Aýyzsýdyń álegi: О́ńirde 40 aýyl aýyzsýmen qamtylmaǵan, 129 eldi mekenge kestemen beriledi

«Ondaǵan jyldar boıy qo­maqty qarjy bólingenine qara­mastan, aýyzsý máselesi áli she­shi­min tapqan joq. Sondyqtan, О́ńirlerdi damytýdyń ulttyq jo­basy aıasynda bes jyl ishinde ha­lyqtyń 100 paıyzyn taza aýyz­sýmen qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Bul – Úkimettiń aldynda turǵan basty mindet», dedi Prezıdent.

Berilgen merzim aıaqtalýǵa ja­qyn. Joldaýda aıtylǵan mindetti oryndaý  maqsatynda Túrkistan oblysynda aýqymdy jumystar atqaryldy. Degenmen aýyzsýmen qamtý jumystarynyń sapasyna shaǵymdanýshy aýyl turǵyndary da az emes. Iаǵnı san men sapa sáı­kes kelmeı tur. Birqatar nysan­dar­dyń kelesi jylǵa ótpeli bolyp otyrǵanyn eskersek, tap­syrmanyń jyl sońyna deıin oryndalýy kúmán týdyrady. Retimen baıandasaq.

Jaýapty basqarmanyń máli­metine júginsek, jyl basyndaǵy jaǵdaı boıynsha óńirdegi 807 eldi mekenniń  767-i (7 qala, 760 aýyl) nemese 95,0%-y aýyzsýmen qamtamasyz etildi. Bıylǵa 63 ny­sannyń qurylysyna bıýdjetten 37,7 mlrd teńge bólin­gen. Sonyń ishinde, bıyl 36 nysan qurylysy aıaqtalsa, qalǵan 27-i 2026 jylǵa ótpeli. Búginde ­40 aýyl (31,4 myń adam) aýyzsýmen qamtylmaǵan. Oblys kó­leminde jalpy –129, onyń ishinde ­aýdan, qala ákimdikterine qarasty – 68, «Qazsýshar» RMK-nyń «Ońtústikaýyzsý» fılıa­ly tarapynan 61 eldi meken tur­ǵyn­daryna aýyzsý kestemen beri­ledi. Bıyl Keles aýdanynda 13 eldi meken, Saryaǵashta – 9, Or­dabasyda – 3, Otyrar men Báı­dibek aýdandarynda 2 eldi mekennen, Qazyǵurtta 1 aýyl aýyz­sý­men qamtylmaq. Jýyrda oblys ákiminiń birinshi orynbasary Zulpyhar Joldasovtyń tór­aǵa­lyǵymen ótken monıtorıng jumystarynyń nátıjesin zerde­leý boıynsha kezekti shtab oty­rysynda kemshilikterge jol ber­gen jaýapty basshylar men mer­digerlerge qatań eskertý jasal­dy. Eskertý jasaýǵa sebepter de joq emes. О́ıtkeni oblystyń bir­qatar qala men aýdandarynda aýyzsýǵa qatysty máseleler je­ter­lik. О́ńir turǵyndaryn aýyz­sýmen qamtýǵa qatysty jaýapty basqarmada basshy jıi aýysatyny da kóp jaıtty ańǵartady.

