Birinshi – eksportty ilgeriletýge qajetti quraldardy shoǵyrlandyryp, eksportty qoldaýdyń biryńǵaı terezesin qurý. Byltyr qańtarda saqtandyrý men qarjylyq qoldaý sharasynyń keń spektrin júzege asyrýǵa baǵyttalǵan «Eksporttyq nesıe agenttigi týraly» zań qabyldandy. Osy baǵytta eldiń eksporttyq nesıe agenttigi qoldaý quralynyń qataryn keńeıtti.
Sýbsıdııalaýǵa balama retinde kepildik berý, eksport aldyndaǵy jáne saýda qarjylandyrý quraldary engizildi. Syrtqy saýda baılanysyn keńeıtý maqsatynda Qazaqstan men Sıngapýr arasynda kórsetiletin qyzmet pen ınvestısııanyń erkin saýdasy týraly kelisim ratıfıkasııalandy. Buǵan qosa tolyq formatty kelisim Birikken Arab Ámirlikterimen júrgizilip jatyr.
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıevtiń aıtýynsha, ınvestor tartý ortalyǵyna aınalatyn jáne kórshi elmen shıkizattyq emes eksporttyń ósýine múmkindik beretin 5 transshekaralyq hab salynady.
«Elshilikterdiń qoldaýymen Qytaıda 2 seriktes keńseniń kórme alańdary iske qosylyp, Úrimshide saýda ókildigi ashyldy. Dýbaıda «Qazaq Trade House» saýda úıi jumysyn bastady. BAÁ, Aýǵanstan, Tájikstan, Italııa, О́zbekstan, Reseı men Qyrǵyzstandy qosa alǵanda, negizgi seriktes elderde 10 saýda-ekonomıkalyq mıssııa uıymdastyryldy», dedi mınıstr.
Ekinshi mindet – Prezıdenttiń otandyq óndirýshini qorǵaýdy retteýshi shara ázirleýge qatysty tapsyrmasy. Ishki naryqty qorǵaý men otandyq taýar óndirýshini qoldaý maqsatynda tarıftik jáne tarıftik emes retteý sharasy, sondaı-aq otandyq taýar óndirýshini qorǵaý sharasy qabyldandy. Tarıftik retteý sharasy bóliginde Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń ımporttyq kedendik baj mólsherin belgileý men ózgertý jóninde 24 sheshim bekidi.
«Tarıftik emes retteý sharasynda otandyq óndirýshini qorǵaý men ishki naryqty taýardyń jekelegen túrimen qamtamasyz etý maqsatynda ótken jyly ımport jáne eksportqa 20-ǵa jýyq tyıym salý men shekteý engizildi. Qorǵaý sharasynda Qytaı, Ýkraına men Úndistannan keletin ónerkásiptik taýarlarǵa qatysty dempıngke qarsy 6 shara uzartyldy. Ishki naryqty qorǵaýǵa Tehnıkalyq retteý men tutynýshy quqyǵyn qorǵaý quraly belsendi qoldanylady», dedi A.Shaqqalıev.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Keıingi kezde elimiz shıkizattyq emes sektordy damytý jáne shıkizat eksportyna táýeldilikti azaıtý baǵytynda belsendi jumys júrgizip keledi. Bul baǵyttaǵy jumys óz nátıjesin berip, naqty kórsetkishtermen dáleldenip te jatyr. Keıingi 3 jylda 780-nen astam jańa kompanııa halyqaralyq naryqqa shyǵypty. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń shıkizattyq emes eksporty 40,6 mıllıard dollarǵa jetip, josparlanǵan 37,7 mıllıard dollarlyq mejeden asyp tústi. Onyń ishinde 28,8 mıllıard dollar – taýarlar eksporty, 11,8 mıllıard dollar – qyzmetter eksporty.
Eksportty damytý jónindegi biryńǵaı operator – «QazTrade» kompanııasynyń málimetinshe, oń dınamıkaǵa qaramastan, shıkizattyq emes taýarlar eksportyn odan ári ulǵaıtýǵa memleket tarapynan júıeli qarjylyq qoldaý qajet. Bul qadam bıznes kólemin arttyrýǵa, jańa naryqqa shyǵýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónimderdiń úlesin kóbeıtýge múmkindik beredi.
«Eksport aıasyn keńeıtý men qurylymyn ártaraptandyrý – elimizdiń jahandyq naryqtaǵy básekege qabilettiligin arttyrýdyń mańyzdy faktory. Elimiz shetelge tek shıkizat emes, daıyn ónimderdi, sıfrlyq sheshimder men qyzmetterdi de kóbirek eksporttaýǵa umtylyp jatyr», dep málimdedi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi.
Qazirgi ýaqytta negizgi jumys myna baǵyttar boıynsha júrgizilýde:
- Mashına jasaý, qurylys materıaldary men hımııa ónerkásibin qosa qamtıtyn óndiris salasy;
- Et, astyq jáne maıly daqyldardy qaıta óńdeýge basymdyq berilgen aýyl sharýashylyǵy;
- Aqparattyq tehnologııalar, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, aýtsorsıng jáne fınteh;
- Kólik-logıstıka, onyń ishinde negizgi baǵyttar, porttar men temir joldardy damytý.
Sonymen qatar ótkizý naryqtaryn keńeıtý jáne jańa saýda seriktesterin tabý baǵytynda da jumystar qolǵa alynǵan.
2021 jyldan beri 14 memlekette 40-tan astam iskerlik is-shara ótkizilip, 2 500-den astam B2B formatyndaǵy kezdesý uıymdastyrylypty. Bul otandyq eksporttaýshylar men sheteldik áriptester arasynda tikeleı iskerlik baılanystar ornatýǵa, jańa naryqtarǵa shyǵýǵa, tıimdi kelisimsharttar jasaýǵa jol ashty. Tek 2024 jyldyń ózinde ǵana eksporttyq kelisimshart kólemi 1,3 mıllıard dollardan asty. 2025 jylǵa qaraı halyqaralyq naryqqa shyǵatyn kompanııa sany 1 000-nan asady dep kútiledi.
