Barlyq aýyl aýyzsýmen qamtylady

Úkimet 230 jobaǵa 160 mlrd teńge bóldi

Qazir eldegi 10 óńir 100% taza sý qoldanady, qalǵan aımaqtarda júıeli jumys jalǵasyp jatyr. 2025 jyldyń sońyna deıin 150 aýyl­da sý tartý ınfraqurylymy jańartylyp, myńdaǵan turǵyn taza sýǵa qol jetkizbek.

– Halyqty sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý – asa mańyzdy áleý­mettik mindetterdiń biri. Bul máse­le – Memleket basshysynyń tike­leı baqylaýynda. Qajetti qara­jat res­pýblıkalyq bıýdjette kózdelgen. Sonymen qatar zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi elge qaıtarý jónindegi Prezıdent tapsyrmasy aıasynda sýmen jabdyqtaýǵa qatysty 230-ǵa tarta jobany iske asyrý úshin Arnaýly memlekettik qordan qosymsha 160 mlrd teńgeden astam qarjy bólindi. Turǵyndardyń ómir sapasy taza aýyzsýǵa tikeleı táýeldi, – dedi Premer-mınıstr.

Sondaı-aq toptyq sý qubyr­laryn damytý jumystaryn el­di mekenderdi damytýdyń orta jáne uzaqmerzimdi josparlarymen tyǵyz baılanystyra otyryp júrgizý qajettigin basa aıtty. Onyń aıtýynsha, búginde jeliler daıyn bolsa da, sý kózine jetpegen aýyldar nemese kerisinshe sý kózi tartylyp qoıǵanmen, ishki jelileri joq eldi mekender kezdesedi.

– Toptyq sý qubyrlaryn damytýǵa aıryqsha nazar aýdarý kerek. Bul jumysty eldi mekenderdi damytý josparlarymen úılestire otyryp júrgizý qajet. Keı jaǵdaılarda aýyl ishindegi jeliler daıyn bolǵanmen, sý kózine qol jetkizý múmkin emes. Sondyqtan Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligine jyl sońyna deıin toptyq sý qubyrlaryn salý jáne jańǵyrtý jobalaryn tolyq aıaqtaýdy tapsyramyz. Qarjy mınıstrligimen birlesip, 2026 jyly bul qubyrlardy birtutas keshen retinde jergilikti ákimdikterdiń balansyna berý tetigin ázirleý qajet. Osyǵan baılanysty Ulttyq ekonomıka mınıstrligine múddeli organdarmen birge tıisti zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý de júkteldi, – dedi O.Bektenov.

30 myńnan astam shaǵymǵa da sheshim tabylady

Otyrysta Premer-mınıstr sýmen jabdyqtaý jobalarynyń kesteden keshigip jatqanyna nazar aýdardy. Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta bul sala boıyn­sha memlekettik organdarǵa 30 myń­ǵa jýyq azamattyq shaǵym kelip túsken. O.Bektenovtiń aıtýynsha, bul jaǵdaı túbegeıli sharalar qabyldaýdy qajet etedi.

Atap aıtqanda, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi men Aqmola oblysy ákimdigine elorda mańyndaǵy aýyldardy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etý boıynsha jedel áreket etý tapsyryldy. Sonymen qatar «Samuryq-Qazyna» qory men Mańǵystaý oblysy ákimdigine 15 shildege deıin Kendirli tushytý zaýytyn iske qosyp, Jańaózenge sý jetkizýdi qamtamasyz etý júkteldi.

Jezqazǵan qalasyndaǵy sý tazartý qurylysyn qaıta jańǵyrtý jobasyn qosymsha qarjylandyrý máselesin Qarjy, О́nerkásip jáne qurylys mınıstrlikteri men Ulytaý oblysy ákimdigi 1 tamyzǵa deıin sheshýge tıis.

 – Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin damytýmen qatar, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jáne sý resýrstaryn basqarýdy sıfrlandyrý jumys­taryn jandandyrý qajet. Sý­men jabdyqtaý jelileriniń tozý deń­geıin odan ári tómendetý kerek. Eskirgen kommýnaldyq ınfr­a­qu­rylymdy barynsha jańǵyr­typ, jańalaryn salýǵa mańyz be­rilýge tıis. Bul másele qabyl­dan­ǵan «Energetıkalyq jáne kommý­naldyq sektorlardy jańǵyrtý» ulttyq jobasyn iske asyrý aıasynda sheshimin tabady, – dedi O.Bektenov.

Otyrys barysynda Premer-mınıstr Memleket basshysy­nyń halyqty sapaly aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasynyń oryndalý barysyna jeke toqtaldy. Ol óńir ákimderine jyl sońyna deıin barlyq qoldanystaǵy jobany aıaqtap, iske qosýdy júktedi.

