Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
Memleket basshysy Eýrazııalyq ekonomıkalyq forýmnyń plenarlyq sessııasynda sóz sóıledi. Dástúrli jıynnyń bıylǵy taqyryby – «Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa strategııasy: qorytyndy men perspektıva».
Prezıdent forým ıntegrasııalyq birlestik qyzmetiniń ózekti máseleleri jóninde mazmundy dıalog órbitetin mańyzdy alańǵa aınalǵanyna nazar aýdardy.
– Damýdyń jańa kezeńine qadam basar aldynda atalǵan odaq Eýrazııadaǵy eń iri birlestikterdiń biri retinde óziniń laıyqty ornyn ıelenip otyr. Uıymǵa múshe elderdiń jalpy ekonomıkalyq áleýeti – 2,6 trln dollar. О́tken jyly ózara saýda aınalymy 98 mlrd dollarǵa jetti. Bul 2015 jylǵy kórsetkishten shamamen eki ese joǵary. Al elderimizdiń jıyntyq IJО́-niń ósimi ekinshi jyl qatarynan álemdegi ortasha kórsetkishten asyp tústi. Búginde birlestiktiń halyqaralyq bedeli artyp, jahandyq ekonomıka júıesindegi mańyzdy sýbektige aınalyp keledi. Bizdiń oıymyzsha, EAEO-nyń odan ári damýy teń quqylyq, ortaq ıgilik jáne pragmatızm qaǵıdattaryna arqa súıep, elderimizdiń ekonomıkalyq múddesin nyǵaıtýǵa qyzmet etýi kerek. Integrasııa kóp jaǵdaıda biz qalaǵan nátıjege jetkizbeıdi, bul úshin ózara ymyraǵa kelip, birlese jumys isteý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev moderatordyń EAEO elderiniń ózara saýda-sattyq úderisindegi sıfrlyq tehnologııalardyń perspektıvasy týraly saýalyna jaýap berdi.
– Zamanaýı syn-qaterler ekonomıkany órkendetýde jańa tásilderge júginýdi talap etedi. Bul rette sıfrlyq tehnologııalar mańyzdy ról atqarady. Jalpy, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt – bizdiń memlekettik saıasatymyzdyń basym baǵyttarynyń biri. Elektrondy kommersııa, sıfrlyq qujat aınalymy, avtomattandyrylǵan basqarý júıesi jáne logıstıka EAEO elderi ekonomıkasynyń ajyramas bóligine aınaldy. Olar shyǵyndy azaıtyp, taýarlar qozǵalysyn jedeldetýge jáne bıznestiń ortaq naryqqa shyǵýyn jeńildetýge múmkindik berdi. Jappaı sıfrlandyrý álemniń tez ózgerýine, tehnologııalyq turǵydan ilgerileýine túrtki bolyp otyr. Biz – osy kezeńniń kýágerimiz. Atalǵan úderiste eń erekshe nazar aýdaratyny – jasandy ıntellekt. Bul tehnologııa ónimdilikti arttyryp qana qoımaı, ekonomıkanyń jumys isteý qalybyn, tipti memleket pen qoǵamdy túbegeıli ózgertip jatyr. Qazirdiń ózinde JI kommýnıkasııa, kólik, energetıka, óndiris, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý sekildi salalarǵa dendep endi. Árıne, jasandy ıntellektini engizýdiń teris áseri de bar. Mysaly, stýdentter ChatGPT-di paıdalanady. Tipti keıbir saıasatkerler baıandamalaryn jazý úshin ChatGPT-diń kómegine júginetin kórinedi. Biraq munyń bári jasandy ıntellektiniń, jalpy sıfrlandyrýdyń janama áseri dep oılaımyn. Boljamǵa sáıkes, 2030 jylǵa qaraı sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt álemdik ishki jalpy ónimge 15 trln-nan asa tabys ákeledi, 300 mln-ǵa tarta jumys ornyn almastyryp, múldem jańa mamandyqtardyń paıda bolýyna yqpal etedi, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, dúnıe júzinde jasandy ıntellekt salasyndaǵy básekelestik kúsheıip keledi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ǵalamdyq úderis kóshinen kesh qalmaýy kerek.
