezekte munaıǵa ekinshi kezekte búkil táýekeldi aktıvterge áser etedi. Bul bizge onsha áser etpeıdi. Iаǵnı altyn jáne AQSh-tyń barlyq oblıgasııalary joǵary, aksııalary tómenge ketedi. Bul ózi qandaı da bir soǵys bastalǵan kezde bolatyn qubylys. Biraq Iranǵa qatysty jaǵdaı sál basqasha. Iran – iri eksporttaýshy el. Eger Izraıl olardyń negizgi eksporttyq portyna soqqy jasasa, bul uzaq merzimge eleýli áser etedi. Saýd Arabııasy belgili bir kólemde óndiristi arttyra alar, biraq Irandy tolyqtaı birden almastyrý olarǵa ońaıǵa soqpaıdy», deıdi.
Sarapshy Irannyń Ormýz buǵazyn túgeldeı jaýyp tastaıtynyna senbeıdi.
«Amerıkalyqtar «ondaıdy oılaryńa da almańdar» dep eskertti. Degenmen Iran buǵazdy zeńbirektermen atqylap, jaýyp tastaı alady. Ondaı jaǵdaıda birde-bir tanker óte almaıdy. Tehnıkalyq turǵyda Iran muny isteı alady, biraq is júzinde bul áreketke barmaıdy», deıdi ol.