– О́ńir ákimdikteri jyl sońyna deıin aýyzsýmen qamtý boıynsha qoldanystaǵy barlyq jobany iske qosýdy qamtamasyz etsin. Buǵan óńirlerdiń birinshi basshylary tikeleı jaýap beredi. Qarjy mınıstrligi bekitilgen qarajatty jergilikti atqarýshy organdarǵa jedel tártippen aýdarýy qajet, – dedi Úkimet basshysy.

Bıylǵy bıýdjetten iri qalalarǵa ne buıyrdy?

О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev Úkimet otyrysynda elimizdiń 10 óńirinde aýyzsý tartý jumystary tolyq aıaqtalǵanyn málimdedi. Bul tizimge Almaty, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qyzylorda, Mańǵystaý, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan, Jetisý jáne Ulytaý oblystary kiredi. Ásirese, Mańǵystaý oblysynyń aýyldarynda sý tapshylyǵy joıylyp, qajetti ınfraqurylym iske qosylǵan.

– Qala turǵyndaryna arnalǵan aýyzsý jelileri búginde 99,3% deńgeıinde qamtylǵan. Eldegi 90 qalanyń 73-inde taza sý júıesi tolyǵymen tartylyp, qalypty ju­mys istep tur. Astana, Almaty, Shymkent, Qaraǵandy jáne Semeı qalalaryn qosqanda qal­ǵan 17 qalada jumystar osy jyl­dyń sońyna deıin aıaqtalýǵa tıis. Aýyl­dyq jerlerde turatyn halyq­tyń 97,5%-y orta­lyq­tandy­rylǵan nemese arnaıy modýlder arqyly aýyzsýǵa qol jetkizgen. Respýb­lı­kada 6 148 aýyldyń ishinde 4 420 eldi meken ortalyq jelilerge qo­syl­ǵan. Taǵy 999 aýylda keshendi blok-modýlder jumys istep tur. Al 469 aýylda (shamamen 164,7 myń adam) sý tartý jumystary jergilikti jáne respýblıkalyq bıýdjet esebinen jalǵasyp jatyr, – deıdi E.Naǵaspaev.

Qalalar men aýyldarda sýmen jabdyqtaý júıesin salýǵa ári jańǵyrtýǵa bıyl respýblıkalyq bıýdjet pen Arnaýly qordan 188 mlrd teńge bólindi. Bul qarajat 445 jobaǵa baǵyttalǵan. Baǵdarlama sheńberinde qurylys-montajdaý jumystary júrgizilip, sý qubyry jelilerin rekonstrýksııalaý jáne keńeıtý qolǵa alyndy.

Iri qalalarda sý tazartý qury­lystary jóndelip jatyr, keıbi­rinde bul jumys tolyq aıaqtal­ǵan. Jalpy uzyndyǵy 8,5 myń shaqy­rymnan asatyn qoldanystaǵy sý je­lileri jańartylyp, keńeı­tildi. Sonymen qatar birqatar iri qalada sý tazartý nysandarynyń qury­lysy men jańǵyrtýy arqy­ly aýyzsýdyń sapasy men jetispeý­shiligi máseleleri sheshimin tapty. Máselen, Astana qalasynda quny 118 mlrd teńge bolatyn sý sorǵy-fıltr stansasy salyndy, magıstraldyq sý qubyry qaıta jańartyldy. Atyraýda 17 mlrd teńge kóleminde súzgi stansasy qaıta jańartyldy. Qostanaı men Kókshetaý qalalarynda sý tazartý qurylystaryn jańǵyrtý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.

Jalpy, «Kommýnaldyq jáne energetıka sektorlaryn jańǵyr­tý» ulttyq jobasy aıasynda 45 qalada káriz tazartý qurylǵylary jańartylyp, 2,8 shaqyrym sý burý jáne 5 myń shaqyrym sý qubyry jelisin jańartý kózdelip otyr.

Infraqurylym jańǵyrsa, aýyzsý arman bolmaıdy

2029 jylǵa deıin sý qubyry men sý burý jelileriniń tozýyn tómendetýdi Úkimet strategııalyq mindet qyldy. Ulttyq joba aıasynda bul baǵytta aýqymdy jańǵyrtý jumystary josparlanǵan. Atap aıtqanda, sý qubyry jelileriniń tozý deńgeıi qazirgi 39%-dan 33%-ǵa deıin, sý burý júıeleriniń tozýy 41%-ǵa deıin tómendeýge tıis. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitovtyń aıtýynsha, bıyl 10 óńirde toptyq sýmen jabdyqtaý nysandaryn salý men rekonstrýksııalaýda 31 joba qolǵa alynǵan. Jumys­tar Aqmola, Atyraý, Almaty, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Ulytaý oblystarynda júrgizilip jatyr.