– Endi ǵana qalyptasyp kele jatqan sıfrlyq álem tártibindegi rólimizdi kúsheıtýge oraıly sát týdy. Muny der kezinde paıdalaný mańyzdy. Árıne, kez kelgen tehnologııalyq revolıýsııa sııaqty jasandy ıntellektiniń de qateri joq emes. Tehnologııaǵa qoljetimdilik teńsizdigi, dástúrli jumys oryndarynyń qysqarýy, sıfrlyq derbestiktiń shektelýi, jahandyq sıfrlyq monopolııaǵa táýeldilik sekildi qaýipter bar. Iаǵnı damýy joǵary deńgeıdegi elderdiń úrkerdeı toby osy úderiste kósh bastap, álemniń basqa bóligi sońynda qalýy múmkin. Meniń oıymsha, EAEO bul úderistiń aldyńǵy shebinde bolýǵa tıis, tym bolmasa artta qalyp qoımaýymyz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń kelesi jylǵy Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńeske tóraǵalyǵy aıasynda jıyndardyń birin jasandy ıntellektiniń damýyna arnaýdy usyndy.
Sonymen qatar Prezıdent strategııalyq mańyzdy saladaǵy áleýetti nyǵaıtý úshin elimizde atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy.
– Biz ulttyq sıfrlyq ınfraqurylymdy dáıekti túrde damytyp kelemiz. Taıaýda esepteý qýaty joǵary sýperkompıýterdi iske qosady. Onyń resýrsyn ǵylymı zertteýlerge, modeldeýge, úlken derekter qoryn óńdeýge jáne ınjenerlik turǵydan kúrdeli mindetterdi sheshýge paıdalanamyz. Qazaqstanda Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńes quryldy. Salalyq zań qabyldaý josparlanyp otyr. Bul qadamdardyń barlyǵy elimizde jasandy ıntellektini qoldanýdyń berik ınstıtýttyq negizin qalyptastyrýdy kózdeıdi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanda akademııalyq ekojúıe qalyptastyryp, jańa býyn mamandaryn daıarlaý maqsatynda halyqaralyq ýnıversıtettermen jáne ǵylymı ortalyqtarmen seriktestikke aıryqsha mán beriletinin jetkizdi. Bul rette Prezıdent elimizde Máskeý ınjenerlik-fızıkalyq ınstıtýtynyń fılıalyn ashýǵa qoldaý kórsetkeni úshin Reseı basshylyǵyna rızashylyǵyn bildirdi.
– Bıyl Astanada Alem.AI halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy ashylady. Budan bólek, biz jańa turpatty CryptoCity eksperımentaldyq aımaǵyn qurýǵa kiristik. Bul krıptovalıýta salasyndaǵy álemdik sarapshylar bas qosatyn ortalyqqa aınalmaq. Pılottyq jobada biz sıfrlyq aktıvterdi keńinen qoldanýǵa baılanysty quqyqtyq jáne tehnologııalyq sheshimderdi synaqtan ótkizemiz. Jalpy, Qazaqstan yntymaqtastyqqa ashyq. EAEO-ǵa múshe elderdi ınnovasııalyq klasterlerdi, tehnoparkter men startap-ınkýbatorlardy birlese iske qosýǵa shaqyramyz. Ondaǵy ǵylymı izdenister men tehnologııalar keıin tabysty kommersııalyq jobaǵa aınalýy múmkin, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń pikirinshe, ozyq sıfrlyq tehnologııalar ózara saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵymyzǵa tyń serpin bere alady.
– Bul baǵytta bizdiń múmkindigimiz zor. Qajetti strategııalyq qujattar qabyldanǵan, tájirıbe jetkilikti ári ortaq mindetti júzege asyrý joldary belgili. Eń bastysy, bizge ózara kelisip, pragmatıkalyq turǵydan jedel áreket etken jón. Memleketterimiz júıeli ári batyl saıasat júrgizip, Eýrazııa keńistiginde kúsh-jiger biriktirse, jasandy ıntellektini ekonomıkamyzdyń jahandyq básekelestiktegi turaqty ósim kózine aınaldyrýǵa bolady. Biz ekonomıkalyq ıntegrasııany odan ári damytýǵa nıettimiz. Tıimdi, ashyq ári órkendegen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý jolynda josparly túrde birge jumys isteýge ázirmiz, – dedi Memleket basshysy.