Oblystyq energetıka jáne­ turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq basqarmasy basshysynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy T.Ýsýbalıevtiń bizge bergen máli­me­tine qaraǵanda, qalalardyń qam­tylýy deńgeıi joǵary bol­ǵa­ny­men, Arys, Shardara, Leńgir, Saryaǵash qalalaryn aýyzsýmen qamtýda ózekti máseleler bar. Atap aıtqanda, Arys qalasynda 2 000 abonentke sý berip otyrǵan sý aıdaý stansasynda tazartý qon­dyrǵysy ornatylmaǵan. Aýyz­sý tundyrylyp, hlorlaý ar­qyly zalalsyzdandyry­lyp be­rilip keledi. Atalǵan stan­sa mı­nıstrlikke qarasty «Qaz­sý­shar» kásipornynyń teńgeriminde. Sonymen qatar Arys qa­lasyndaǵy «Temirjolsý» JShS-na qarasty sý tazartý stan­sasynda, tozyǵy jetken sý júıelerinde (2 200 abonent) de ózekti máseleler qalyptasqan. Shardara qalasynda sý tazartý stansasynyń tozyǵy jetken, jaz mezgilinde qoımadaǵy sý deń­geıi tómendep, sýdyń sapasy na­sharlaıdy. Máseleni sheshý maq­satynda «Tama-Tastanbek» jer asty sý kózinen toptyq sý quby­rynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Leńgir qalasynyń ashyq sý kózderi – Kókterek, Qarabastaý bulaqtary jaýyn-shashyn kezin­de laılanyp, sýdyń sapasyna qa­tysty máseleler týyndaıdy. Sony­men qatar bul sý kózderin­degi tazartqysh qondyrǵylary­nyń qýattylyǵy jetkiliksiz bolýyna oraı, tıisti deńgeıde tazartyp úlgermeıdi. Tólebı aýdany aýma­ǵyndaǵy Kóksáıek aýyldyq okrý­ginde 300 otbasy aýyzsýdy aryqtan iship otyrǵanyn aıtyp, muqtajdyqtaryn aqparat qu­ral­dary arqyly jarııa etken soń ǵana tıisti sharalar qabyldanyp, másele sheshimin tapqandaı boldy. Tasaryq, Qaratóbe aýyldyq ok­rýgterine qarasty eldi meken­derge birneshe jyl buryn júr­gi­zilgen aýyzsý júıesi tıimsiz bo­lyp shyqty. Jaýyn-shashyndy kúnderi turǵyndar qubyrdan laı sý ishedi. Sebebi aýyzsýdyń ba­syna tazartqysh qondyrǵylar or­natylmaǵan. Onyń ústine joǵarydan keletin sýdyń qy­symy da esepke alynbaǵan. Osyn­daı kemshilikter saldarynan keıbir aýyldar, kósheler orta­lyq sý qubyrynan ajyrap, bu­rynǵy júıeni qoldanýǵa máj­búr. Turǵyndar jańa jobany iske asyrýǵa bıýdjetten jum­salǵan qyrýar qarjynyń qaıy­ry bolmaǵanyn aıtady. Sa­ryaǵash qalasynda jalpy top­tas­qan sý qubyryna qosylǵan eldi mekenderdi tolyq sýmen qam­týda jaz mezgilinde sý tazartý stansasynyń qýaty jetpeıdi. Búginde R-1 kanalynda magıstraldy sý qubyrynyń qurylysy júr­gizilip jatyr.

Joǵaryda aıtylǵandaı, ­40 aýyl sý qubyrymen qam­tyl­maǵan. Sonyń ishinde, 30 eldi mekende qu­rylys jumystary júrgizilip ja­tyr. Qalǵan 10 eldi meken qol­­da­­nys­taǵy sý kózderimen (uńǵy­malar, qudyqtar) qamtyl­ǵan. Aýyz­sý salasynda qaıta-qurý, ke­ńeıtý, kúrdeli jóndeý jumys­tary­­na arnalǵan 44 jobaǵa sarap­ta­manyń oń qorytyndysy alyn­ǵan. Jalpy quny – 37 mlrd teń­geni quraıdy, atalǵan jobalar res­pýblıkalyq bıýdjettiń naq­ty­laýyna usynylǵan. Degenmen qar­jy­lan­dyrý máselesinde qıyn­dyqtar bar. 

Jetisaı aýdany Sh.Dildá­be­kov aýyldyq okrýgine qaras­ty Syrabat eldi mekeni turǵyn­darynyń aýyzsý sapasyna qatysty aryz-shaǵymy bar. Aýyl turǵyny Kamalbek Ortaevtyń aıtýynsha, 2012 jylǵa deıin aýyzsýǵa qatysty problema bolmaǵan. «Sol jyldary qazynadan 50 mln teńge qarajat bólinip, aýyzsýdyń uńǵymasy qaıta qazyldy. Osy kezde uńǵymadan ashy sý shyqty. Ol ishýge jaramsyz bolǵan soń  jabýǵa týra keldi. Aýyl sol kezden bastap kórshiles Birlik aýylynyń aýyzsý júıesine qosylǵan. Biraq bul sý da taza emes, ashy. Jalpy biz turatyn Sh.Dildábekov okrýgindegi aýyldardyń bárinde osy jaǵdaı. Ishetin sýdyń sapasy nashar. Aýyl­ǵa qoıylǵan sý tazartqysh «Omega» qondyrǵysynan shyqqan sýdyń kólemi mardymsyz. Ol sý­dy turǵyndar lıtrin 2 teńgeden satyp alady. Qazir  kóligi barlar tirshilik nárin basqa jaqtan tasyp ishedi. Syrabattaǵy 1400-ge jýyq turǵynnyń kórgen kúni osy bolyp tur. Kóligi joqtar amalsyzdan ashy sý ishedi. Jańa uńǵyma qazýǵa arnaıy jer bólingen. Bir­aq aýdandaǵy atqaminerler men merdiger uńǵymany múldem basqa jaqtan qazyp, jumystaryn durys júrgizip jatqan joq», deıdi K.Ortaev.