– Bul jobalar aıasynda 2,6 myń shaqyrymnan astam sý qubyry jelisin salý kózdelip otyr. Bul shamamen 1,3 mıllıon adam turatyn 468 eldi mekende sýmen jabdyqtaý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Onyń ishinde 53 aýyl, shamamen 38 myń turǵyn alǵash ret ortalyqtandyrylǵan aýyzsý júıesine qosylady. Jobalardy qarjylandyrýdyń jalpy kólemi bıyl 100,9 mlrd teńgeni qurap otyr. Onyń ishinde 38,2 mlrd teńge – Ulttyq qordan, 59,3 mlrd teńge – Arnaýly memlekettik qordan, 3,4 mlrd teńge respýblıkalyq bıýdjetten bólingen, – dedi mınıstr.

Aıtpaqshy, jyl basynan beri 250 shaqyrymǵa jýyq sý qubyry jelisi tartyldy. Jyl sońyna deıin 6 oblysta taǵy 10 jobany iske qosý josparlanyp otyr. Atalǵan jobalardy iske asyrý nátıjesinde shamamen 500 myń turǵyny bar 150 aýyldyq eldi mekenniń sýmen qamtý jaǵdaıy jaqsarady. Onyń ishinde 1 542 turǵyny bar tórt aýylǵa alǵash ret ortalyqtandyrylǵan aýyzsý júıesi qosylady.

Sýdy qalaı únemdep, qalaı esepteımiz?

Sý resýrstaryn utymdy paıdalaný – Úkimet úshin tek ekologııalyq másele emes, ekonomıkalyq jáne teh­nologııalyq reformalardyń ózegi­ne aınalyp keledi. Bul baǵytta naq­ty jumys atqarylyp jatyr. Sý re­sýrstary jáne ırrıgasııa mı­nıstri Nurjan Nurjigitovtyń aı­týynsha sý únemdeý – eń basty saıasat.

– Aýyl sharýashylyǵy salasynda sý únemdeý tehnologııalaryn engizýdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan normatıvtik-quqyqtyq baza qalyptasty. Sonymen qatar ónerkásiptik kásiporyndarda sýdy tıimdi paıdalaný boıynsha júıeli jumys júrgizilip jatyr. Bul baǵyttaǵy basty qadamdardyń biri – Memleket basshysy 2024 jylǵy 9 sáýirde qol qoıǵan jańa Sý kodeksi. Qujatta aınalymdy jáne qaı­ta­lama sý paıdalanýǵa kezeń-keze­ńi­men kóshý qarastyrylǵan. Jos­par 7 jylǵa eseptelgen: alǵash­qy 2 jyl ótpeli kezeń, qalǵan 5 jyl naqty iske asyrý ýaqyty, – dedi N.Nurjigitov.

Sý resýrstaryna uqypty qaraý mádenıetin qalyptastyrý úshin mınıstrlik aqparattyq-aǵartý sharalaryn da qolǵa alǵan. «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq aksııa­sy aıasynda 2 mıllıonǵa jýyq oqýshyny qamtyǵan «Sýdy únemde – bolashaqty saqta» taqyrybyndaǵy ashyq sabaqtar ótkizildi. Bul jumys kolledjder men joǵary oqý oryndaryn qamtı otyryp, jańa oqý jylynda jalǵasady. Sonymen qatar halyqty sý únemdeýge sha­qyratyn aqparattyq materıaldar áýejaılarda, vokzaldarda, qoǵam­dyq kólikte jáne ákimshilik ǵımarattarda ornalastyrylǵan.

Sý resýrstaryn basqarý salasynda sıfrlyq sheshimderdi engizý de basty basymdyqtardyń biri retinde belgilengen. Mınıstr N.Nurjigitovtyń aıtýynsha, 2025 jyldyń basynan bastap Eýrazııa damý bankiniń Sıfrlyq bastamalar qorynyń granty aıasynda Ulttyq sý resýrstary aqparattyq júıesin ázirleý jumystary bastaldy.

– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, uzyndyǵy 3,5 myń shaqyrymnan astam sýarý ınfraqurylymyn jańǵyrtý men sıfrlandyrý jumystary bastaldy. Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda, Almaty jáne Jetisý oblystarynda jalpy uzyndyǵy 5 myń shaqyrym bo­latyn sýarý jelilerin sıfr­lan­dyrý boıynsha jobalyq-sme­ta­lyq qujattama ázirlenip ja­tyr. 2027 jylǵa deıin sý esepteý jú­­ıe­lerin tolyq sıfrlandyrý jáne avtomattandyrylǵan gıd­ro­jap­qyshtardy engizý jos­par­lanǵan, – dep túsindirdi N.Nurjigitov.