Jazda ıpoteka rásimdeý tıimdi me?

Sonymen qatar bul kezeńde jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy usynys kóbe­ıe­di, sáıkesinshe satyp alýshyda tańdaý múmkindigi artady. Eger adamnyń atynda úı bolmasa, óte tıimdi baǵdarlamamen ıpoteka rásimdegisi kelse, onda «Otbasy bank» baǵdarlamalaryna nazar aýdarǵan jón.

Bul operatorda «Umaı», «Jasyl ıpoteka», «Otaý», «Naýryz», «Naýryz Jumysker», «Konsepsııa», «Jańa baspana», «Asyl meken» atty baǵdar­lama jumys isteıdi. Azamat áleýmettik osal top boıynsha úı kezeginde tursa, árıne onda kezekti kútip «Konsepsııa» baǵdarlamasyna qatysqan óte tıimdi. Sebebi paıyzdyq ústem­aqysy nebári – 2-5%, sonymen qatar tabysy tómen otbasylar úshin ákimdikter turǵyn úı satyp alý úshin turǵyn úı sertıfıkatyn usynady. Áleýmettik osal topqa jatpaıtyn jandarǵa «Naýryz», «Otaý» baǵdarlamasy tıimdi. Bul ónimniń jyldyq ústemaqysy 7-9%. Al basynda baspanasy bar, jumys isteıtin áıelderge «Umaı» ıpotekasyn usynar edim. Alǵashqy jarnasy 15%-dan bastalatyn bul ıpoteka túri alǵashqy jáne ekinshi naryqtan jyldyq ústemaqysy 14,4%-ben alýǵa bolatyn tıimdi baǵdarlamalardyń biri.

Ekinshi deńgeıli bankterge nazar salsaq, olardyń jyldyq ústemaqysy 25%-ǵa deıin. Osy oraıda aıta ketetin jaıt – ıpote­kalyq nesıe boıynsha eń joǵary syıaqy mólsherlemesine qatysty ózgerister boldy. Ipotekalyq nesıeler boıynsha eń joǵary syıaqy mólsherlemesi 25%-dan 20%-ǵa deıin tómendetildi. Biraq bankter mundaı mólsherlemelerge birden aýysýǵa daıyn bolmaǵandyqtan, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Ulttyq bank óz sheshimin ýaqytsha toqtata turý jáne ıpotekalyq turǵyn úı nesıeleri boıynsha eń joǵary syıaqy mólsherlemesin 2025 jyldyń qarashasyna deıin 25% deńgeıinde ustaý týraly sheshim qabyldady.

Bankter qurylys kompanııa­larymen birlesip ázirlegen birneshe qolaıly seriktestik ıpotekalyq baǵdarlamalary da bar. Olar standartty ıpo­tekalyq ónimderge qaraǵanda tartymdy sharttar usynady. Bul baǵdarlamalar jıi tómen­detilgen paıyzdyq mólsher­le­melerdi, tómendetilgen bas­tap­qy jarnalardy jáne jańa ǵımarattardan turǵyn úı satyp alýshylarǵa arnalǵan basqa bonýstardy qamtıdy. Mysaly, «Altyn Bank», «Freedom», «Halyk Bank», «SentrKredıt Banki», «BAZIS-A», «BI Group», «Sensata» sııaqty alyp qurylys kompanııa­larymen birlesken ıpotekalyq baǵdarlamalaryn usynyp jatyr. Alǵan jyldaryna baılanys­ty jyldyq ústemaqylary 0,1%-dan 25%-ǵa deıin ósedi.

«7-20-25» te tıimdi baǵdar­lamalardyń biri, alaıda onyń jyldyq lımıti shekteýli. Sondyqtan baǵdarlama bastalǵan alǵashqy birer mınýtta-aq ótinim qabyldaý jabylyp qalady. О́ıtkeni baǵdarlama boıynsha qarjylandyrýdyń jyldyq lımıti bar (jyl saıyn 100 mlrd teńge). Toqsan saıynǵy transh – 25 mlrd teńge. Bul shekteý taýsylǵan kezde jańa ótinimderdi qabyldaý toqtatylady.

Úı nemese páter satyp alý barysynda kelesi krıterıılerge basa nazar aýdarý qajet:

• Ornalasqan jeri (ınfra­qurylym) – mektep, bala­baqsha, medısınalyq mekemeler men qoǵamdyq kólikke qoljetimdilik;
• Qurylys sapasy – úıdiń materıaldary, jylý júıesi, dybys oqshaýlaýy;
• Quqyqtyq jaǵdaıy – menshik qujattarynyń durystyǵy, aýyrtpalyqtar men daýlardyń bolmaýy;
• Páterdiń baǵyty men ornalasýy – kún túsetin jaǵy, qabaty, kórinisi;
• Kommýnaldyq qyzmet tarıfteri – basqarýshy kom­pa­nııanyń qyzmet sapasy men tarıfteri.

Qaladan alshaqtaý orna­lasqan, ınfraqurylymy tolyqtaı jetilmegen, endi damyp kele jatqan aýdannan ar­zan baǵamen satyp alyp qoıǵan da jón. Sebebi 3-4 jyl óte ol aýdan birte-birte kórkeıip, damıdy. Tıisinshe páterdiń baǵasy da qymbattaıdy.

Al endi «tómen paıyzdyq mólsherlemeni qalaı alýǵa bolady?» degen saýalǵa keleıik. Birinshi kezekte nesıe tarıhyn jaqsartý kerek jáne resmı tabysty kórsetý arqyly memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysqan durys. «Otbasy bankte» salym jınaqtaý arqyly 3,5-5% jeńildetilgen mólsherlemege qol jetkizýge bolady. Bul úshin keminde 3 jyl boıy salym salyp, qajetti ball jınaý qajet.

Odan keıin nesıe tarıhyn jaqsartýǵa kóńil bólý qajet.

Ýaqytynda tólenbegen qaryzdar men tólemder bola­shaqta nesıe alýǵa keri áserin tıgizedi. Sondyqtan barlyq nesıe men qaryzdy merziminde óteý arqyly kredıttik tarıhty jaqsartýǵa bolady. Bankter nesıe berý kezinde eń aldymen osy tarıhty eskeredi.

Resmı tabysty kórsetý mańyzdy. Resmı jalaqy nemese basqa kiris kózderin kórsetý – tómen mólsherlememen nesıe alý­dyń basty sharttarynyń biri. Bul sizdiń tólem qabiletińizdi rastaıdy jáne bankterge senimdilik beredi.

Alǵashqy jarnany kóbirek quıý da artyqshylyq syılaıdy. Nesıe somasynyń bir bó­ligin aldyn ala tóleý arqyly bankten jeńildik alý múmkin­digi joǵarylaıdy. Bul banktiń táýekelin azaıtady, tıisinshe paıyzdyq mólsherleme de tómendeýi múmkin.

Jazǵy maýsym – turǵyn úı satyp alýǵa jáne ıpoteka rásimdeýge qolaıly ýaqyt. Qazirgi kezde memleket tarapy­nan usynylyp otyrǵan baǵ­dar­lamalar arqyly azamattar tıimdi sharttarmen baspana alý múmkindigine ıe. Alaıda kez kelgen sheshimdi qabyldar aldynda qarjylyq múmkindikterdi saralap, bank ónimderin salystyryp, zańdyq keńes alý usynylady.