Degenmen Sh.Dildábekov aýyl­dyq okrýginiń ákimi Qanat Tileýov halyqqa berilip jatqan sýǵa tıisti organdar «ishýge jaramdy» degen qorytyndy bergenin aıtyp otyr. «2012 jyly aýyldaǵy aýyzsý uńǵy­masyn qaıta qazý jumystary «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda júrgizilgen. Qazylǵan jerden ashy sý shyqqan. Osydan keıin Syrabat kórshiles Birlik aýy­lynyń aýyzsý júıesine qo­sylǵan. Iаǵnı dál qazir aýyl aýyz­sý júıesimen qamtylǵan, esep­tegish quraldar ornatylǵan. Sý táýligine 24 saǵat boıy aǵyp tur. Turǵyndardyń sýdyń sapasyna kóńili tolmaıtyn shyǵar. Biraq bizde ashy sý, tátti sý degen uǵym joq. Sýdyń sapasyna SES «ishýge jaramdy» degen qorytyndy bergen. Syrabatta jańa aýyzsý uńǵymasyn qazý jumystary bastalyp ketken. Buǵan tapsyrys berýshi – aýdandyq energetıka, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi. Merdiger mekeme 300 metrdeı qazyp qoıdy. Shyqqan sý saraptamaǵa jiberilgen», deıdi aýyl ákimi.

Tirshilik nárimen qamtylý deńgeıi tómen aýdandar – Sary­aǵash (11 aýyl),  Keles (19 aýyl). Keles aýdanyna qaras­ty 83 eldi mekenniń 64-i ortalyq­tandyrylǵan aýyzsýmen tolyq qamtylǵan. Bul aýyzsýmen qam­tylý deńgeıiniń 88,4%-ǵa jet­kenin kórsetedi. 19 eldi mekende aýyzsý júıesi áli tolyq júrgizilmegen. Qazirde 14-inde qu­rylys-montajdaý jumystary júrgizilip jatyr. Jaz mezgilinde aýyzsý tutyný kóleminiń artýyna baılanysty Abaı aýylynda sý tapshylyǵy baıqalǵan. Bul máseleni ýaqytsha sheshý maq­satynda arnaıy kólikter arqyly aýyzsý tasymaldaý kes­tesi bekitilip, turǵyndarǵa júıeli túrde jetkizilip otyr. Sony­men qatar Abaı aýylyndaǵy 4 aýmaqtaǵy sý tazartatyn modýldi qurylǵylar jóndeýden ótip, to­lyqtaı iske qosylypty. Aýdan bo­ıynsha aýyzsý máselesin túbegeıli sheshýge baǵyttalǵan joba aıasynda Alpamys batyr aýyldyq okrýginde 4 ga jerge 20 000 tekshe metrlik sý qoımasyn, Birtilek aýyldyq okrýgine qarasty Kóltoǵan eldi mekeninde 1 ga aýmaqqa 600 tekshe metrlik sý qoımasyn salý josparlanǵan. Bul – 25 myńnan astam adamnyń turmys sapasyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan mańyzdy joba. «Shardarada – 3, Maqtaaral­da – 1, Ke­leste – 4, Saryaǵashta 2 aýyl­­dyń turǵyndary keshendi blok modýlderin ornatýǵa qarsy bo­lyp otyr, osyǵan baılanys­ty turǵyndardyń kelisimi alynyp, tıisti hattama túzilgen. Mınıstrlikke hattamalar tolyq usynylǵan», delingen basqar­manyń málimetinde.

Joǵaryda aıtylǵan Jetisaı aýdanyndaǵy Syrabat aýyly basqarmanyń esebi boıynsha aýyzsýmen qamtylǵan eldi mekenderdiń sanatyna kiredi. Biraq qubyrmen kelgen sýdy kóp turǵyndar ashy bolǵandyqtan tutynbaıdy. Aýdan ortalyǵyna sabylyp, tushy sý tasıdy. Iаǵnı aýyzsýmen qamtylǵandardyń eseptik sanyn kóbeıtip tur.

Túrkistan oblysy